VOV4.Jarai-Thun blan rơgao, hơmâo lu tơdăm dra hlăk ai djuai [iă [ơi Dak Lak gir run hrưn đ^ găn rơgao tơlơi tơnap tap, pơklaih mơ\ng [un rin yua ako\ pơjing bruă mă mơ\ng gơ`u pô, sang bruă gơ`u pô wai lăng. Mơ\ng anun, râo pơdưh bruă ngă pơdrong lăp amăng kual plơi pla pô. Tơlơi ]ih “Ano\ kiăng ako\ pơjing bruă mă mơ\ng hlăk ai djuai [iă” yua Nam Trang pô ]ih tơlơi pơhing phrâo Gong phun jua pơhiăp Việt Nam do\ [ơi kual Dap Kơdư ]ih ră ruai glăi.

Djong dăp r^m boh ]eh tơpai amăng hruh pơar po\ h^ kjăp laih anun ba nao jao kơ tuai blơi mơ`um amăng hơdôm hrơi tết, ayong Y Knap djuai ania Mnông, să Ea Mdroh, tơring glông }ư\ Mgar, tơring ]ar Dak Lak brơi thâo, Tết thun anai, hră rơkâo blơi tơpai `u lu biă mă pơkă hăng thun hlâo, anun `u khom iâu mơnuih djru bruă `u kah hăng dưm amăng hruh pơar po\ kjăp hăng pơgiăng ba nao jao kơ tuai pô blơi tơpai ]eh `u.

Y Knap dưm ]eh tơpai amăng hruh pơar pioh jao kơ tuai blơi

~u lăi, tơdơi kơ hrăm giong sang hră gah bruă boh thâo phrâo điện tử dăng kông, mă bruă 3 thun [ơi [ôn prong Hồ Chí Minh laih anun glăi do\ bơnai. Rơkơi bơnai pơsit ngă bruă, glăi pơ plơi pla pô hơđăp kong tơpai ]eh pioh s^ mơdrô, djă anăn A Tâm. Tơdơi kơ 2 thun pơphun bruă mă, ră anai r^m blan sang ano\ `u s^ mơdrô mơ\ng 30-50 ]eh tơpai. Kơnong Tết thun anai, `u tu\ mă hră rơkâo blơi le\ 200 ]eh tơpai.

“Tơnă asơi anih kong tơpai ]eh tui hăng hơdră phrâo sit mơ\n amra rơngiă h^ ano\ jơman tui hơdră ngă hơđăp djuai ania, yua kơ anun ta tơnă hăng kong tơpai tui tơlơi phiăn juăt hơđăp ơi yă pơtô glăi. Kâo ]ang rơmang tơdơi anai amra ngă lu hloh tơnă asơi anih, kong tơpai ]eh tui gru grua hơđăp lu hloh, s^ mơdrô lu tui amăng anih anom s^ mơdrô”.

Lu thun pla hăng wai lăng 6 ar kơphê samơ\ [u tu\ yua ôh kơ tơlơi bơwih [ong huă, ngă kơ anun Y Kương Mlô thun tơkeng 1985 pơ [ôn Dhu, să Êa Drông, plơi prong {uôn Hồ pơtah hơtai yơh. Samơ\ [u gưt do\ lăng kơ tơlơi tơnap tap kah hăng anun ôh, ayong Y Kương nao e\p lăng, hrăm tui, tơ`a bla hơbo# arăng bơwih [ong huă gêh gal hăng lo\n mơnai glai ia tơring gơ`u laih anun tui hăng ano\ gêh gal mơ\ng sang ano\.

Yua hơmâo tơlơi djru mơ\ng anom bruă hlăk ai plơi prong hăng anom wai lăng bơwih [ong huă plơi prong {uôn Hô, blan 7 thun 2020, ayong Y Kương hơmâo ako\ pơjing grup bơwih [ong hrom ]em rông bê. Rơnoh prăk djru 70%, ayong Y Kương ]an hăng blơi 25 drơi bê pơpha kơ 4 boh sang ano\ ngă ding kơna amăng grup rông. Tơdơi kơ 5 blan wai lăng, ]em rông bê, ră anai bê grup gơ`u ngă hrom hơmâo truh 39 drơi.

Y Chinh hlăk e\p lăng anah phun bơmao pioh ba pla

Y Kương yap lăng hlâo, hăng hnong rông tui anai, 1 drơi bê ania sit tuh ană mơ\ng 1-3 sa hnơr, sa thun tuh dua wơ\t, truh abih thun 2021, pu\ bê mơ\ng grup gơ`u ngă hrom amra đ^ lu hloh 4 wơ\t. Hăng rơnoh s^ a`ăm mơnong bê lơ\m sa kg ră anai mơ\ng 115 rơbâo truh 130 rơbâo prăk, [uh rơđah anăp ngă bruă amra gêh gâl mơ\ng kơ kual plơi pla gơ`u.

“Pla pơjing le\ tui hluai bơyan đô], nua s^ mơdrô đ^ trun, [u dưi thâo hlâo ôh anun yơh kâo pơsit rông bê. Adơi ayong [ing gơmơi ăt kiăng pơlar tui hơbo# bruă anai truh pơ djop sang ano\ amăng plơi pioh pơđ^ tui hnong pơhrui glăi kơ sang ano\, pơđ^ tui tơlơi hơdip mơda r^m hrơi”.

