VOV4.M’nông:  Ko\ kơt âk nkuăl êng tâm lam dak, năm 2019 lah ăp n’gor tâm Tây Nguyên do\ng âk khay gay ma ân jêh ăp nkô| nau mpeh văng sa rêh jêng tâm rnoh prêh ngăn, rgop nau lôch rơh kan 2016-2020 du trong nâp ueh. Kơp ntơm rnôk aơ, ăp n’gor ntơm [ư nchră năl ăp nau geh jêh lôch du bông năm kan, nau nchrăp mbơh đại hội Đảng bộ ăp gưl, r[o\ng tât đại hội 13 bah Đảng. Nau ngăn ân saơ, lôch năm 2019, văng sa rêh jêng tâm Tây Nguyên ho\ joi saơ ăp trong hun hao ueh mhe, mpeh nau kan u\nh nar, nau kan  ê nkra, ndâk njêng săk ntơ lư. Ăp nau rgâl mhe aơ mra dơi kơl an ăp mrô rlet rlau ăp ntul rlong ơm bah jâng văng sa kơt lah knu\ng blau nsing tâm nau kan tuch tăm dơm dam, r[o\ng tât nau hun hao ân tâm ban.

Ti\ng n’gâng kan Nchrăp kan ndrel ntuh kơl Gia Lai, lvang năm 2016 tât rnôk aơ, nau kan ntuh kơl bah n’gor Gia Lai ho\ geh nau rgâl mhe kloh ngăn ndrel nau kan gum nau ntuh kơl ho\ geh âk nau hun hao. Tâm 4 năm, n’gor ho\ rgum bơi tata 400 bôk nau kan, rnoh tơm prăk đăng ký lah 321 rbăn rmen. Rđil đah rơh bah năp nơh, rnoh nau kan hao rlau 4,6 tơ\, nroh prăk ri hao rlau 12 tơ\. Tâm nê, nau kan u\nh nar ndâk njêng tay geh nau rgâl mhe, geh nau ueh, dah rlau 160 nau kan [ư n’hâm sial ndrel điện mặt nar, rnoh nau dăng geh tata 24 rbăn Mw.

Lah kơt năm 2018, rnôk ntru\nh bôk nau kan bôk năm bah lam dak, Gia Lai ân saơ nau geh dơi bah n’gor lah du n’gor geh âk nau dơi, ri ăp mrô geh ngăn mpeh nau săk rglay ho\ tă geh ntơm ăp nau ntru\nh kan lah nau mbơh kloh ngăn mpeh nau dơi geh jêng ngăn nê. Ta Công ty cổ phần điện Gia Lai, ntơm 3 khay bôk năm 2019, rnôk bôk nau kan điện măt nar geh leo lăp do\ng, ho\ kơl [ư ueh ngăn  nau săk rnglay bah ăp ntu\k kan rnôk hao rlau n’gul rđil đah năm 2018. Nau khlay ngăn lah rnoh 16 ngih maý điện ma công ty dôl leo do\ng, điện mặt nar knu\ng geh 2 ngih máy yơn ho\ leo săk rnglay tât 51%. Thuỷ điện geh 14 ngih máy, yơn nau săk rnglay knu\ng geh 47%.

Wa Hồ Phước Thành, Giám đốc N’gâng kan nchrăp kan ndrel ntuh kơl n’gor Gia Lai ân gi\t, geh 44 bôk nau kan n’hâm sial ndrel điện măt nar, rnoh dăng 6000 Mw, ho\ geh n’gor ndơ\ tât Bộ Công thương. Ndrel aơ lah nau dơi khlay ngăn gay hun hao văng sa rêh jêng Gia Lai geh nau rgâl mhe tâm rơh tât.

“Tâm lvang 5 năm tât ma ăp nau kan aơ geh ntru\nh ri rnoh prăk ntuh kơl  tâm lam nau rêh bah n’gor Gia Lai mra hao âk ngăn. Ndrel đah nê, nau kan ê nkra công nghiệp bah phung hên geh rgâl mhe ân du trong nâp nâl. Aơ lah nau kan dơi ueh gay n’gor geh ăp nau dơi gay ma hun hao âk ngăn.

