Sơn La uô jông hâux lưv tsưx phưv đas jos trâu pêx xênhv

Ntơưv tsêr cơưv cxênhx iz Mường Bú, tỉnh Sơn La, suôz cưk yuôx hu shux xênhz lơưr bê ntơưr njuôk shuôs đas jos đros trâu cưk kriê ntơưr, shux xênhz niêv txir thiêz shux xênhz têx suôz heik lul, sik thav uô chuôs tsi. Hlôngr viv tsuv tuôx trâu qơư y tế, nhoz tos lok sik muk đêz cêr, têx nhuôs tâu njuôk shuôk đas jos ciês ntơưv tsêr cơưv. Txix njuôk shuôk siêz, hnhar cir, seiz shuôs trox nyar txos trâu seiz njuôk shuôs iz cxiê zav moz, hur tiz si puôr lênhx tâu uô trơưk cui tênhv. Đros ntâu lênhx shux xênhz, no zos iz kror yiêz tsik thôngx li cxiê jiês. Hoàng Lương Phúc, shux xênhz lớp 5A1, tsêr cơưv cxênhx iz Mường Bú heik:“Hnuz no tâu chor cưk yuôx, bác sĩ tuôx seiz njuôk shuôs câuk hniêr, kror ndâux, kror muôs…cur lok six jông siêz thiêz pâuz nzir txux chi chiê tsưx phưv đas jos, thâuv trâus muôx moz mak muôx têx muk qơư y tế chiê seiz njuôk shuôs đas jos”.

Tsi tas muk đêz, tsi pôngz ntâu six hơưv, yênhx lênhx shux xênhz tâu seiz njuôk shuôs, heik kriê têx txux chi chênhr chiê pâuz tsưr ziv tsoz phưz thiêz por hưv đas jos. Hok têx lênhx uô niêv uô txir nhoz tox siêz, iz jiês mê nhuôv tâu seiz njuôk shuôs đas jos cux zos muôx nzir iz jiês chuôz zis pâuz tsênhz đuô zuk têx mê tuz mê nhuôv đas jos. Niêv lâuk Lò Thị Bua, shux xênhz li niêv heik:“Hnuz no cur lok six shir phaz thâuv chox têx mê nhuôv tuôx seiz njuôk shuôs đas jos ntơưv tsêr cơưv, txix co cur pâuz tâu mê nhuôv đas jos chiê muôx tsưr ziv tu mê nhuôv tâu jông đuô. Uô tsâus lok six ntâu txos cưk yuôx cux li tsêr cơưv tưz muôz jông six hơưv seiz njuôk shuôs đas jos trâu têx mê nhuôv”.

Tsêr cơưv cxênhx iz Mường Bú nhiv no muôx zuôr xar 2.000 lênhx shux xênhz, 97% ntâu zos tsôngv box heir nênhs tsơưs têx tuz nhuôs. Ntâu chuôz zis luz nênhx tsênhv txov nhêv viv li tsi zos thâuv tưs cux chox tâu mê nhuôs tuôx seiz njuôk shuôs đas jos cxix cxuô.

Lơưr cưk kriê Ngô Thị Hoa, thơưx seiz car tsêr cơưv, hâux lưv tsưr tsix seiz njuôk shuôs đas jos ciês ntơưv tsêr cơưv paz txo grêk tsơưs phiv liv trâu shux xênhz niêv txir, iz chas ntơư cux paz tsêr cơưv qênhz pov nzor shux xênhz đas jos têx txơưr txar chiê sik đros chuôz zis seiz shuôk, chơưv kho zênhx max:“Đhâu jiês njuôk shuôk đas jos trâu shux xênhz no, tsêr cơưv đros cxuô cơ quan, taz viv cik txos tưz qênhz pov tâu iz cxiê zav moz nzor trâu shux xênhz, li kror ndâux kror njưs, taz por tsơưr pưr, phax tar tros maz…chiê shux xênhz niêv txir sik đros paz, xar tsưr ziv chơưv kho trâu shux xênhz, tsưr ziv zos tsưx phưv truôx tuk đas jos trâu shux xênhz, tsêr cơưv uô tâu truôx jông luôs hâux lưv kriê txux chi”.

Uô tsênhz mênhx Bộ Chính trị Nghị quyết 72 thiêz UBND tỉnh Sơn La tsưr ziv 191 lok tsưr tsix njuôk shuôk đas jos tsi so lok sik njuôk shuôs mozgênhk tsi tas nhiêx txiêx, hâur jiês 1, xã Mường Bú tưz tsưr tsix njuôk shuôs trâu 600 ntâu lênhx hâur 1.000 ntâu lênhx nênhs đas cir. Nhiv no ntơưv qơư tsênhv fuô uô jiês 2, sir jos seiz njuôk shuôs trâu têx nhuôs zâu, shux xênhz ntơưv cxuô luz tsêr cơưv hâur thax tsav thiêz chor nênhs tsik tâu seiz njuôk shuôs hâur jiês uô ntêx.

