Nhiêv nênhs Tày li cưr cxiêx trâur lâuk

Têx suôz cưr cxiêx Tày tâu niêv lâuk Chắn nhiêv txos txix thâuv nhiv kruôr muôx 5, 6 shông. Têx lo suôz cưr cxiêx xuz thơưx zos niêv tix shâuv txix niêv lâuk li niêv txir thiêz txix têx lênhx nênhs lâuk hâur jok, chiê txix co cưr cxiêx yênhx iz phênhv muôx đros đreiv hâur niêv lâuk luz nênhx. Cur pâuz heik cưr cxiêx Tày txix thâuv cur tsênhv lok six zâu. Nhiv no cur cux tuôr tâu lok six ntâu têx jax cưr cxiêx. Đhâu têx jiês nthuôr uô lov jêv, sik tưr cux ziv cxơưz cxiz trâu cur chiê cur phuôx huiz txos nhiv no.

Thâuv tưz pâuz cxuô têx lênhx niêv, lênhx pos li têx jax cưr cxiêx, niêv tix Chắn tror zok nriêr, nhênhz chơưv têx cưr cxiêx lâuk, nriêr pâuz nzir têx phongx cxưx, cêr uô nênhx hâur tsôngv px mênhx cxưx Tày. Jux juk, niêv tix piz xar tơưv, cxiv sâu têx jax cưr cxiêx yiêz kruôk txos thax tsav qơư nhoz, txos têz qơưk thiêz luz nênhx nhiv no. Têx jax cưr cxiêx viv li mak tsi zos tsuôk heik li thâuv ntêx, mak tsênhv tâu heik hâur têx jiês siz chuôs njiz, têx jiês nthuôr uô cêr lov jêv, têx jiês xênhz huôx vênhx huôv nhoz tiv phaz. Thiêz jêx tiv zix zos têx lớp cơưv mak niêv lâuk kriê trâu tsôngv px, tiv zix zos cxênhx hluôk nênhs. Niêv lâuk Chắn puz pâuz, txos nhiv no, niêv lâuk tưz kriz tâu 11 lớp kriê hêik cưr cxiêx Tày, zaz zâuv yênhx cxênhz lênhx shux xênhz nhoz ntâu cxênhx nênhs cxaz chuôz. Tâu Đảng, Têz qơưk lok six tsov cưv, paz trâu nghệ nhân cux li nhiêx txiêx trâu lớp kriê cưr cxiêx, paz iz phênhv tưs chiê huôv tsar, tuôr tsês mênhx cxưx Tày li vênhx huôv jông cxôngx nzor.

Vương Thị Giang tưz shâuv heik cưr cxiêx ntơưv niêv lâuk Chắn tâu 4 shông ntâu, Giang tsi tiêk tâu kriê txux chi, tsưr ziv hêik cưr cxiêx cov jông, mak tsênhv muôx chênhz zênhv thâuv muk heik, cxaz chuôz nthuôr uô lov jêv ntơưv têx hnuz ntênhs lov jêv. Cưr cxiêx Tày lok six jông thiêz cur lok six nhiêv. Cur lok six shir phaz tâu niêv lâuk Chắn heik cưr cxiêx trâur lâuk.

Pos Nông Thị Tiếp, iz lênhx nênhs muôx hnuz nhôngs siêz nhoz jok 13, xã Lục Yên shir phaz lul hêik pâuz: Khov têx lênhx nênhs li nghệ nhân Nông Thị Hồng Chắn, têx suôz cưr cxiêx trâur lâuk nhiv no tưz muôx đros đreiv hâur luz nênhx niêx hnuz thiêz muôx têx hlôngr yiêz jông. Mênhx cxưx Tày li vênhx huôv mak tsuv muôx cưr cxiêx, têx txux chi... Zos tsi muox têx suôz cưr cxiêx ntơư mak cux xưk li muôx tsi txâuk mor nox hâur niêx hnuz.

Zơưv Đặng Ngọc Thông, hội viên Hội Văn học - Nghệ thuật tỉnh Lào Cai, Chủ nhiệm CLB Vênhx huôv, thêv thao mênhx cxưx Tày, xã Lục Yên heik pâuz nzir: Cưr cxiêx Tày zos tsưr ziv chiê kriê txux chi uô nênhx; kriê tsưr ziv uô nox trâu têx tuz nhuôs tov kaz thiêz huôv tsar cov ziv hnuz ziv jông đuô. Seiz Hồng Chắn li hâux lưv uô mak cur pov zos lok six muôx tsiv gri viv tưz nriêr tâu lênhx nênhs hluôk, co zos kror lok six zuôr trâus. Chor hluôk no zos tsi cơưv shâuv heik cưr cxiêx mak thâuv chor niêv txir tâu tas siv nênhx mak zuôr tsi muox lênhx tưs txơưx heik cưr cxiêx lơưv thiêz.

