Deh bơh tàm dùl hìu bơnhă mờng lơh sre, tiah geh gal làng bol kòn cau Khmer ơm kis, den tàng Huỳnh Thị Kẩm Huyên bơh tŭ gam dềt tơn neh wă wờng jơh bơta bòl glar mờ siơ̆u siar bơh mè bèp dê kung bè làng bol ƀòn tờm he dê. Ngan bơh bơta hơ̆ neh gơchồl ngan khai lòt jăt gùng lòt bơsram lơh sơnơm, bal mờ kơ̆p kờñ cèng bơta gĭt wă tàm broă bơsram mờ bàr nơm mpàng tê he dê nàng drơng cau kòp rƀah in niam ngan rlau jơh. Ƀak sìh Huỳnh Thị Kẩm Huyên yal, bơh tŭ dềt, khai neh sền gŏ uă cau kong rài kis kòp jê sùm mơya ờ geh sơm kòp niam. Geh ală cau kòp mìng tài bơh ờ geh dong kờl di tŭ mờ gơbàn kơn jơ̆ rlau den tàng khai neh hơ is mờ să tờm he tŭ dờng den pal lơh bơta lơi hơ̆ nàng dong khi geh dong kờl kham sơm kòp niam rlau, tàm tŭ mè bèp den kờñ ngan dồ nùs bal ngan mờ jơnau lơh nền bơh kòn dê: “Mè bèp den ờ gŏ rồn bơklơn broă bơsram halà rwah gah broă ai oh kòn in ờ. Tŭ gam dềt den oh kung sùm gơtìp kòp, mờ pah dơ̆ kòp den gŏ mè bèp sền gàr bòl glar ngan, bè hơ̆ den tàng geh bơta kơkôi là lơh bè lơi lơh bơta lơi hơ̆ nàng gơtùi dong cau ndai geh dong kờl niam bè lơh sơnơm, mè bèp kòp den geh sền gàr niam rlau. Den tàng oh lơh nền rwah bơsram gah lơh sơnơm”.

Nam 2015, tơnơ̆ tŭ geh sră cơng tàng Ƀák sìh uă gah, Huỳnh Thị Kẩm Huyên geh ai mŭt lơh broă tàm Gah Dong kờl mhar, Hìu sơnơm Uă gah kơnhoàl Châu Thành (tŭ do là Anih tờm Lơh sơnơm kơnhoàl Châu Thành). 10 nam do, ƀak sìh Kẩm Huyên ờ gŏ jai kah tai he neh dong kờl sền gàr pràn kơldang să jan, bơto pơlam broă lơh sơm kòp ai gĭt nđờ nă cau in. Uă cau rềs àr, gơtìp kơn jơ̆ nisơna geh khai mờ cau lơh broă bal dong kờl mhar di tŭ lài mờ tŭ jun tus hìu sơnơm mờng gah dipal. Ờ mìng jơh nùs jơh tồr mờ ală cau dong kờl mhar, ƀak sìh Huyên gam is ồn kơ̆ nùs mờ sền gàr jơh nùs jơh tồr ală cau kòp dờng sơnam. Tàm hơ̆ geh ờ dồ êt nă cau là ồng mò kra tŭ mŭt tàm hìu sơnơm geh nùs nhơm bồ tơngoh gơlơh ờ kờñ ngan, kơlôi rơcăng, geh tŭ là đơs lah jră chàu ngan mờ ƀak sìh. Mơya mờ bơta lơbơn niam rơlĕ rơlùn mờ jơh nùs jơh tồr, Huyên neh lơh tam gơl ală bơta măt sền pin wil wơl gơgơs bơta pin dờn mờ bơta ki ngàm kờñ gơboh.

Ồng Nguyễn Văn Liêu tàm sàh Hưng Mỹ, kơnhoàl Châu Thành là dùl nă cau kòp gơtìp jê kồ ntìng mờ gơtìp siar ntìng gòr ngkời, bơh uă nam do sùm lik mŭt tàm hìu sơnơm, pà gĭt: Do là hìu sơnơm kâp kơnhoàl mờ gơ ơm rềp wơl mờ tiah tờm cà, cau tus dong kờl mhar, kham sơm kòp mìng là cau dờng sơnam mờ hìu rƀah lơm, là ală cau priă jền ờ huan geh mơya ƀak sìh den jơh nùs jơh tồr, mờ wil tơl ngan wơl: “Đơs bal ƀak sìh tàm do jơh nùs jơh tồr ngan, he gơtìp jê bơta lơi, hòi den ƀak sìh geh măt tơn. Ai ƀak sìh Huyên kung bè hơ̆ sơl, jơh nùs jơh tồr ngan, he gơtìp jê bơta lơi den hòi là ƀak sìh tus mơ, jơh nùs jơh tồr ngan”.