Taz sik, đros iz xã tox siêz, thax tsav đar, phiv liv muk lol, chiê pêx xênhv tuôx trâu têx tsênhv qơư seiz njuôk shuôs đas jos mak tsênhv lok six phiv liv cơưk. Lênhx nênhs lâul, nênhs trâus sêv khiz luz chêr, chuôz zis pluôs lok sik chor nênhs nhoz têx jêx jok đêz khênhr zos têx lênhx tsi yuô tâu seiz njuôk shuôs đas jos đuô hur si. Chênhr viv li, hlôngr viv tsuôk tok pêx xênhv nriêr tuôx trâu qơư y tế, Mường Bú tsênhv xav txos tsưr ziv chiê têx tổ seiz njuôk shuôs moz muk txos ciês jêx jok. Zơưv Trịnh Minh Hải, Phưv Chủ tịch UBND xã Mường Bú, tỉnh Sơn La puz pâuz:“Chiê uô tâu luôs hâux lưv tso tơưv, UBND xã xav tinhv sir jos uô jông hâux lưv yax mông, fuô kriê txos trâu pêx xênhv, chiê pêx xênhv gra siêz tsưr ziv jênhv pâuz lok sâuv njuôk shuôs đas jos jiês no têx zov chênhr. Tiv oz zos phênhz côngz, choz hâux lưv tsênhz mênhx trâu yênhx lênhx nênhs, yênhx paz chiê seiz njuôk shuôs đas jos; xã cux tưz đros tsêr kho moz yênhx lix têx paz  buôk ti muk yênhx chuôz zis chiê njuôk shuôs đas jos trâu pêx xênhv.

Txix têx lênhx shux xênhz tâu njuôk shuôs đas jos ciês ntơưv lớp cơưv, txos têx lênhx pêx xênhv nhoz jêx jok tox siêz đêz đrôngs tâu canr bôv y tế tuôx txos ciês ntơưv qơư, Bộ Chính trị Nghị quyết 72 tsênhv jux juk tâu uô txix têx hâux lưv uô tsênhv tsênhz nhoz tox siêz Sơn La./.

Trấn Long-Riê Lâux cxêik nhênhv

Tsưr ziv sir zôngv cxuô zav tsoz thanh long uô uô qir zuôv hữu cơ

1 - Bax cxuô zav: (Ntu bax cxuô zav uô)

Đhâu thâuv sâu đê, cxuô zav txix tsoz thanh long tâu thâux xa muk trâu qơư tsês chiê thiêz muôz txuôr ntêr muôx muôx 3 - 5 cm. Cxuô zav đhâu tsuôr tas tâu muôz jiêz txix 1 - 2 hnuz yar ntux chiê txo grêk tsơưs têx đêx muôx hâur cxuô zav co, tsik chiê trâus nông thiêz lok cuô đêx hâur ntu vâuv.

2 – Xưv lik caz moz uô ntêx thâuv zuôr vâuv

Đhâu thâuv tsuôr zâu, 1.000 cir cxuô zav txix thanh long tâu tor shơư đros 10 cir hmôngr jêz siz chiê xưv lik têx caz hmoz (zos muôx). Tâu muôz vâuv lơưr tsưr ziv iz jiês tso tuôz txix 20 - 25 cm cov cxuô zav tâu vâuv jông. Muôz vauv jux juk txos thâuv siêz txix 1,2-1,5 thiêr, đhâu co muôz ntâuz tax vor cov ntov chiê tsik trâus ntuz nas.

Đhâu 5 hnuz vâuv, muôz đo cov siz shơư jông hur si paz ssiv tâu pa. Thâuv đo, tsuv tsuôs 10 lir cuô yuôx chiê paz tuô lov têx caz hmoz trâu tas nro cxuô zav muôz vauv cov chor caz hmoz huôv xênhz tsik tâu.

Đhâu xưv lik tas, tror muôz tax vor ntov thiêz tror vâuv nzir 5 hnuz.

3 - Vâuv cxuô zav txir thanh long đros yuôx paz uô cv lưx cellulose (hnuz tiv 10 đhâu vâuv)

Đhâu thâuv xưv lik tir tar caz hmoz txix tsuôs yuôx tuô lov caz hmoz, txos hnuz vâuv tiv 10, tsuôs 10 lir yuôx tsuôs tuô, lov caz hmoz cellulose trâu 1.000 cir cxuô zav vâuv txix chor thanh long.

Cxuô zav tror tâu muôz tor siz shơư jông, muôz ntâuz tax thêir vor thiêz tror vâuv nzir muôx 10 hnuz.

Qênhz yuôx tsơưr lươngv qơư vâuv:

- Qênhz yuôx nông: tuôr truôx jông nông trâu cxuô zav vauv txix 50-55%. Qênhz yuôx sêiz txix tsưr ziv muôz juôx pov blâuv siz lo thiêz muôx mê njil cuô đêx pêiv đhâu nhkiz têk lok sik sir zôngv chuôz zênhx njuôk nông chiê qênhz yuôx.

- Qênhz yuôx jêx tưv: jêx tưv cxuôz zav muôz vâuv huv đros jêx tưv ntơưv qơư.

 - Qênhz yuôx cxuô zav muôz vauv co lưx li chak: Cxuô zav vauv jông uô qir thâuv chor co tưz lưx uô hmôngr huv đros, muôx njil đuz thiêz tsik tsư nxiêz lơưv.

Tas nro six hơưv vâuv, xav hur si thâuv piz xưv lik têx caz hmoz thiêz vâuv zos 30 - 35 hnuz. Suôv câuv ntu vâuv, chor qir tâu muôz đo cov siz shơưk jông thiêz tsês chiê hâur têx qơư kruôr krơưr, lax nziês.

Tsôngv box thiêz fôngx zưs sơưr đơưk nhiv kruôr mnôngs tsaz yênhx cxơưz cxiz uô kôngz. Phôngv sơưr đơưk nhoz jông, mak tror njiz đuô sơưr đơưk hâur phênhv tov kaz./.

Thanh Thủy-Lik Thox cxêik nhênhv