Niêv lâuk Chắn li hâux lưv uô chiê tuôr tsês têx cưr cxiêx Tày cux tâu sâu jênhv txix ntâu yênhx tix. Txix Huy chương cuz đros njiêz luv "Suôz trax Mường Lai" shông 2001 txos giải A ntơưv jiês Liên hoan Nghệ thuật heik cưr cxiêx then, trax tính tas nro têz qơưk shông 2018; jê ntơưv no tiv zix zos Huy chương Cuz ntơưv Hôiv thik Trax, heik cưr cxiêx 3 thax tsav faz Bắc tas nro têz qơưk shông 2026... Tiv zix, shông 2022, niêv lâuk tâu côngz jênhv nghệ nhân ưu tú hâur piêr kriê vênhx huôv chax chês jông.

Niêv lâuk Chắn pheiz kênh, têx phênhv khơưk kruôk ntơư tsi zos têx mak niêv lâuk ndar txos, mak kror niêv lâuk xar njôngr tiv zix zos mênhx cxưx Tày li têx suôz cưr cxiêx tsênhv tâu ndo txos, nhiêv txos thiêz tâu kriê tsês trâu ntâu cxênhx nênhs.

Thâuv tsênhv muôx đas jos, thâuv tsênhv heik tâu cưr cxiêx, niêv lâuk Nông Thị Hồng Chắn xar njôngr zuôr tror kriê cưr cxiêx trâu cxênhx nênhs tov kaz, cov cưr cxiêx Tày tsi tiêk tsênhv nhoz trơưr hâur đruôz siêz, mak tsênhv tâu heik hâur luz nênhx nhiv no thiêz tov kaz no./.

Đinh Tuấn- Txâur Vax cxeik nhênhv

Ciêz Chiềng Hặc

Hâur têx hnuz kriz ciêz, muôx cxuô zav hax huv tsôngv px nhoz cxuô jêx jos gra tuôx muôs. Zơưv Hà Văn Cường, nhoz jos Luông, xã Chiềng Hặc đros trâu tsôngv px hâur jos gra ntâu zav hax huv tsiv uô tâu chox tuôx muôs hâur ciêz. Ntơư zos cxuô zav jâuz, cxur blâuv, mor cxâuv puôz đros trâu fuôv txiêx, tsôngk tiêz, tsôngk yo…  Hâur hnuz kriz ciêz uô ntêx, pêz gra cxuô zav hax huv no chox tuôx muôs trâu hâur luz ciêz co thiêz muôx chôngz lênhx kruô tuôx riêr zuôr chox muk sir zôngv

Đhâu hâur têx hnuz khưr uô kôngz tas, tsôngv px tsiv uô tâu ntâu zav hax huv gra tuôx muôs hâur ciêz, cux chênhr zos iz luôs hâux lưv uô muôx liv trâu tsôngv px hâur thax tsav co muôx nzir cêr shir phaz. Pir li cxur blâuv, mor txâuv puôz, fuôv txiêx, tsôngk tiêz, tsôngk yo, hnaz cxuô zav, cux chênhr zos tsôngv pox niêv vir ndâuk poz ziz nhoz cxuô luz jêx jos tsiv uô tâu.

Ntơưv qơư muôs hax huv hâur ciêz, Quàng Văn Quyết, nhoz jos Luông, tưz gra zuk têx hax huv khưr, tsiv uô tâu hâur thax tsav qơư nhoz chox tuôx muôs. Shông no, zơưv Quyết tưz muôx 73 shông hnuz nhôngs. Luôs hâux lưv phiêz tơưz, zơưv Quyết tưz pâuz tsiv uô txix thâuv tsênhv zâu. Ntơư zos muôz shôngz thiêz car thênhx chox lok fuô uô tâu ntâu zav chuôz zênhx sir zôngv hâur chuôz zis huv đros hêir nênhs poz ziz luz nênhx nox nhoz muk lok hâur niêx hnuz. Txix têx luôs hâux lưv uô co, zơưv Quyết tưz muôx phênhv sâu tâu mê njik nhiêx txiêx chox lok sir zôngv hâur chuôz zis, iz thênhv jux juk muôx luz nênhx tsâu sor. Cur cux xar kriê tsưr ziv phiêz cxuô zav tơưz trâu chor hluôk sđ, tsuv tuôr tsês zuk hêir nênhs poz ziz têx txux chi, vênhx huôv jông cxôngx nzor tsik chiê pôngz plox.         

