Rlău 50 năm aơ, rnăk wâl wa Chu Đình Minh, ta nkual ƀon têh Hà Nội hôm hăn joi nting bah bơ̆ che lah tahen lĕ khĭt Chu Đình Thân. Rnăk wa knŭng gĭt bơ̆ khĭt ta ntŭk tâm lơh Quảng Trị. Wa sŏk ndeh măy mro mrăng hăn joi ăp nghĩa trang ta n’gor Quảng Trị, yơn tât aƀaơ mô hŏ dơi joi saơ. Mât nău nkah gĭt, wa Chu Đình Minh tĭng ăp mpir Thành Cổ trôm bluh têl ndrăk. Wa nsing nơm, bơ̆ bah wa hôm e gŭ tâm neh, tơm pih bah dâng jâng Thành Cổ:

Rnôk ma gâp deh n’hanh têh, gâp mô hŏ dơi mâp mbơ̆. Gâp knŭng gĭt mbơ̆ gâp hăn tâm lơh khĭt ta play neh Thành Cổ Quảng Trị aơ. Gŭ ta Thành Cổ aơ, uănh mpir Thành Cổ uĕh, têh kơt nĕ, nâp nâl kơt nĕ ma ndrăk bom bŭl mô hôm geh ndơ, ri kon nuĭh ndâng lah. Rnăk wâl gâp tĭng du nău lah lap he dơi joi, ri knŭng an geh du gâl nting kuăl lah an gĭt nĕ lah mbơ̆ he, ri nĕ lah nău uĕh lăng ngăn nău rêh gâp.

Ta neh ŭnh Quảng Trị janh dăng n’hanh uĕh tam hôm e âk nău nkah gĭt tâm lơh tâm su, hôm e geh âk nuĭh tahen rơh đăp mpăn mro mrăng hăn joi băl. Đah nău duh hô miền Trung, ăp nuĭh tahen rgum môch tahen khĭt  rlơk tĭng gưl neh gay joi. Ăp nô rlăp tĭng gưl yor mô ŭch ntlơi du ntil ndơ an saơ ntŭk gŭ, nău mbơh bah ăp nting tahen khĭt. Đại úy Lưu Văn Trí, Rmôt rgum Mpôl wăng sa-Mât njrăng bri dak 337, Quân khu 4 an gĭt, tâm lơh tâm su lơ rŭch ngai, nău joi nting tahen nar lơ jêr jŏt lơn.

Ăp ndơ bah nting tahen khĭt, păng bok dù kăl e ăp wa lĕ dŏng klôt tahen khĭt, aƀaơ ăp păng bok dù aơ lĕ gŭ tâm dâng neh rlău 50 năm hôm jêng mô hôm nâm ơm. Nuĭh tahen pah kan rgum an na nê̆, rlăp gay plơk tĭng gưl neh n’hanh joi. Tâm rnôk tâp ri bom ndrăk rlơk lĕ aƀaơ knŭng hôm ăp nău lư.

Ăp năm bah năp, đah nău rđău, ƀĭt joet bah Đảng, Ngih dak, nău nsrôih bah ăp n’gâng kan, nău kan, ƀon lan n’hanh rmôt na nê̆ pah kan, trong kan joi nting tahen dơi ƀư na nao, nâp nâl. Tâm lvang 2021-2025, lam dak lĕ joi n’hanh rgum bơi 7000 nting tahen khĭt; wơt dơn bơi 13.500 nting (geh nting n’hanh săk nuĭh bên); năl săk an rlău 100 nting tahen đah trong ƀư uănh năl ADN n’hanh rlău 2.500 tahen khĭt đah trong ƀư năl ngăn; ƀư sŏk dơn bơi 60.000 ndơ sinh phẩm gay ndâk ƀư ntŭk mât Gen nuĭh bên tahen khĭt.

Tât aƀaơ, hôm e nklăp 175.000 nting tahen khĭt mô dơi joi n’hanh rlău 300.000 môch tahen mô hŏ dơi năl săk. Tâm rnôk nĕ, nău ƀư nar lơ jêr lơn yor năm khay lĕ rlău ngai, têl tâm lơh tâm su nar lơ roh.