Ayong Y Chinh {krông ( Y }i` {uôn Krông), do\ pơ [ôn Kla, să Drai Sap, tơring glông Krông Ana, hơmâo lu hlăk ai thâo krăn yua boh tơhnal `u ngă bruă pla bơmao. Ayong Y Chinh lăi: Thun 2016, tơdơi kơ nao hrăm anih hrăm pơtô bruă pla bơmao, `u gir tuh pơ alin kơ bruă pla bơmao 30 klăk prăk pơphun bruă mă blung a.

Tơdơi kơ 4 thun pla bơmao, ră anai `u pok prong pơdong 3 boh sang pla bơmao hăng sa boh sang rah anah pla bơmao đơ đam 1000 met karê. R^m thun, `u s^ mơdrô hơmâo 5 tơn bơmao bào ngư djuai bơmao hrup bơmao akha hăng bơmao sò hrup bơmao phok samơ\ rơ-un hrup bơmao Ja. Prăk kơmlai mơ\ng bruă pla hăng s^ mơdrô bơmao sa thun truh 150 klăk prăk. Tui hăng Y Chinh lăi, bruă pla bơmao le\ amu`, gơnam mă ba pla bơmao ăt hơmâo mơ\n, anih s^ mơdrô bơmao le\ lu, huăi rơngiă lu hrơi bruă, lu mơnuih đơi ôh.

“Kâo pơmin [u hơmâo jơlan pơpă ôh, ta khom gir run mă pô kơtưn bơwih [ong huă, ră anai lu gơnam s^ mơdrô mơ\ng đang hmua kah hăng kơphê, tiu đ^ trun na nao, [u hơmâo kơmlai ôh, kơnong pla a`ăm pơtam, pla bơmao rơgoh hơdjă anai huăi hơmâo mơnuih djik ôh, arăng rai blơi tơl sang, tơl hmua đang ta jai hrơi lu, yua kơ anun kâo khut khăt kiăo tui kơ bruă pla bơmao. Pơ anăp anai, kâo ]ang rơmang hơmâo lu bơmao pok prong yơh anih s^ mơdrô bơmao. Pok prong đang pla bơmao kiăng pơđ^ tui rơnoh prăk pơhrui glăi”.

Y Lê Pas Tơr-Kơ-iăng Khua git gai anom bruă tơdăm dra mut phung tơring ]ar Dak Lak brơi thâo, ră anai amăng tơring ]ar hơmâo tơdăm dra mut phung mơnuih djuai [iă hlăk kiăng pơphun bruă mă, kiăng hơmâo tơlơi djru, pơtrut đ^ tơlơi bơwih [ong huă. Pơ anăp anai, anom bruă tơdăm dra mut phung tơring ]ar ăt amra ngă hrom djop anom bruă kơnuk kơna, khul grup mơnuih mơnam, hơmâo anăp ngă bruă, djru ba hlăk ai, boh nik `u hlăk ai tơdăm dra mơnuih djuai [iă khin ]an prăk, pioh tuh pơ alin kơ bruă bơwih [ong huă djơ\ găl hloh.

“Kiăng ngă hrom hăng hlăk ai tơdăm dra mut phung, djop gưl anom bruă wai lăng hlăk ai amăng tơring ]ar, pok na nao anih pơtô pơ]râo hơdră mă bruă, jơnum bưp nao rai pơ]rông sai kiăng kơ thâo amăng bruă laih anun  bơblih tơlơi pơmin mă bruă mơ\ng [inh hlăk ai tơdăm dra mut phung, kiăng pơphun bruă mă.

Hrom hăng rơnoh prăk ]an mơ\ng bruă hlăk ai gơgrong anăn hăng sang bruă prăk djru mơnuih mơnam, djop gưl anom bruă hlăk ai tơdăm dra ăt pơ]rông sai hơdră pơtrut pơđ^ kyar bơwih [ong huă. Hrom hăng bruă djru pơphun bruă mă kah hăng pơtô hlâo kơ mơnuih ngă bruă bơwih [ong s^ mơdrô, kơnang kơ khul ngă bruă s^ mơdrô thun do\ hlăk ai laih anun ngă hrom anom bruă wai lăng tơdăm dra hlăk ai tơring ]ar, rơkâo kơ djop anom bruă pơko\n hơmâo khua mua git gai phun ping gah tơring ]ar brơi ngă tui mơtam. Mơ\ng anun, pơjing rai lu tơlơi pơtruh nao rai e\p anih anom s^ mơdrô mơ\ng khul hlăk ai pô ako\ pơjing bruă mă”.

Hăng hơdôm boh tơhnal dưi ngă, hlăk ai tơdăm dra mơnuih djuai [iă [ơi tơring ]ar Dak Lak sa wơ\t dơ\ng pơtong rơđah, tơlơi khin, bruă kiăng ngă, pơtrut hlăk ai tơring ]ar hrưn đ^ bơwih [ong huă, ngă pơdrong lăp djơ\ amăng kual lo\n plơi pla pô. Mơ\ng anun, djru hrom râo pơdưh hăng mă yua tu\ yua hloh tơlơi gêh gal ano\ kơtang mơ\ng tơring ]ar pơtrut bơwih [ong huă mơnuih mơnam.

Nam Trang-Pô ]ih: Nay Jek pơblang