Kah jơnau bơto Wa Hồ dê gơ wèt mờ ală cau lơh sơnơm: “Nùs nhơm cau lơh sơnơm pal ndrờm bè cau mè”, ƀak sìh Huỳnh Thị Kẩm Huyên neh sùm lùp bơsram, bơsram tàp nàng lơh jăt niam ngan kơnòl broă kơn jơ̆ kơn jŭt he dê. Prăp gàr di jơnau hơ mờ să tờm he, khai neh lơh ngan bơsram mờ tŭ do neh jơh bơsram Mìng gah I- Gah dơlam să.

Broă lơh tàm hìu sơnơm mùl neh bòl glar ngan, mơya gơ wèt mờ dồ nă ùr ƀak sìh bè Huyên sơlơ bòl glar rlau. Ală dơ̆ drơng dong kờl mhar gùt mang àng tơn, ală dơ̆ cau kòp sơbơng roh kờñ pal kơ̆ nùs mờ lơh nền…kơn jơ̆ ngan bồ tơngoh. Mơya, Huyên ờ hềt tŭ lơi rơcul jơng lòt. Is ồn, hìu sơnơm dờp cau kòp uă ngan là làng bol Khmer, hìu rƀah geh càr dong kờl kham sơm kòp ờ sa priă, bơta gĭt wă gam ờ hềt wil tơl: “Làng bol he dê ơm rềp ƀòn drà dềt den gam gĭt đau bơta do bơta ne tŭ tus kham kòp, mơya ală cau ơm tàm ƀòn ngài đơs ngan là kal ke ngan. Geh ală ồng mò kra tus hìu sơnơm mờ ờ geh cau hìu bơnhă halà tài bơh rài kis kal ke cau hìu ờ gơtùi lòt jăt bal nàng trăng gàr. Geh ală cau ờ geh priă, bol oh tàm pơrjum bal priă blơi pà dồ hồp piang, dồ khàr dà halà ală bơta lơi kờñ pal geh tàm bơta he geh”.

Ƀak sìh Mờng gah I, Kwang Lam bồ Anih tờm Lơh sơnơm kơnhoàl Châu Thành, đơs: ƀak sìh Kẩm Huyên là cau lơh sơnơm pơnrơ jơh nùs jơh tồr mờ cau kòp, nùs nhơm geh kơnòl mờ geh broă mờng lơh jak chài ngan, geh cau lơh broă bal kờñ gơboh.

“Bè broă mờng lơh kơnòl broă ờs mờng tàm ală broă lơh drơng kham, sơm kòp, đơs bal ƀak sìh Kẩm Huyên là dùl tàm ală ƀak sìh pơnrơ, pơneh ngan bơh mpồl lơh broă dê. Ngan là bơta pràn jak, broă lơh ờs mờng; dơ̆ bàr bè bơta boh bơr lơh lòt mờ cau kòp. Bơta ndai là Kẩm Huyên kung geh nùs nhơm kờñ ngan lùp bơsram bè broă mờng lơh mờ tŭ do khai kung neh bơsram jơh ơdŭ tơnơ̆ đại họk”.

Tàm dùl rài kis bềng bơta bòl glar kal ke, ală jơnau yal bè nùs nhơm kờñ gơboh kòn bơnus, jơh nùs mờ cau kòp rƀah bè bơh ƀak sìh Huỳnh Thị Kẩm Huyên dê đơs ngan là pal sền dờng màng ngan. Gơn kơnờm là, ngai sơlơ geh tai uă ƀak sìh kơnòm să cèng tàm să he plai nùs jơh nùs jơh tồr nàng broă lơh kham sơm kòp, ngan là gơ wèt mờ cau rƀah ngai sơlơ niam rlau tai. Ƀak sìh Kẩm Huyên ờ mìng là bơta chờ hờp bơh hìu bơnhă, bơh hìu sơnơm dê lơm mờ gam là krơh àng ai ală cau lơh broă bal kơnòm să in đòm jăt.