VOV4.M’nông: {ư ti\ng bôk nau kan bah neh dak n’huch ach o nâp nâl, nau n’huch ach o tâm nkuăl Dak Glong, n’gor Dak nông lah nsum ndrel n’huch ach o mpeh nau mbơh nau lah êng ho\ geh âk nau dơi khlay, rgop nau [ư ueh oi nau tâm [ah mpeh nau rêh, geh kơl an nau kan nkoch mbơh nau đah nu\ih [on lan ndrel nu\ih tâm nkuăl têh. Nau geh n’huch ach o bah Dak Glong ko\ pơk trong nơih geh gay n’hao nau văng sa, đăp mpăn rnă njrăng, chính trị, đăp mpăn nau rêh jêng tâm dâng.

            Geh n’hao nau ntuh kơl máy móc, ndơ do\ng. ăp năm dăch aơ, Ntu\k kan nth nau ngơi bah xã Đắk P’Lao, nkuăl Dak Glong n’gor Dak Nông ho\ lăp kan đăp mpăn, săk tam. Ndrel nau kan ndơn, ntoh nau ngơi bah ăp Bôk nau ntoh ngơi bah Radio Việt Nam, ntu\k kan ntoh rup tâm nkuăl, Ntu\k nkoch mbơh nau xã Đắc P’Lao hôm do\ng âk mông nar gay ma nkoch trêng ăp nau ntru\nh bah luật mhe, ăp nkô| nau geh tât nau rđau kan, nau rđau đă bah gưl uỷ, n’gâng kan tâm nkuăl, mbơh ăp nau tă blau nau kan săk tam ngăn tâm, nau hun hao văng sa, jut n’huch ach o…Nô K’Phong, Kỹ thuật viên Ntu\k ntoh nau ngơi bah xã Đắk P’Lao, nkuăl Dak Glong, nkoch:

            ‘ Geh nau ntuh kơl bah rđau kan ndrel ăp n’gâng kan, ntu\k kan hên ho\ pah kan n’hao prệh lơn mpeh nau ueh nuih n’hâm ân kônh wa, ngăn lah ăp nau mbơh “Răk kon ân blau ân gi\t”, ăp nau kan mpeh nâu chăm tơm tăm mpa rong, tă bah nê kônh wa ho\ dơi geh kơt tâm du đê| nau geh blau mpeh nau kan mhe tâm nau kan ngăn”.

            Tâm năm 2019 aơ, nkuăl Dak Glong ko\ ntuh kơl rlau 100 ntil máy rhôp sóng ndrel rlau 200 loa nén. Du đê| xã hôm geh tnuh kơl trong Anten ntoh nau FM n’gâng Enten, nau kan ntoh ngơi rđau [i|t tă bah ngai…đah rnoh prăk rlau 740 rkeh. Gẹh n’hao nau ntuh kơl mhe ndrel nkra mhe, nkra máy móc, ndơ do\ng, ntrong nkoch mbơh nau ăp xã tâm nkuăl pah kan nâp nâl. Wa Nguyễn Hồng Thanh, Kruanh Văn hoá ndrel nkoch mbơh nau nkuăl Dak Glong ân gi\t, bah trong ntuh nau ngơi, ăp nau ntru\nh, ntrong kan bah Đảng, nau ntru\nh, pháp luật bah Ngih dak, ăp bôk nau kan, nau nchrăp bah nkuăl geh mbơh năn, kơl kônh wa gi\t, kơt ti\ng ân geh săk tam tâm nau rêh ngăn:

            ‘Nau geh mbơh bah n’gor, nkuăl ndrel ăp xã tât đah [on lan ho\ năn gay ma nu\ih [on lan gi\t ăp nau ntru\nh, ntrong kan pháp luật bah ngih dak ko\ kơt lah giư\t ăp nau mbơh mhe bah Chính phủ bah n’gor, nkuăl gay [ư ân ueh ăp nau kan geh tât nau kan bah nkuăl. Aơ lah nau kan [ư du\t n’hâm khlay, rgop nau [ư ueh nau ndâk njêng [on lan mhe, ngăn lah tâm nau kan ndâk njêng ăp nau kan văn hoá”.

            Tâm nau kan tuch tăm, rnơm pah kan nkoch mbơh nau mhe, nau nkoch trêng geh mbơh dăng, nu\ih [on lan geh kơt nti\m nti, gi\t ăp nau kan khoa học, nau pah kan mhe, ngăn lah geh gi\t ăp nau u\ch bah ntu\k kan tăch rvăt, tă bah nê leo lăp tâm nau tăm tơm si, kon ntil mhe ân tâm di, ân geh săk rnglay văng sa prêh.