Ngih máy  điện măt nar ta nkuăl Cư Jut, n'gor Dak Nông

Ndrel đah n’gor Gia Lai, ăp ntu\ ê nkra điện mặt nar hôm geh nkra tâm ăp nkuăl bah n’gor Dak Nông, Dak Lak. Nu\ih [on lan, ntu\k kan tăch rgâl tâm ăp nkuăl tât jêr ngăn kơt lah Krông Pa (Gia Lai), Ea Súp (Dak Lak), Chư Jút (Dak Nông) ho\ saơ trong hăn gay ma rgâl mhe nau kan văng sa ân săk rnglay, geh ân lah du\t ueh tâm nau kan tăm tơm si ndrih jêng nau kan tăm n’gâng điện, du ha ân geh rnolh tuch tăm geh 3 rmen prăk/năm, âk rlau 40 tơ\ rđil đah nau tăm tơm tuh mbo êng êng. Wa Nghiêm Hồng Quang, Groi Kruanh UBND nkuăl Cư Jút, n’gor Dak Lak  lah, điện mặt nar mô êng doh rklaih ăp nau jêr tâm trong ntuh kơl tâm nkuăl neh jêr, ma păng hôm bonh đă ăp tơm ntuh kơl êng êng joi trong tât tâm nkuăl đo\ng:

“ Nau săk tam bah nau kan bôk năp đah nkuăl lah nau ntrơn rgâl mpeh văng sa, tal 2 lah nau hun hao nau săk geh văng sa tơm prăk ân nkuăl, tal 3 lah pă kan pah ân nu\h [on lan tâm nkuăl. Nau khlay lơn đo\ng lah nau kan geh n’hâm rêng tât ăp ntu\k kan tăch rgâl, ăp tơm ntuh kơl geh nau rnơm lơn lah rnôk tât đah nkuăl ri mra geh vơt dơn ndrel ma mra pơk trong nơih lơn”.

Tâm rnôk u\nh nar kloh ho\ geh mpơl saơ ngăn nau dơi dăng bah nơm, kơl an nau kan tuch tăm bah ăp n’gor tâm Tây Nguyên joi luh du trong hăn rgâl mhe ri nau kan tuch tăm ko\ geh ăp nhoat hun hao đo\ng. Lôch năm 2019, ăp n’gor lôch 10 năm ndâk njêng [on lan mhe, ân săo ăp nau ko\ geh mhe, đah 260 xã to\ng dơi 19 nkô| nau. Lôch 10 năm ndâk njêng [on lan mhe ta Tây Nguyên ko\ mô geh nsru\ng tâm rnoh xã to\ng dơi kơp dơn [on lan mhe, tâm nau kan ntuh kơl ma hôm lah nau ndâk njeneg n’hâm ân [on lan nâp nâl lơn, rnôk geh âk rmưn rnăk ho\ rklaih ach o ndrel âk rbăn rnăk hao jêng sâm geh. Geh ăp xã geh nau dơi tâm nau kan săk geh văng sa prêh. Kơt nau rêh bah ăp xã Ea Yông, Ea Kêng, nkuăl Krông Pách, n’gor Dak Lak, wa Trần Thành Vinh, Kruanh Uỷ ban nhân dân xã ân gi\t:

“Kônh wa bu gu\ ta ăo ri tăm sầu riêng âk ngăn ntơm năm 2012. Năm ba kơi, đah nklăp 1000 ha geh klih play, đê| ngăn nroh geh sầu riêng bah xã ko\ nklăp 7000 tấn. Đah rnoh geh tâm 3 năm ma aơ ri nau geh tă bah tăch sầu riêng ri ko\ geh 350 rmen prăk, nau geh du hê bôk nu\ih bah lam xã geh ntơm 35 rkeh mra hao jêng 70 rkeh prăk/nu\ih/năm. Ăp năm ba kơi, nau geh mra âk lơn tay, yor lah sầu riêng ta aơ mra geh ntơm 30 tât 50 tấn tâm du héc tar”.