Iz chas kriz ciêz Chiềng Hặc, hêir nênhs poz ziz hâur thax tsav qơư co cux tsênhv tuôr tâu truôx zuk hêir nênhs têx txux chi, vênhx huôv jông muôx đros đrêiv hâur luz nênhx tsik chiê pôngz plox txuôk đros trâu hêir nênhs co têx suôz sênhr cưr cxiêx, suôz đruôk tôngx, cxêz tôngx, đhiê pax vuôs, sênhr chêr, cxơưz cxiz tâu chôngz lênhx kruô tuôx sêiz shuôk thiêz nox siv cxuô zav nox kaz, pâuz tâu tsôngv px hêir nênhs poz ziz luôs hâux lưv muôz ntâuz trâuk gax, luôs hâux lưv phiêz cxuô zav tơưz sir zôngv hâur luz nênhx. Pos Bùi Thị Thạnh, iz lênhx kruô nhoz xã Kim Bôi, tỉnh Phú Thọ shir phaz lul hêik pâuz: Xar njôngr tâu uô siv pêz hêir nênhs Hmôngz têx nduôr blêx, hâux lưv ntâuk hlâu thiêz hêir nênhs poz ziz luôs hâux lưv muôz ntâuz trâuk gax, luôs hâux lưv phiêz cxuô zav tơưz”

Hâur thax tsav xã Chiềng Hặc, cxuô zav hax huv li: Cxur blêx blâuv, nhiv no tsôngv px sđ tsênhv tsêz chos 60ha, tưz tâu côngk nhav zos tỉnh hax huv OCOP. Grê muôs zav blêx co zos 20 cxênhz đêiv iz chiêz; cxur 40 cxênhz iz chiêz. Pos Hoàng Thị Hiền, nhoz jos Luông hêik pâuz nzir: “Zos muôs hâur jos mak tsik tâu grê li muôs ntơưv ciêz no; chênhr viv li pêz thiêx muôz ntiv hâur hnaz thiêz lo cxix cxuô bê hax huv OCOP chiê muôs trâu tsôngv kruô, jux juk muôx chôngz lênhx kruô nhoz cxuô qơư pâuz txos zav hax huv blêx hâur thax tsav xã Mường Lựm”

Ciêz Chiềng Hặc tsuôk kriz muôs hâur iz hnuz; taz sik cxuô zav hax huv tsôngv px tsiv uô tâu chox tuôx muôs trâu hâur ciêz co zos hax huv tsiv grê, uô đhâu ntâu tiêv lok: Ntơư zos fuôv txiêx, tsôngk tiêz, tsôngk yo đros trâu ntâu zav nox kaz li: Nduôr blêx, mor trax…Lar hêik zos cxur blâuv blêx liêx. Zơưv Cao Xuân Dũng, Chủ tịch UB xã Chiềng Hặc, tỉnh Sơn La pâuz: “Xã tsênhv taz tov paz trâu cxuô jêx jos tsiv uô cxuô zav hax huv gra tuôx muôs trâu hâur ciêz; ntơư zos paz cxiv uô qơư muôs hax huv, paz kriê tsưr ziv shâuv muôs cxuô zav hax huv txuôk đros luôs hâux lưv tuôr tsês zuk hêir nênhs têx txux chi, vênhx huôv jông cxôngx nzor cux li tsôngk tiêz tsôngv yo chox tuôx muôs trâu hâur hnuz kriz ciêz, iz thênhv jux juk tsôngv px muôx phênhv sâu tâu nhiêx txiêx chox lok cxiv kho chuôz zis muôx luz nênhx tsâu sor”

Txix cxuô zav hax huv tsôngv px nhoz cxuô jêx jos tsiv uô tâu gra tuôx muôs trâu hnuz kriz ciêz; Chiềng Hặc tưz jux juk yênhx qơư trâu tsôngv kruô tuôx ndis uô si, sêiz shuôk têz qơưs thiêz cxơưz cxiz trâu tsôngv px hâur thax tsav qơư co tsiv uô zuk hêir nênhs cxuô zav hax huv tsiv grê cxôngx nzor cov muôx đros đrêiv luz nênhx hâur niêx hnuz tsik chiê pôngz plox./.

         Tsu cxêik nhênhv-Thanh Thủy