            Ntoh ngăn kơt lah rnăk nô K’Nhân, ta xã Dak Som, nkuăl Dak Glong, mô êng rklaih ach o ma hôm geh nkra ngih khlay bơi tât du rmen. Nô K’Nhân ân git, bah napư nơh, rnăk nô lah rnăk ach o mô geh tơm prăk gay ntuh kơl ndrel mô blau nau mât chăm tơm tăm, bol ma geh rlau 4 ha cà phê yơn nau geh ri du tấn du ha. Ăp năm dăch aơ, rnơm râng nau kan nti\m mbơh, ngăn lah blau nau kan mât chăm cà phê bah ăp ntu\k nkoch mbơh kơt tivi, điện thoại, nô ho\ blau kơt tâm nau mât chăm mir tơm ân geh săk rnglay âk. Nô K’Nhân, ta xã Dak Som, nkuăl Dak Glong nkoch:

            ‘ Bah năp nơh phung hên ê geh bu nti\m mpeh nau kan mât chăm cà phê ri cà phê mô geh âk, nau kơt mât chăm ơm kăl e knu\ng blau tăm dơm, mô blau koh n’ging ôh, mô blau nau mât chăm tơm tăm, jêh aơ geh âk jrâu bu nti\m mbơh ueh ngăn ân [on lan kơt, tă bah nê ri phung hên gi\t nau kan tuch tăm ndrel ma geh hao jêng’.

            {ư bôk nau kan bah neh dak mpeh nau ndâk njêng [on lan mhe ndrel đah nau kan n’huch ach o nâp nâl, tât rnôk aơ, 7/7 xã bah nkuăl Dak Glong ho\ geh dơi nkô| nau kan mrô 8 mpeh nau mbơh nau ndrel nkoch trêng. Âk ngăn ăp rnăk ko\ geh ndơ djăt, ndơ uănh, to\ng dơi nau gi\t nau mhe ndrel ma kơt nau mhe tâm âk nau kan. Ngăn lah ân saơ, nau tă bah n’huch ach o mpeh nau mbơh nau tât nau ueh đo\ng tât nau n’huch ach o nsum bah nkuăl Dak Glong. Ti\ng nau kơp rnoh rnăk ach o bah nkuăl mhe [ư, nchrăp năm aơ rnoh rnăk ach o bah nkuăl n’huch geh 8,4%, ti\ng nê lam nkuăl hôm nklăp 4,1% rnăk ach o./.

      Mô ka nu\ng ntru\t du\t n’hâm tât hun hao nkra njêng, nău [ư t^ng n’hu\ch ach o mpeh nău mbơh ta nkuăl Dak Glong le\ nta an nu^h [on lan, ngăn lah rnăk ach o dơi geh nău mbơh gay g^t dơh ăp nu nău rêh jêng bôk năp kơt: dak si, nt^m nti, jay gu\, dak do\ng … Nkre, rgop n’hao wât, geh nău kan bah le\ nău rêh jêng mpeh trong kan n’hu\ch ach o, rdâk hao nuih n’hâm ru\n hao rklaih ach o n’hanh rgo\ jă geh âk nu^h dơi [ư săk rnglăy nău r[o\ng n’hu\ch ach o nâp nâl. Gay wât kloh mpeh [ư t^ng nău nchrăp [ư n’hao g^t nău mhe bah Dak Glong, nu^h nchih nkô| way nkoch geh rơh tâm nchră đah wa Trần Nam Thuần, Groi Kruanh UBND nkuăl Dak Glong, Dak Nông.

- Ơi wa [ư t^ng bôk nău kan n’hu\ch ach o mpeh nău mhe ri bah meng ăp săk rnglăy dơi geh, a[aơ ta nkual Dak Glong hôm e âk jêr jo\t moh nău mêh wa ?

- Wa Trần Nam Thuần: Ta lam nkual bâh nkuăl Dak Glong tât a[aơ ăp ndơ djăt uănh gay rho\ an kônh wa [on lan ta nkual ntơm le\ tâm di nău u\ch an kônh wa [on lan ta lam nkual lah nsum. Yơn lah, a[aơ nkuăl hôm e du đêt nkual njônh, hôm e dôl jêr jo\t tâm nău ndơ\ nu nău ju\r nău mbơh ngơi bah dâng. Ne\ lah 2 nkual njônh ta nkual thôn 4, thôn 5 xă Đăk Ha n’hanh Thôn Đăk Nang bah Đăk Som. A[aơ nkuăl hôm e ta 2 nkual njônh aơ, mbơh nkoch nău ngơi ta [on lan mô ho\ dơi ju\r [ư du\t âk jêr jo\t an trong kan nkoch trêng rgo\ jă mpeh nău kơl bah đảng n’hanh ngih dak ju\t tât nu^h [on lan.