Lêh play sầu riêng ta Krông Pach, Dak Lak

Ndrel đah n’hâm [on lan geh n’hao prêh, nau dăng bayh nau kan tuch tăm bah n’gor Tây Nguyên hôm geh n’hoch tay trong dăng đo\ng rnơm nau ntru\t dăng ntuh kơl tâm nau kan ê nkra ndrel nau kan bah ntu\k kan tăch rgâl. Tâm năm 2019, ăp ntu\k tăm tơm chanh rse, bơ, prit, têh hvi bah n’gor Gai Lai ho\ geh ăp ntu\k kan ê nkra rvăt ndrel nkret njêng ndơ ân tâm hộp, tâl tâm chai, tăch luh tât dak ba dih. Ta Dak Lak, ntil grăp mắc ca, ca cao geh ê nkra jêng ăp ntil ndơ do\ng sa kơt lah ngi mắc ca, chocolate, bơ ca cao. Wa Đinh Gia Nghĩa, Groi Tổng Giám đốc Cổ phần ndơ tăch luh Đồng Giao DOVECO, ntuh kơl tâm n’gor Gia Lai ndrel wa Trương Ngọc Quang, Giám đốc Công ty TNHH ca cao Nam Trường Sơn, ntuh kơl tâm ngor Dak Lak, ko geh nau kơp dơn, nau kan công nghệp ê nkra mra kơl an nau kan tuch tăm tâm Tây Nguyên mra hao jêng tay tâm rơh ba kơi:

“Tâm trong r[o\ng bah phung hên tâm lam nkuăl Tây nguyên lah nsum ndrel Gia Lai lah êng tâm 5 tât 10 năm tay đo\ng nau dăng dơi mra jêng ntu\k kan tơm tâm ntu\k tăm âk byăp, bum, play bah lam dak. Ngăn lah tơm sa play kơt chanh sre, bơ, play prit nko|, prit. Yor ri, nau r[o\ng bah phung hên ntơm 5 tât 10 ngih tât mra pơk tay ntơm ngoai tât bar ngih máy tâm n’gor Gia Lai aơ, đah nau dăng ntơm 100 tât 200 rbăn tấn ndơ geh nkra tâm du năm”.

“Ta Dak Lak geh âk ngăn ntil ndơ tuch tăm geh săk rnglay ho\ geh nu\ih rvăt do\ng tâm dak ndrel ba dih dak rnê prêh ngăn. Yơn lah, ê geh uănh khlay tât nau kan ndâk njêng rup ndah nkoch kloh đah ăp ntil ndơ nơm geh tăm ri lah nau jêr. Gâp mi\n bôk nau kan du xã du ntil ndơ tăm ntoh lư lah du nau ueh, lah du nau kan mhe gay kơl an ăp ntu\k kan ê nkra ko\ kơt lah  ăp rnăk [ư nau kan tăch rgâl êng geh tay nau mbơh ndrel trong r[o\ng ueh ngăn gay ndâk njeneg ăp ntil ndơ gay ma to\ng dơi kơt lah nau u\ch”.

Tây Nguyên bah ăp năm bah năp nơh geh âk ngăn tyơm sial, tơm nar ma mô geh moh săk. Yơn tât tâm nhoat năm kan mhe, nar ndrel ma sial nê geh năl lah du nau ueh khlay ngăn đo\ng, ntru\t dăng ăp nau kan công nghiệph bah nkuăl gay ma hun hao. Nau kan tuch tăm bah Tây Nguyên ăp năm ba năp nơh knu\ng lah nau tuch tăm ê nkra ma ty, a[aơ ho\ nar lơn ma geh tâm rgop săk rnglay ndrel nau kan ê nkra ndrel ma leo tăch. Nau văng sa bah Tây Nguyên tâm rơh mhe ho\ ntơm geh bôk năp ntoh luh jêng ăp n’hâm ueh mhe ngăn, tâm di ngăn./.

                                    Nu\ih rblang: H’Thi