Mhe rlău, ta Di tích ngih dak Thành Cổ Quảng Trị, Bí thư Trung ương Đảng, Groi Thủ tướng Chính phủ Phạm Thị Thanh Trà, Kruanh Ban Ntĭm rđău ngih dak mpeh joi, rgum n’hanh năl săk nting tahen lĕ rgŏ jă “Nău kan 500 nar măng ntrôl dăng joi, rgum n’hanh năl săk nting tahen lĕ khĭt”. Tĭng nĕ, lvang 1, bah khay 1/2026 tât 7/2027 mbra jêh sŏk nting đah lĕ rngôch môch tahen mô hŏ geh săk tâm ăp nghĩa trang liệt sĩ ta lam dak (nklăp 230.000 môch) n’hanh rnoh nting mhe joi, rgum.

Lvang 2, bah khay 7/2027 tât 12/2030 mbra mĭn njêng dăn đă mbơh ƀư sŏk ntil nting đah môch tahen geh du gâl nău mbơh yơn mô hŏ dơi năl săk n’hanh rnoh nting mhe dơi joi, rgum. Ngoăy tâm âk ntŭk ntoh lư bah trong nchrăp aơ ntrôl dăng kơt dŏng công nghệ ADN năl săk nting tahen khĭt. Bah năp đaơ, nău năl dŭt âk tĭng ndơ tâm săk, ntŭk tâp, mô lah nău nkoch, ri aƀaơ khoa học lĕ pơk luh du trong hăn êng, di na nê̆ lơn, uĕh lơn.

Nău rgŏ jă “Pah kan 500 măng nar” mô knŭng lah du nău ƀư mhe, ma hôm nău mĭn nsrôih bah lĕ trong chính trị. Rơh bôk năp, nău kan joi n’hanh năl săk tahen khĭt dơi “nău kan tâm rgop” ta lam dak, đah ăp rnoh an ƀư na nê̆, năm khay na nê̆ n’hanh nău rgŏ jă tâm ban bah âk rmôt tahen, n’gâng kan ƀon lan, nău kan khoa học n’hanh nuĭh bên tahen lĕ khĭt. Groi Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà đă:

Trong kan joi, rgum n’hanh năl săk nting tahen khĭt mô knŭng êng lah nău kan way kan, ma lor lah n’hanh ta lĕ rngôch lah nău jru hvi nău rêh “Ngêt dak nkah gĭt tu”, nău kan chính trị têh khlay bah Đảng, Ngih dak n’hanh Nuĭh ƀon lan he; nău nkah gĭt đah ăp nuĭh lĕ nsơr lôch săk nơm an Neh dak. Rlău ma nĕ tay, aơ hôm lah nău đă bah play nuih-du nău đă ntrŭt ntrôl he mô dơi an mbrơi, mô dơi an ŭch đah ăp nău lĕ dơi geh ma an nsrôih, dŭt n’hâm âk lơn gay ndơ̆ ăp tahen janh dăng plơ̆ sĭt đah bri me, đah rnăk wâl, đah săk jăn bah nơm.

Rƀŏng tât nkah gĭt 80 năm Nar Thương binh-Liệt sĩ, “Nău kan 500 nar măng ntrôl dăng ƀư joi, rgum n’hanh năl săk nting tahen khĭt” n’gluh an âk nău rƀŏng na nê̆ tâm nău joi n’hanh rgum nklăp 7.000 nting tahen, năl nklăp 18.000 nting ADN, ndâk ƀư ntŭk dữ liệu gien nuĭh bên; nkre joi ăp nkual neh hôm e bom, mìn, ndơ rtoh tâm lơh tâm su gay pơk trong an trong hăn joi tay nuĭh lĕ roh. Nău kan aơ pơk luh mpŏng kâp bah nuĭh bên mbra dơi wơt tahen khĭt plơ̆ sĭt jêh rlău n’gul rach năm kâp./.