VOV4.M’nông – A[aơ Việt Nam lah dak dâk tal 2 ta lam ntu\r neh mpeh rnoh cà phê tăch n’gluh n’hanh Việt Nam ho\ geh tăch ta 80 dak, nkual neh. Yơn lah, rnoh âk geh mô hăn ndrel đah săk kah n’hanh rnoh khlay cà phê ns^t tay. {on lan tăm cà phê hôm rêh tâm nău rêh rgoh n’gơ, hôm doanh nghiệp ri geh tât âk rmoh rman, geh ma nău tu\p chrai le\ drăp ndơ phăn rnon. Năm 2018- 2019 dơi uănh lah du\t ntu\r bah nău way ju\r thuk 10 năm rnôk ma ns^t geh tăch n’gluh cà phê Việt Nam mô ho\ tât 3 rmen đôlar, hu\ch bơi 500 rkeh đôlar rđ^l đah năm bah năp nơh. Nkre, rnoh khlay cà phê tâm dak ta rnoh du\t thuk tâm 10 năm aơ đo\ng. rlău dơi jêr jo\t ho\ jêr hôm, ndr^ mhâm [ư gay ma cà phê Việt Nam dơi tât rnoh tăch n’gluh 6 rmen đôlar tâm 10 năm tât.

Ăp nar du\t năm, rnăk wâl nô Lê Phước Ngà, ta thôn 9, xă Tân Sơn, nkual [on têh Pleiku, n’gor Gia Lai, mô ru đah nău kan pe\ cà phê. Năm aơ săk geh cà phê hao ma nô hôm e rngot, yor prăk do\ng âk ma cà phê lo\ mô khlay, kơp đêt dơm le\ roh prăk ntuh kơl. Nău rêh bah rnăk wâl 5 nu^h, oh kon sông sa nti nsơm mbra du\t jêr jo\t rnôk knu\ng kâp tâm 1ha cà phê:

 “Rnoh khlay kơt a[aơ ri nu^h [on lan khuch âk ngăn. Phân poh, dak si dak glê khlay đo\ng, nu^h kan khlay đo\ng, prăk do\ng khlay da dê yơn cà phê lo\ ju\r thuk. Kơt aơ nu^h [on lan njê ngăn”.

Lah kơt ta bôk năm bah năp, rnoh cà phê tâm dak khlay 42.000 prăk/kg ri bôk yan năm aơ knu\ng ta rnoh 35.000 prăk/kg n’hanh hu\ch tay, a[aơ knu\ng hôm 32.000-33.000 prăk/kg. Ăp nău rgâl mpeh rnoh khlay t^ng trong mô ue\h an nu^h [ư cà phê rnôk prăk do\ng bôk năp hao, tâm rnôk rnoh tăch cà phê lo\ na na ta rnoh du\t thuk. Ta âk nkual, [on lan hôm geh khuch le\ 2 rnôk mô khlay nkre mô săk geh.

Yan pe\\ cà phê mô răm ta Tây Nguyên rnôk geh khuch rnoh khlay

T^ng uănh kơp bah Hiệp hội Cà phê Ca cao Việt Nam, yan năm aơ, lam dak geh bơi 690 rbăn ha cà phê, rnoh ndơ tăch n’gluh geh bơi 1 rkeh 700 rbăn tấn, geh prăk tăch n’gluh bơi 3 rmen đôlar. Nkôp đah năm bah năp, rnoh geh hu\ch nklăp 3% yơn prăk geh tăch n’gluh hu\ch rlău 14%. Rnoh khlay cà phê tăch n’gluh năm aơ dơi uănh lah ta rnoh đêt ngăn tâm 10 năm plơ\ ma aơ. Tâm rnôk ne\, âk nău nchroh mbơh an saơ, rnoh khlay cà phê dơi rgâl tâm yan mhe, khuch hôm e geh tay.

T^ng wa Đỗ Hà Nam, Kruanh Hội đồng quản trị, Tổng giám đốc Công ty Cổ phần Tập đoàn Intimes, Groi Kruanh Hiệp hội cà phê ca cao Việt Nam, nău khlay bah khuch jêr rnoh cà phê a[aơ geh ta ntu\k tât 90% rnoh cà phê bah dak he tăch n’gluh rlăi. Tâm ne\, rnoh khlay cà phê rlăi knơm tâm ntu\k rwa\t London n’hanh New York. Ta ne\ bu tâm pă đah ăp nu^h tơm prăk kaih jêng tât rnoh khlay ju\r ndal, doanh nghiệp kơt nu^h [on lan Việt Nam geh tâm nău mô ring. Gay dơi rgâl, wa Đỗ Hà Nam an lah, cà phê Việt Nam an uănh khlay ndâk njeneg rgum nău khlay n’hanh ndơ moh gay tâm di đah rnoh ndơ:

Săk geh cà phê âk yơn mô hăn ndrel đah rnoh khlaáhn^t geh

 “Ăp ntil cà phê ta lam ntu\r neh saơ cà phê Việt Nam gay nkra njêng cà phê yơn he tăch đah rnoh thuk. Nău ne\ an saơ trong kan ndâk njêng moh êng ndơ bah êng mô geh. Tal 2, nău ndâk njêng ueh kah cà phê gay an khlay hao ue\h kah đêt. Aơ lah nău he an uănh m^n yor ne\ lah tâm rgo\ năp bah nău kan”.

