Lào Cai: Chiê sôr laov ar têz "huôv tsar jông" sâuv nền tảng số

Thâuv ntêx, thâuv tưs uô ntâuz ntơưr cik txos ar têz, pêx xênhv khênhr tsuv bax lok six ntâu zav ntâuz ntơưr. Nhiv no, têx li heik co tsênhv jux juk tâu txo grêk tsơưs tiv sôr laov ar têz tâu txuôk đros sôr laov pêx xênhv.

Nhiv kruôr uô tiêr ntâuz ntơưr tâu sơưv chor lâul, luôs lưv tus têx chuôz zênhx uz no, tix lâus Trần Văn Đức, nhoz jos Mậu A 1, xã Mậu A, tưz tsi phax txos thâuv ntâu ntâuz ntơưr tsi trâus photo, côngk nhav li thâuv ntêx. Thôngz xor mông định danh tâu kriz uô, muôx yưv sâuv cxiv luôs, paz canr bôv lênhk txeik uô têx ntâuz ntơưr uz no trâu pêx xênhv txo grêk tsơưs hâux lưv qênhz yuôx, sâu jênhv:“Hâur six hơưv uô ntâuz ntơưr lênhk txeik chor lâul têx chuôz zênhx uz no tsês trâu mê tuz mê nhuôv, cur pov lok six zôngx ziv. Têx phiv liv puôr lênhx tâu heik kriê tsênhz mênhx, paz uô tâu zôngx ziv thiêz sei đuô. Têx li heik co lok six jông trâu pêx xênhv sơưr đơưk thâuv tuôx uô têx ntâuz ntơưr lok sik qênhz yuôx ntâuz ntơưr cik txos ar têz”.

Ntơưv xã Mậu A, canr bôv têx tổ côngz xưv tsuv qênhz yuôx têx ntâuz ntơưr iz kro jux juk, seiz shuôk jông, xav jênhv xor mông thiêz uô tsênhz mênhx trơưk chei tê qơưk đros yênhx thax ar. Txos nhiv no, xã tưz uô tiêr luôs hâux lưv thôngz sâu, kho đuô 100% têx thax ar tâu UBND tỉnh choz, tax 100% tsưr ziv tso tơưv.

Đros thiêz dự án njuôk xav, cxiv tsa thax tsav qơư, xã tưz sik đros njuôk xav, sâu zuôr 538 ha ntâu ar têz jiês I, bâuv li 9 cxênhz ntâu thax ar. Zơưv Đinh Mạnh Cường, Phưv Chủ tịch UBND xã Mậu A, tỉnh Lào Cai puz pâuz:“Hâur ntu fuô uô, phiv liv đuô hur si zos ntâuz ntơưr ar têz đhâu ntâu ntu viv li muôx têx txơưr txar. Đros têx lênhx nênhs njiz trâus phiv liv, xã puôr lênhx qênhz shuôs tsênhz mênhx, seiz shuôk jông ntâuz ntơưr, xav jênhv têx muôx tsênhz. Tsưr ziv zos tsi lav uô cov tas hâux lưv sei mak tsuv taz por tsênhz mênhx”.

Tsik tiêk ntơưv thax tsav tox siêz, hâur phường Yên Bái, qơư muôx chôngz pêx xênhv uô nênhx nhoz thiêz ar têz khênhr txơưr txar, luôs hâux lưv uô tsênhz mênhx têx xor mông cux tâu sir jos fuô uô truôx jông. Phường tưz uô 100% xor mông, têx ntâuz ntơưr tso sâuv cxiv luôs; kho đuô zuôr xar 9 cxênhz thax ar, tax 100% tsưr ziv tso tơưv.

Txos nhiv no, phường muôx zuôr xar 55 cxênhz thax ar uô tâu trơưk li cui tinhv - zos têx tưz uô tâu trơưk hâux lưv tso tơưv : thax tsav qơư, xor mông thiêz ntâuz ntơưr, bax phưx vưv trâu uô hâux lưv đhâu điện tử. Pos Phạm Thị Lan Anh, Phưv Chủ tịch UBND phường Yên Bái, tỉnh Lào Cai heik:“Chiê khưx phưx, phường tưz choz hâux lưv tsênhz mênhx trâu cán bộ, hux jos đros công an, Văn phongx Đăngk cir ar têz thiêz pêx xênhv chiê uô tsênhz mênhx têx xor mông, ntâuz ntơưr. Thâuv uô tiêr têx li heik co, zuôr qênhz yuôx sêi đuô, uô tâu truôx luôs hâux lưv seiz car, paz pêx xênhv txo grêk tsơưs six hơưv hnuz nhôngs muk lol, uô ntâu zav ntâuz ntơưr".

