VOV4.Jarai - Să Ia Lâu, tơring glông gah guai lo\n ia C|ư\ Prông, tơring ]ar Gia Lai – anai le\ anih hơmâo 14 phung djuai ania, plơi pla phun `u mơng kual Đông Bắc, Tây Bắc hăng kual Dap Kơdư, do\ hơdip hro\m rơnôm biă…Hơdôm anăn plơi pla mơng kual c\ư\ siăng gah Kơdư dêh ]ar kah hăng Lũng Vân, Đà Bắc, Pác Bó, Cao Lạng, Phố Hiến, Bắc Thái…jing mut hro\m hăng anăn Plei Dut, Plei Pia, Plei Tyu mơng djuai ania Jarai [ơi anai, jing kual plơi pla hơmâo lu gru grua phara, khăp [u-eng nao rai.

Mơng hrơi ngui ngor thun phrâo 2021, truh hrơi tê|t thun phrâo Tân Sửu thun anai, să Ia Lâu, tơring glông C|ư\ Prong, Gia Lai pơplih phara biă, hăng bơyan tơkuh nao rai puih – phang kar hăng pơ kual Kơdư dêh ]ar. Hơdôm blah hmua pơdai hơmâo yuă giong laih, do\ kơnong hơdrăng sơh; asăp mơng sang apui kiăo tui angin tơpưh nao amăng plơi pla; [ơi ano\ `u hơmâo pơ-iă pơc\rang mơn tơhrơi, bơ mlăm le\ rơ-ot tret, anai jing bơyan hiam biă mă c\i pơphun ngui ngor [ong tê|t, jơngum hmre sang ano\. Amăng sang ano\ ơi Hà Công Dương, yă Kpă Bích, do\ [ơi Plei Tu, tê|t hơmâo prăp lui djop laih. Tơdăm djuai ania Mường, plơi phun `u mơng Hoà Bình hăng dra Jarai, tơdơi kơ 20 thun pơdô|, ră anai dua gơ`u pơdrong laih. Laih dong, ană đah rơkơi, đah kơmơi hăng [ing tơc\ô `u do\ hro\m hmre, ngă kơ ơi Hà Công Dương jing mơ-ak biă mă:

Mơng hrơi 2 rơkơi bơnai do\ hơdip hro\m le\ mơ-ak biă, huăi bơrơdjơ\ pơsao hơget ôh, bôt c\uai lui laih, rơkơi bơnai gơmơi djơ\ hro\m biă. Lăng mơ-ak biă, ană bă abih prong yơh, sang ano\ yâo mơ-ak tui anai kâo phôn kơ pran yơh…

Tui hăng tha plơi Ksor Klúp, tơlơi bôt c\uai mơng kual Dap Kơdư hăng kual Tây Bắc, tơlơi jê| giăm kơjăp phik mơng 14 phung djuai ania să Ia Lâu hơmâo mơng đưm hlâo lăp hơdor biă. Anun le\ bruă neh met wa mơng kual Tây Bắc brơi lo\n brơi sang pioh man pơdong sang măi drai ia apui lơtrik Hoà Bình, neh met wa djuai ania Jarai [ơi Ia Lâu hok mơ-ak c\ơkă mă, abih pran jua lăng nao rai kah hăng sang ano\, kơnung djuai pô:

Hlâo adih [ơi Ia Lâu kơnong hơmâo mơnuih Jarai đôc\ do\. Thun 1992, lơ\m mơnuih [on sang mơng kual giăm dơnao ia apui lơtrik Hoà Bình mut rai hơdip pơ anai, [ing gơmơi lăng nao rai kah hăng adơi ayong, yua hnun hơmâo [ong ha drơi rơmô rơbêh 1 tă ngui ngor, c\ơkă adơi ayong. Mơng anun truh ră anai hơmâo hơdip rơnôm, thâo gum djru nao rai, hrăm nao rai tơdruă…

Mơng hlâo laih, mơnuih [on sang djuai ania Jarai, Thái, Mường, Tày [ơi Ia Lâu ăt lăi nao rai tơlơi pơtưh: Kiăng nao ta` le\ nao hơjăn, kiăng nao ataih le\ nao hro\m. Tơlơi pơtưh anun glăk pơsit hăng bruă ngă gum hro\m mơng hơdôm boh sang ano\ hăng plơi pla.