Năm 2018, 2019 Nkuăl le\ rgum nkra bơi le\ rngôch ăp ntu\k, tâm ne\ năm 2018, 2019 le\ nkra nkual xă Quảng Hoà. Hôm trong mbơh nău ngơi ta [on lan le\ rngôch ăp thôn [on [a [a\ ri 2 năm mhe rlău mpôl hên le\ ntơm jêh tâm di nău u\ch aơ. Jêr jo\t ngăn lah hôm e 2 nkual njônh aơ. Mhe rlău mpôl hên pah kan đah N’gâng kan prăk kaih n’gor tâm tơm prăk bah năm 2020 tât ri mpôl hên u\ch dăn đă gay ntop kơl du đêt tơm prăk gay mpôl hên mkra 2 ntu\k njônh bah 2 nkual aơ. Tât a[aơ ri mpôl hên mô ho\ geh nău mbơh geh ntop kơl đo\ng lah mô, lah dơi ntop kơl ri tâm năm 2020 mpôl hên mbra mkra le\ 2 ntu\k aơ ri mbra ntơm jêh nău mbơh ngơi nsum ta nkual di di nău u\ch djiăt, uănh bah nu^h [on lan.

- Wa uănh lah m’hâm mpeh nău ntuh kơl ndơ mbơh ngơi bah dâng tâm nkual rnoi mpôl đêt ta [on lan mêh ? 

- Wa Trần Nam Thuần: Đah nkual jru ngai, ndơ mbơh ngơi ta [on lan lah ngoay tâm ăp ndơ t^ng gâp m^n lah ăp ndơ nkoch trêng rgo\ jă an kônh wa [ư ue\h yor lah trong mbơh ngơi tât ntu\k an kônh wa geh ăp nar. Jêng nău aơ mpôl hên le\ jao an n’gâng kan [on lan ăp xă [a [ơ mbơh ăp nău ntru\nh ngăn lah ăp nău ntru\nh geh tât đah nu^h [on lan mô lah nkual [on lan gu\ n’ăp tâm nău t^ng ăp nău ntru\nh bah ngih dak mô lah ăp nău ta ntu\k du\t lah ndal kơt nu nău phah bri ru\n in neh bri nu nău [on lan gu\ âm dah ro\ng mô lah mât uănh neh ntu. Mpôl hên [a [ơ jao an ăp nău kan n’hanh UBND xă rgum nkoch trêng gay nu^h [on lan g^t wât gay dơi wât ăp trong [ư nău kơl bah Ngih dak ngăn lah [on lan rnoi mpôl đêt nkual jru ngai.

- N’hao g^t nu nău mhe  geh nău khlay m’hâm tâm bôk nău kan ndâk njêng thôn [on mhe ta du nkua\l ach o kơt Dak Long n’hanh n’gâng kan [on lan m’hâm geh trong mkra [ư ue\h trong kan aơ mêh wa ?

 - Wa Trần Nam Thuần: N’hu\ch ach o an tâm ban le\ rngôch ăp nău kơl gay m’hâm [ư rho\ ue\h trong kan jut n’hu\ch ach o bah nău mbơh nkoch nău tât răk mrăi ntu\k ntô gu\ âm, ngih sam [u\t, jrô ji, ntung trong dak bât le\ rngôch ăp ntil an ntơm [ư du trong tâm ban. A[aơ, mpôl hên dôl geh du\t đêt tât năm 2018 mhe rlău mpôl hên mhe geh 7,5 rnoh ntil ndơ [ư an du xă dơm yơn năm 2019-2020 mpôl hên mbra rgum ndâk njêng Quảng Khê jêng xă thôn [on mhe. Yơn lah, tâm năm 2019 aơ ta Quảng Khê knu\ng dơi geh nklăp 5 rnoh ntil ndơ [ư n’hanh tâm năm 2020 mpôl hên mbra nsrôih geh ta rnoh ntil ndơ [ư [aơ [a\. Ăp rnoh ntil ndơ [ư têh mpôl hên le\ dơi geh. Yơn lah a[aơ geh ăp rnoh ntil ndơ [ư jêt kơt lah rnoh rnăk ach o, nău geh ring bôk nu^h ri ne\ lah ăp nău mpôl hên dôl du\t jêr jo\t ngăn rlet rlău ri jêh uănh kơp rnăk ach o mpôl hên le\ nsrôih rgum jao an ăp ntu\k [ư ue\h ăp trong kan uănh kơp đăp mpăn di na nê| n’hanh mô geh ntlơi ăp du ntil nău. Mpôl hên le\ kơp uănh n’hanh tât a[aơ ri rnoh mrô tâm ban di na nê| lah năm aơ mbra n’hu\ch 8,4% rnoh rnăk ach o kơt ne\ mbra hôm e rlău 40% rnoh rnăk ach o a[aơ.

- Ơ dăn lah ue\h wa !

Nu\ih rblang: H’Thi