Na nê|, ndâk njêng moh êng ndơ n’hanh rgum nău khlay lah nău rêh đah nău kan cà phê rnôk aơ n’hanh nău leo tơm khlay lah doanh nghiệp. T^ng wa Thái Như Hiệp, Kruanh Cty TNHH cà phê Vĩnh Hiệp (Gia Lai), ntu\k kan ntop kơl ndơ cà phê an năm APEC Việt Nam 2017, le\ rlău doanh nghiệp ntuh kơl, bôk năp âk lơn ntuh kơl, [ư blăch âk lơn [ư mir. Aơ lah nău rnôk u\ch ăp doanh nghiệp geh nuih n’hâm, geh nău kan đah nu^h [on lan

 “T^ng nău ntru\nh bah Chính phủ năm 2030 he an n’hao 6 rmen đôlar, nău ne\ mô geh. U|ch dơi [ư nău ne\ ăp doanh nghiệp ta n’gor an geh n’hâm soan, an geh nău u\ch, geh nău kan đah nsum mpôl, rêh jêng. Nău khlay bah he m’hâm [ư gay dơi an nu^h [on lan geh ntu\k nsing nâp, [ư an khân pâl rgâl trong [ư way ơm, rgâl gay khân pơng n’hao ue\h kah ndơ, gay khân pơng ndrel đah doanh nghiepẹ, ndrel rgum lăp, gay hun hao nău kan ndơ cà phê”.

Du nkual way tăm cà phê ta Tây Nguyên

Ndrel đah duh jêr rnoh khlay, nău kan cà phê Việt Nam dôl rdâng đah âk ntul rlong êng. Ne\ lah nu nău cà phê ranh hao nga\ch. Ta Tây Nguyên, nkual têh cà phê bah Việt Nam, rnoh neh cà phê rlău 20 năm a[aơ geh nklăp 86.000 ha, geh 16%, rnoh neh cà phê 15-20 năm nklăp 140.000ha, geh 26%. Tâm rnôk trong kan tăm tay hôm e du\t âk jêr jo\t, ri nău tăm cà phê mô ho\ dơi rklaih nău [ư êng. Nu^h [on lan Phùng Văn Quy, xă Tân Bình, nkuăl Đăk Đoa, n’gor Gia Lai, an lah:

 “Mpeh rgâl jao khoa học kỹ thuật an na nê| tât nu^h [on lan, tal 2 an [a [ơ. Mô di a[aơ nu^h [on lan du\t âk [ư êng, mô g^t khoa học kỹ thuật, âk nău hôm e [ư ơm”.

Ta nău êng, nkra njêng cà phê dak he ăp năm dăch aơ dôl rdâk ân nău mô ue\h yor trôk nar. Duh phang tât dak lip, na nao [ư khuch hô nkual tăm cà phê têh Tây Nguyên. Hiệp hội cà phê ca cao Việt Nam nchroh mbơh năm 2019-2020 ndơ cà phê Việt Nam dơi hu\ch tât 15% nkôp đah năm bah năp yor ăp nău khuch bah trôk nar.

Groi Kruanh N’gâng kan tuch tăm mât rong n’hanh hun hao [on lan Nguyễn Hoàng Hiệp djôt dơn, cà phê Việt Nam dôl tâm lvang du\t jêr jo\t. Nău u\ch 6 rmen đôlar năm 2030 du\t jêr dơi geh lah kơt mô geh ăp trong mkra têh n’hanh tâm ban a[aơ, n’gâng kan tuch tăm mât rong n’hanh hun hao [on lan dôl ndơ\ âk trong mkra bah ntil tât mât chăm, pe\ lêh, ntru\t ntuh kơl nkret njêng, dăp rgum n’hanh tâm rgop nkual tăm, ntrôl da\ng ntru\t ngăch tăch rgâl, mpla nsơ ndơ… gay dâk hao n’hanh hun hao nău kan cà phê:

Rlău 90% rnoh tăch n'gluh cà phê Việt Nam a[aơ lah ndơ grăp

Gay ntru\t tay hun hao nâp nâl nău kan cà phê, tâm năm tât an mbơh [ư du đêt trong mkra kơt: lor lah an uănh tay nkra njêng cà phê, tâm di nău u\ch ntu\k rwa\t. Đăp mpăn rnoh neh cà phê nklăp 600 rbăn ha tâm năm 2015, tâm ne\ hun hao du đêt nkual cà phê ue\h kah ndrel đah dăp rgum nkret njêng n’hanh ngih wâl. Ntru\t ăp công ty ntrôl dăng ntru\t ngăch tăch rgâl, mpla nsơ ndơ n’ahnh văn hoá cà phê Việt Nam”.

Tâm lvang duh jêr hô kơt a[aơ, nău kan cà phê le\ nt^m kloh ăp nău tâm dak kơt joi ăp ntu\k ang. Yơn lah, nău khlay lah ăp trong mkra ne\ mbra dơi [ư mpêh geh ? Ngih dak, nu^h [on lan, nu^h doanh nghiệp, kơt khoa học geh nău uănh nsum n’hanh nău di êng bah nơm mpeh nău kan cà phê. Yơn mô dơi lah jêh ne\ ntlơi ta ne\, an âk năm bah năp, cà phê Việt Nam knu\ng so\k rnoh geh [ư tâm rlong nău lôch ue\h, hôm rnoh khlay ngăn ngên knơm tâm ăp nu^h ndranh bôk năp prăk kaih lam ntu\r neh./.

          Nu^h rblang: Y Sưng Phê Ja