VOV4.M’nông: Tâm ăp gâl phim, păng rup nkah tay du rơh Kruanh Hồ Chí Minh răk Tuyên ngôn độc lập njêng luh dak Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ta Quảng trường Ba Đình lịch sử nar 2/9/1945, dơh saơ geh bơi 20 tahen râng mât njrăng lễ đài. Aơ lah mpôl tahen, đah n’gâr phao ăp grep, mât njrăng đăp mpăn an wa n’hanh ăp kruanh rđău kan cách mạng nước he gu\ kalơ rnôk nê nơh.

Tâm rnôk khuh n’gôr nkah ndray nar Quốc khánh, phóng viên Nguyên Nhung nchih nkah tay nău nkoch bah ăp cán bộ kruanh cách mạng ơm, nkoch mpeh nău kan huêng khlay bah 75 năm bah năp nơh…

Cách mạng khay 8 geh nău dơi, Sở Công an Bắc bộ dơi njêng đah nău kan mât njrăng n’gâng kan cách mạng, wa Phạm Gia Đốc dơi lap rhơn dơn [ư Đội trưởng Công an bah đơn vị. Tâm trôm jay ta phố Hàng Quạt, Hà Nội, ho\ 97 năm deh yơn wa Đốc hôm nkah ơm nău rhơn rngot dơi Giám đốc Sở Công An Bắc Bộ Chu Đình Xương jao na nê| nău kan mât njrăng lễ đài tâm nar Quốc khánh 2/9/1945. N’hơ tay păng rup nđôch n’glang, ho\ blak o, dơi wa mât ndray tay tâm ban ma drăp ndơ khlay bah rnăk wâl, wa Phạm Gia Đốc rngot nkoch nê lah nău kan têh khlay n’hanh du\t n’hao êng săk:

 “Đah a[aơ 2 nar lor rnôk wa Chu Đình Xương lah Giám đốc mbơh g^t so\k du đêt rmôt, gâp lah ngoăy tâm rmôt nê. Hôm nu^h ndô môk mphat, dâk bah kơi nê lah nô Dương, hôm gâp dâk bah meng. Jao an mpôl hên, khân păng dơn mbơh mhâm [ư mât njrăng đăp mpăn an lễ đài dơm. Rnôk hăn tât ta nê geh nu^h kruanh leo nt^m nti. Du gâl ri rhơn, yơn du gâl ri rvê hăn mât njrăng lễ đài têh khlay kơt nê|.”

Tă bah nău mha êng bah nău kan ân mât njrăng mpôn hôch, wa Phạm Gia Đốc n’hanh băl tahen dơn mbơh bah năp nar [ư lễ tuyên ngôn độc lập bah năp bar nar dơm. G^t nê lah nău kan khlay n’hanh dơn jao an ăp nu^h nsing nơm dơm, wa Phạm Gia Đốc sâr nuih n’hâm đo\ng, rvê yor nău u\ch ân mât njrăng dơi đăp mpăn lễ đài, lơn lah kalơ nê mbra geh ăp nu^h kuâng khlay n’hanh bah dâng lah hang rkeh nu^h [on lan. Gay mât đăp mpăn an ăp nău tât, păng ho\ hăn tât quảng trường Ba Đình âk tơ\, gay treng nđôi t^ng ntu\k gu\:

“Bah năp nar [ư lôch jêh lễ đài, mpôl hên ho\ hao uănh lễ đài n’hanh he uănh saơ le\ nu^h gu\ bah dâng đo\ng gay mhâm [ư mât njrăng. Kêng măng nar 2/9 lor bah năp  2 mông ntơm ri gâp hăn tât lor 1 mông. Dơi jao dâk ta nê, gâp lah rvăch pleh tâl 2,  dâk bôk năp lah bah mpôl Giải phóng quân, ăp mpôl nsoh ao êr, kho glêh. Hôm mpôl hên lah mpôl pleh tâl 2 lah mpôl Sở Công an Bắc bộ, dâk bah lơ nsoh kho ao n’glang.

