VOV4.Jarai - Tơring glông Dam Rông, tơring ]ar Lâm Đồng le\ sa amăng 62 boh tơring glông rin hơmâo tu\ mă tơlơi djru mơng Jơlan hơdră 30a mơng Kơnuk kơna. Tar [ar tơring glông hơmâo 35 boh plơi pla tơnap tap kơtang. Anai ăt le\ tơring glông hơmâo mrô mơnuih djuai [iă lu hloh [ơi tơring Lâm Đồng, hăng 8.800 ako\ sang, dưm dưm hăng 75%. Ngă tui tơlơi djru hlâo mơng Kơnuk kơna, amăng hơdôm thun rơgao, mrô sang ano\ rin [ơi anai hro\ trun lu laih, tơlơi hơdip amăng plơi pơplih na nao.

Ơi Triết Y Biêng [ơi plơi Păng Pế Dơng, să Dà Rsal, tơring glông Dam Rông, tơring ]ar Lâm Đồng hơmâo lăng kah hăng “pô pơsit” kơ tơlơi pơplih phrâo [ơi kual c\ư\ siăng Dam Rông – hơmâo guai kơplah dua boh tơring ]ar Lâm Đồng hăng Dak Lak. Thun anai `u rơbêh 75 thun laih, samơ\ ăt hơdor mơn hrơi tơnap tap mơng hlâo [ơi kual lo\n anai. Mơng sa c\ô mơnuih ngă bruă wai lăng lo\n tơnah, `u hơmâo arăng brơi nao hrăm, giong anun hơmâo jao ngă lu bruă phara amăng anom bruă ]ar, mơng tơring glông truh plơi pla. Biă `u, tơdơi kơ ngă Khua Jơnum min wai lăng lăng djo\p djuai ania mơnuih mơnam tơring glông Lâm Hà, `u hơmâo jao ngă Khua git gai ping gah să Roh Men (ră anai le\ să Dạ Rsal, tơring glông Dam Rông). Lơ\m pơdơi thun lơtret, hăng tơlơi rơgơi mơng `u, hơmâo ană plơi kiăng khăp, ơi Triết Y Biêng hơmâo ană plơi [ơi Păng Pế Dơng ruah ngă tha plơi.

“Hlâo adih, să Roh Men anai rin kơtang kơtit. Lơ\m aka [u hơmâo jơlan, ha asar hra hai kho\m găn nao jơlan glai ataih atin, nao truh pơ Lâm Hà, Lạc Dương kah mơng hơmâo. Tơdơi anai, Ping gah, Kơnuk kơna lăng ba, brơi pok jơlan mrô 27, yua hơmâo adơi ayong djuai ania Yuan do\ hro\m yua hnun mơn mơng pơplih tui, kah hăng thâo ngă kơphê, pla phun kơbuă rông hlăt klon mrai, pla kơtơr, ană bă hơmâo hrăm tui tơlơi hiam klă amăng rơnuk phrâo. Ping gah, Kơnuk kơna hơmâo pok sang hră amăng plơi, nao hrăm jê|, biă `u le\ [ing ngă am^ pơtô, pơsur ană bă gir hrăm hră. Ping gah hăng Kơnuk kơna jê| giăm hăng ană plơi, thâo hluh ană plơi, ngă bruă abih bang yua kơ mơnuih [on sang. Djo\p tơlơi pơtrun mơng Ping gah, tơlơi phiăn mơng Kơnuk kơna hơmâo ngă tui hăng hơdôm ring bruă pơkra jơlan, sang hră, sang ia jrao. Hrơi anai, lơ\m [uh tơlơi hơdip ană plơi pơplih tui, tha plơi tui kâo anai hơmâo pran biă yơh, hok mơ-ak laih anun ha pran kiăo tui Ping gah, Kơnuk kơna”.

Anih anom [ơi Dam Rông.

Sang kyâo pơkra [u hơmâo ano\ yôm lơi, ơi Triết Y Biêng mă rơwang tong krah hiam hloh pioh atol hla kơ dêh ]ar, rup Khua mir sir Hồ Chí Minh hăng hră bơni mơ\ `u hơmâo amăng mông ngă bruă. Rup anun [rô pơtă kơ pô `u hăng ană tơc\ô djă pioh na nao gru grua hiam hăng gir hloh dong.