Ơi Hà Văn Mừng, khua plơi Lũng Vân, să Ia Lâu brơi thâo, hơdôm thun blung a phrâo nao do\, abih bang mơnuih amăng plơi [u hơmâo sang ano\ hlơi pơdrong ôh. Tăp năng sang ano\ rin lu hloh kơ sang ano\ hơmâo [ong hơmâo huă laih anun sang ano\ rin [u [iă ôh. Samơ\, tơdơi kơ lu thun gơnang nao rai rơdruă, ngă bruă hro\m, neh met wa amăng plơi [u kơnong hơmâo [ong hơmâo huă đôc\ ôh mơ\ hơmâo ngăn pioh lui dong. Kah hăng sang ano\ `u, hơmâo pok sang pơkra hăng s^ mơdrô gơnam tia tơ [a`, djru brơi bruă pơkra măi mok jing amu` dong, djru brơi [ing hlăk ai hơmâo bruă mă:

Lăi nao tơlơi bơwih [ong pơhmu hăng anih pơko\n le\ aka [u lu ôh, samơ\ pơhmu hăng kual anai le\ hơđong yơh. Kơ bruă djru ba adơi ayong le\ lêng hơmâo 2, 3 c\ô kông `ơn ngă bruă pơ anai. Sang ano\ ăt djru brơi kơ sa, dua boh sang ano\ tơnap tap kơ prăk c\an mă kơmlai [iă…

Jê| giăm, djơ\ hro\m amăng bruă pơkra gơnam, amăng tơlơi hơdip rim hrơi, [ơi Ia Lâu ră anau hơmâo lu plơi pla pơtruh giăng mah. Kah hăng plơi Lũng Vân, phrâo pơtruh hăng Plei Tu. Hơmâo bruă prong, hơmâo tơlơi mơ-ak, dua boh plơi lêng iâu pô pơ ala mơng plơi nao pơhmư\. Amăng mông pơbưp, pơtruh nao rai 2 boh plơi, lêng hơmâo tơlơi ayun suang Thái, Mường, tơlơi adoh kual Dap Kơdư yua mơnuih [on sang dua boh plơi adoh. Hơdôm wơ\t pơbưp tui anun jing pơpu\ tui gru grua hiam mơng djop djuai ania [ơi Việt Nam, laih anun djru kơ rim c\ô mơnuih, rim c\ô sang ano\ jai hrơi jê| giăm hloh…

Ơi Hà Văn Che, Khua git gai grup ping gah plơi Lũng Vân, să Ia Lâu ră ruai: Lũng Vân ră anai jing ngă anih pơtruh nao rai 2 kual Dơnung – Kơdư, pơtrut nao rai tơlơi kiăng khăp, tơlơi thâo rơgơi mơng neh met wa glăk do\ hơdip pơ Hoà Bình hăng kual plơi pla phrâo C|ư\ Prông:

Pơhmutu pơ anăn plơi Lũng Vân le\ kiăng ană plơi plai [iă hning plơi pla hơđăp, neh met wa pơ kual Kơdư dêh ]ar lơ\m lăi nao plơi Lũng Vân pơ kual Dơnung [uda mơnuih [on sang djuai [iă pơko\n [ơi anai ăt hnun mơn, `u jing pơlir hăng anih am^ [ă yă pơjing ta yơh, ngă pran jua mơng neh met wa [ơi anai hơmâo pran, mơng anun gir kơtir pơđ^ kyar tơlơi bơ wih [ong rim hrơi, ako\ pơjing kual bơwih [ong phrâo jai hrơi kơjăp kơtang hloh.

Ia Lâu amăng bơyan bơnga thun anai phara yơh hăng hơdôm bơyan bơnga rơgao. Jơlan nao rai glăk hơmâo pơkra giong, jing jơlan mut nao pơ Ia Lâu jê| [iă yơh. Hro\m hăng jơlan nao rai, apui lơtrik hơmâo pơkra klă mơn. Hơdôm boh plơi pla gum dưm truă pil hrip pơ-iă yang hrơi [ơi hơdôm gong apui lơtrik, yua hnun yang hrơi mo\t, djop anih apui kơdah mă hơjăn rơđah bơngac\. To\ tui bruă man pơdong plơi pla phrâo, să iâu pơthur mơnuih [on sang pla bơnga hăng kyâo mơtah [ơi kơtuai jơlan, yua hnun truh bơyan phang, Ia Lâu hiam hloh. Lơ\m anun, rim boh plơi [ơi să ăt do\ djă pioh mơn tơlơi adoh then, jua c\ing ăt mơ`i mơn. Sit nik tơlơi hơmâo [ơi Ia Lâu brơi [uh hơdră ngă bruă lăp djơ\ mơng Ping gah: pơtrut đ^ tơlơi gum pơgôp djuai ania, [rô pơđ^ kyar tui rơnuk phrâo, [rô djă pioh gru đưm.

Siu H’Mai: Pơblang