Txos nhiv no, tỉnh Lào Cai tưz uô hur jông, tsênhz mênhx 3 tsov ntâu têx ar têz, ar nhoz trơưk cui tinhv. Zuôr xar 2 tsov thax tsav qơư tsênhv taz tov uô cov tiêr, đros tsưr ziv tso tơưv tax 100% lok kaz hli 11 shông no. Pos Nguyễn Thị Vi Huế, Phưv Giám đốc Sở Kôngz nuv thiêz Tênhx qơư tỉnh Lào Cai, puz pâuz, txos nhiv no, tỉnh zuôr xar 5 tsov thax tsav ar phênhv ntâu tưz muôx cxix cxuô xor mông. No zos têx zov chênhr chiê tror hlôngr yiêz ntâuz ntơưr hành chính, uô jông luôs hâux lưv seiz car thiêz phưx vưv tsôngv pêx xênhv, doanh nghiệp:“Têx ar têz tâu yênhx lix hâur ntu choz zok ar, muôz ntơưr côngk nhav, hlôngr tsưr ziv sir zôngv… Sở tưz chox kriê cxuô thax tsav qơư tsuv thôngz sâu têx sôr laov tsik so hâur yênhx hnuz, đros trâu đơưk uô têx ntâuz ntơưr. Têx qơư tsik tâu uô tsênhz mênhx zuôr tror tâu uô cov hur jông chiê muôx cxaz nzir, cxix cxuô sôr laov, têx xor mông ar tê”.

120 hnuz hmo sir jos uô têx hâux lưv heik sâuv viv li tsi tiêk zos jiês siz tưr chiê uô tâu ntâu hâux lưv tso tơưv. Zov chênhr đuô, no zos hlôngr pâur tsưr ziv txix seiz car ntâuz ntơưr uô yênhx seiz car sôr laov ; txix hâux lưv tsôngv pêx xênhv zok nriêr thiêz muôz têx xor mông, ntâuz ntơưr uô yênhx iz hâux lưv muôx cxix cxuô, pâuz tsênhz têx mông thôngz hâur meir, sâuv mạng xã hội phưx vưv pêx xênhv jông đuô./.

                                                                                                            Thừa Xuân-Riê lâux cxeik, nhênhv

Moz ơưk buô Châu Phi thiêz têx tsưr ziv phax tar

1. Têx kror jênhv pâuz moz:

- Buô uô cuz siêz (40,5-42 tưv), tsik xar nox, tsik xar muk lok.

- Têx poz njês, co tơư, hâur siêz thiêz plaz liêz, đhâu co hlôngr trâu xiêr.

- Thox plaz, têx thâuv tso tâu qir đros nyar lok sik tso qir tơưr.

- Zuôr siz cik moz sêi hâur paz buô.

2. Kriz uô 5 tsưr ziv chiê phax tar moz trâu buô

- Tsik jêik caz moz, pov buô trâu moz tsuv hêik ciês trâu chinhr quyền thiêz thú y pâuz.

- Tsik zuôr muôs chor buô trâus moz, trâus tuôs.

- Tsik tuô fêik, muôs chor buô trâus moz

- Tsik muôz chor buô trâus tuôs por tsês trâu cxiê qơư.

- Tsik muôz trâu buô nox têx zav nox sênhv tsik tâu uô siêr.

3. Kriz uô ngaz tuk sinh học hâur tu zus

- Cêv kuôk tsêr guôx zus buô đêz tsêr nhoz thiêz qơư zus têx tsiêx cxu txơưr, muôx nja vax xor thêir, qơư tir thêir, tuô lov caz moz.

- Qênhz shuôk jông lênhx nênhs thiêz chuôz zênhx muk lok hâur qơư tu zus, muôx txâuk cxuô zav por hưv.

- Nôngz zus yiêz tsuv tsik muôx caz moz, tu zus chor nôngz yiêz trâu iz kror qơư txơưr tsơưs tiv zix 2 ciêz.

-Tsik zus chor buô têz, đêr, mir… hâur qơư tu zus.

- Muôz đêx, zav nox hur, tsik muôx caz moz trâu buô nox.

- Tuô chor nak, caz zôngr.

4. Uô vêv xênhz, tsuôs yuôx tuô lov caz moz yênhx hnuz

- Qênhz suô hur si tsêr guôx, nzuôr hur si têx chuôz zênhx.

- Tsik so tsuôs yuôx tuô lov caz moz.

- Xưv lik têx vuô tsuôz txix biogas, phâuk lok sik hlơưr por tsês.

5. Xưv lik thâuv muôx yưv buô trâus moz

- Hêik ciês trâu thú y, chinhr quyền ntơưv qơư pâuz.

- Muôz chor buô trâus moz hlơưr phâuk por tsês trơưk hêik kriê.

- Hêik pâuz cxix cxuô chiê tâu paz kơưr têx tsênhv chêi.

(Hlôngr suôz): Sơưr đơưk nhiv kruôr đros nriêr pâuz lok moz ơưk buô Châu Phi thiêz têx tsưr ziv phax tar. Phênhv no muôx Tsênhv qơư cxơưz cxiz uô kôngz thiêz hlôngr yiêz sôr, Sở Kôngz nuv thiêz Tênhv qơư tỉnh Sơn La sik côngv đros uô. Uô tsâus tsôngv box thiêz fôngx zưs sơưr đơưk tưz đros mnôngs!

Thanh Thủy-Lik Thox cxêik nhênhv