Mơng tơring glông Lâm Hà mut nao pơ să kual ataih Liêng Srônh (tơring glông Dam Rông) bơwih [ong, ơi Cil Ha Kròng jing pô ngă gru bơwih [ong rơgơi amăng kual mơnuih [on sang djuai [iă. Sang ano\ `u ră anai hơmâo rơbêh 8 ektar đang kơphê, rim thun pơhrui glăi rơbêh 24 tơn asar. Rơngiao kơ anun, sang ano\ `u hơmâo pla plah nao phun sầu riêng, phun [ơr hăng rông bui, mơnu\ dong. Prăk pơhrui glăi mơng sang ano\ ơi Cil Ha Kròng rim thun hơmâo giăm 1 klai prkă. Ră ruai kơ tơlơi dưi ngă mơng `u, ơi Cil Ha Kròng lăi, yua hla tui tơlơi pơmin “triăng – thâo pơkrem” mơng wa Hồ mơn, [rô gir mă bruă, thâo pơplih phrâo, [rô thâo pơkrem hăng blơi yua gơnam lăp djơ\. Bơni kơ tơlơi anun, thun 2020 phrâo rơgao, ơi Cil Ha Kròng hơmâo Khua Jơnum min mơnuih [on sang tơring ]ar Lâm Đồng brơi hră bơni yua hơmâo ngă bruă rơgơi kiăo tui Tơlơi pơtrun mrô 05 mơng Ding jum kơđi ]ar kơ “Pơtrut hrăm hăng hla tui tơlơi pơmin, pran jua, tơlơi hơdip tui kơnuih Hồ Chí Minh” rơ wang thun 2016-2020.

“Kâo mơ-ak biă yua hơmâo hră bơni anai, samơ\ ăt mlâo mơn yua kâo lăng pô kâo aka [u ngă bruă prong hơget lơi. Kâo [uăn amra gir hloh dong amăng tơlơi hơdip tơdơi anai. Kâo c\ang rơmang abih bang mơnuih [on sang Việt Nam ta, ăt kah hăng djo\p djuai ania pơko\n [ơi Lâm Đồng anai hla tui gru Wa Hồ, gum pơgôp ha pran jua. Hơdor bơni kơ Wa Hồ, [ing ta kho\m thâo gum pơgôp, hơdip rơnôm tui hăng tơlơi pơtă pơtăn mơng Wa Hồ anun le\: mah Yuan [udah Thượng, Chăm [udah Êđê, Jarai [udah Bahnar, đăo hă [u đăo kho\m hơdip rơnôm yơh. Pơdrong sah [udah rin rơpa kho\m thâo khăp nao rai, djru nao rai tơdruă. Djơ\ tui tơlơi c\ang rơmang mơng Wa Hồ, [ing ta kho\m gum pơgôp nao rai kiăng tơlơi hơdip anai jai hrơi pơđ^ kyar hloh dong”.

Hơbô| bruă rông hlăt [ơi Dam Rông hơmâo ngă [ơi lu anih.

Dam Rông, tơring ]ar Lâm Đồng le\ sa amăng 62 boh tơring glông rin hơmâo tơlơi djru mơng Jơlan hơdră 30a mơng Kơnuk kơna. Tơdơi kơ rơbêh 10 thun ngă tui Tơlơi pơtrun 30a mơng Kơnuk kơna, bruă pơhro\ trun sang ano\ rin hơmâo lu tơlơi tu\ yua. Mơng thun 2009 truh thun 2020, tơring glông hơmâo prăk djru giăm 420 klai prăk pioh man pơdong anih anom. Yua hnun mơn, jơlan nao rai hơmâo pơkra hiam, 8/8 boh să hơmâo jơlan kơsu nao pơ să. Rơngiao kơ anun, hơdôm grup kông ti anet prong, anom bơwih [ong hơmâo djru mơn giăm 160 klai prăk pioh man pơkra anih anom kiăng yua. Hro\m hăng anun, mơng mrô prăk phara, hơdôm thun rơgao, tơring glông Dam Rông, tơring ]ar Lâm Đồng ăt djru pơkra 717 boh sang do\ kơ sang ano\ rin hăng mrô prăk giăm 16 klai prăk.

Tơlơi hmư\ hing hloh amăng thun blan rơgao le\ tơring glông hơmâo ngă lu tơlơi pơplih phrâo, pơhro\ trun mrô sang ano\ rin ta` hăng hơđong kơjăp. Tơring glông hơmâo djru kơ hơdôm boh sang ano\ rin, sang ano\ rin djuai [iă bơwih [ong rông gơnam, tơju\ pla hăng pok prong hơbô| bruă pơhro\ trun sang ano\ rin, hăng giăm 7 klai prăk, hơmâo: 2 hơbô| bruă ngă hmua tui boh thâo phrâo [ơi să Dạ M’Rông, 2 hơbô| bruă pla bơmao tơkuih, hăng 27 hơbô| bruă rông bê bách thảo, hro\m hăng hơdôm hơbô| bruă pla boh kruăi dung kơđuh mơtah, pla kơbuă rông hlăt, pla hăng ngă kơphê pơtlep, phun sầu riêng, pla plah nao phun mắc ca…kơ 365 boh sang ano\, hơdôm hơbô| bruă anai hơmâo prăk biă mă. Tơdah tui hăng thun 2016, mrô sang ano\ rin [ơi tơring glông Dam Rông hơmâo rơbêh 37%, ră anai do\ glăi yu\ 12% laih./.

Ka Yến: C|ih – Siu H’Mai: Pơblang