Nar mha êng ho\ tât đo\ng, Lễ mít tinh [ư ntơm bah rnôk 2h kêng măng nar 2/9/1945 yơn wa Đốc ndrel ăp nu^h tâm Rmôt mât njrăng lễ đài bah Sở Công an Bắc bộ ho\ geh măt bah ơm ôi gay nchrăp. Le\ du rmôt nsoh ndơ n’glang, dâk ngai đah nkual lễ đài bar pe mét. T^ng [ư nău kan yơn păng nđơr u\ch g^t nu^h I dâk kalơ nê, n’hanh lơn lah mông nar tăng bâr Wa răk ăp nău lor bôk năp tâm Tuyên ngôn độc lập: “Hỡi [on lan lam dak!”… păng ho\ ndra ma ât nău du\t n’hâm rhơn răm, gay [ư an nuih n’hâm nkân nkân, rgum le\, răp jăp t^ng [ư nău kan. Nkre njrăng n’gang treng uănh lam le\ nu^h bah dâng, saơ ăp nu^h mpơl mha êng bah ăp bu rkeh lăp hôch tâm rlu\ tâm nu^h [on lan ta Quảng trường gay lơh ndjơh. Wa Phạm Gia Đốc nkoch tay:

“Rnôk ma ndeh wa tât, tă bah trong Quán Thánh lăp. Ntu\k mpôl hên dâk lah bah meng, ndeh hăn lăp bah kơi. Gâp dơn g^t ndeh tât dơm he mô g^t lah moh nu^h, yor mô dơi n’gơr uănh, dơn g^t dâk so\ng tâm ban ma n’gu si dơm. Tât bah kơi nê Wa Hồ răk tuyên ngôn độc lập ôp “{on lan tăng đo\ng”, [on lan ơh tăng kloh đo\ng. Tâm nuih n’hâm gâp rhơn yơn mô nănh mpât n’glônh, dơn âk so\ng dơm, mô nănh uănh.”

Tâm mpôl dơi mât njrăng lễ đài đo\ng, Đại tá Nguyễn Bội Giong, tă [ư Bí thư ơm mpeh Văn phòng Tổng Chính ủy, Bộ Quốc phòng, rnôk nê păng lah chính trị viên đội Tự vệ chiến đấu bah Việt Minh [on Sét mpeh nkuâl Thanh Trì, bah dih nkual [on têh Hà Nội. Đại tá Nguyễn Bội Giong an g^t, rnôk t^ng [ư nău kan dâk bah jâng lễ đài, nô nău lôch nar mplơ\ tay n’gâng kan hôm âk krit jêr, [on lan du nuih n’hâm, yơn mô dơi uănh lhơ ta năp ăp mpôl mô djăt t^ng cách mạng hôm nchah nchrai. Tâm rnôk huêng khlay ta Quảng trường Ba Đình, hang rkeh nu^h ât săk ndâm djăt lăp t^ng năl răk tuyên ngôn bah Wa, yơn wa-Nguyễn Bội Giong n’hanh mpôl tahen mât njrăng hôm mpư n’hao nuih n’hâm njrăng n’gang, g^t lor ta năp ăp nău tât, lor nchrăp ăp trong nkra, kơp le\ ma kh^t să rlă lu\:

“Păng mô dơi pănh yor phao bleo he ho\ sek uănh le\, đah [on lan dâk ngai rlău 100 mét. Nu^h pănh mô dơi leng geh đo\ng. Nt^t lah păng geh phao bleo, tâm đội ngũ hao, ndrăng nơm ho\ geh quy định: lor rnôk mpôl nê lăp dơi tâm nkual đài, ôp uănh t^ng nu^h gay mô an geh du hê ndjôt phao lăp. Păng mbra dơi do\ng phao súng lục yơn mô dơi pănh tât ơm. Ho\ m^n le\ hôm, du\t n’hâm ngăn lah păng do\ng găr nat, nsiu rtoh dơm. Ma oh nô ho\ mô n’huach săk kh^t, lah păng ntu\p mpeh săk gâp nơm lah gâp saơ mbra nsăt r[ah ut le\ ma găr nat, mô kâp geh nu^h đă du đêt. Du\t ue\h mât njrăng đài an du\t nâp.”

Kêng măng 2/9/1945, Lễ Tuyên ngôn độc lập du\t jêh tâm mông nar huêng khlay rhơn nđơr. Rơh lễ đah rnoh têh hang rkeh nu^h ho\ dơi mât njrăng đăp mpăn ngăn, n’hoch nu^h ta quảng trường Ba Đình groch groch rgum ntroh hăn ăp trong me đah ntơr kao, cờ gu\r mănh êr. Rmưn rbăn nu^h tâm ban ngoăy ntroh lah: U|ch t^ng chính phủ Hồ Chí Minh, Việt Nam đăp mpăn muôn năm. 75 năm rlău aơ, rup gui ăp cán bộ tahen ăp nu^h mât njrăng lễ đài, hôm nkah mbro tâm nău nkoch huêng khlay n’hanh n’hao êng săk mpeh du [ât du rân nău kăl e djăt huêng yôk nor dak diăng tâm nău bah Wa./.

Nguyên Nhung - Phòng Phóng viên - VOV1-Nu^h rblang: Điểu Thân