Hnuz vênhx huôv heir nênhs Hmôngz krêz hâu cêr huôv tsar yiêz

Ntơưv xã Pu Nhi, tỉnh Điện Biên, têx liêx tơư ntêir tsênhv txos cheix muôx ntâu tsar zav jông đuô hur si, co zos muôx têx blêx siêr jov jơưk đros yar ntux tuôx jiêz đras, huôz ha sơưr yiêz jông... yênhx qơư trâu tsôngv kruô tuôx ndis seiz, cxeik đuôz uô si hâur têx hnuz no. Cxuô qơư tox trôngz hâur pêk đrox tsuôs njuôz xiêz, têx chêr tsôngk yo Hmôngz khax jông jav xưk trêr pax tơưs yiêz, uô cxuô tsar cxuô zav chuôs li ziv yiêz đuô. Niêv lâul Cơưv Xênhv Lik, nhoz jok Phù Lùng, xã Pu Nhi heik, hnar pêz Hmôngz chêr tsôngk, tsôngv kruô pâuz nzir Hmôngz têx txux chi vênhx huôv jông thiêz shir phaz, jông siêz đuô: “Kruô tuôx hâur thax tsav lênhx tưs cux nhiêv hnar pêz Hmôngz têx tsôngk, lar heik zos thâuv muk ndis seiz, sơưr hâur têx liêx tơư ntêir luz cheix blêx siêr no. Pêz pov kruô nhiêv li ntơư, pêz cux jông siêz, shir phaz viv zuk heir nênhs têx tsôngk hnar tâu ntâu tus chôngz lênhx pâuz txos thiêz nhiêv đuô”.

Txix têx chêr tsôngk yo tiêz zos heir nênhs Hmôngz li txux chi vênhx huôv, ndis seiz Hmôngz têx txux chi tsênhv tâu kriz uô đêz đar hâur chênhr côngv thôngx ;uz nênhx xênhz huôx. Ntơưv jok Tux luz – Tiêx Hlor muôx 63 ziv chuôz zis đros 800 ntâu lênhx nênhs, tsôngv niêv txir lax pêx xênhv tsênhv kho đuô têx vax tsêr, cêr muk lok, qêz suô têx kiêk nênhs, vuôz tsuôz, iz chas ntơư bax cxuô zav thiêz têx xiv huv thâuv nzor chiê tok tsôngv kruô. Ntâuk triêv txuôk, ntok ntâuz, xơưs tsôngk trik yo txos trâu zav nox, têx txux chi uô si lov jêv… têx iz txưv sưv thiêz pâuz hâur luz nênhx xênhz huôx niêx hnuz tsênhv tâu muôz yênhx têx txux chi, hax huv chiê kruô tuôx ndis seiz, pâuz ntâu đuô txos nênhs Hmôngz têx txux chi ciês hâuê jok.

Huôv tsar uô ju lix tsi tiêk zos txeik  tos kruô tuôx ndis seiz têz qơưk uô si, mak tsênhv kriz nzir hâu cêr, tsưr ziv chiê têx luôs hâux lưv thâuv nzor tâu tuôr tsês, tsôngv pêx xênhv têx xiv huv tâu piêr kriê thiêz jêx jok txux chi vênhx huôv tâu ntâu tus chôngz lênhx nênhs pâuz txos zos tix lâus Muôk Xênhv Tsaz, Tsar jok ju lix côngv thôngx Tux luz-Tiêx Hlor, xã Pu Nhi siêz xar njôngr: “Tsôngv niêv txir lax pêx xênhv hâur jok tsênhv kho đuô têx vax tsêr, qêz suô cêr muk lol jêx jok thiêz bax têx xiv huv kôngz nuv chiê tok tsôngv kruô. Tuôx trâu Tux Luz – Tiêx Hlor, tsôngv kruô muôx têx tâu đros tsôngv niêv txir cưr tix nênhx tsa sơưr đơưk ntâuk tux luz, tuô hnênhr, tuôr nduôr blâuv, nox têx zav nox kaz thiêz ndis shuôk têx hâux lưv uô cxôngx nzor li ntok ntâuz, xơưs tsôngk tiêz tsôngk yo Hmôngz, ntâuk uô triêv txuôk. Tsôngv pêx xênhv lok six jông siêz thiêz vav tiêk hnuz hội zuôr muôx nzir ntâu tsôngv kruô tuôx ndis seiz, chiê txux chi vênhx huôv Hmôngz nhoz Tux Luz – Tiêx Hlor tâu ntâu tus chôngz lênhx nênhs pâuz txos đuô”.

Txuôk nzir têx li heik sâuv hâur jêx jok, nênhs Hmôngz têx txux chi vênhx huôv tsênhv tâu siz chuôs njiz, nthuôr uô têx txux chi cêr lov jêv, ndis seiz têx hax huv, txux chi vênhx huôv chiê sơưr đơưk pâuz txos nênhs Hmôngz cêr nênhx vênhx huôv muôx ntâu zav jông. Hnuz hội Vênhx huôv heir nênhs Hmôngz jiês tiv IV muôx zuôr xar 800 lênhx nênhs txơưx sênhr hu gâux, heik cưr cxiêx nthuôr uô lov jêv nhoz 11 tỉnh tuôx đros côngv cêr lov jêv. Hâur têx cêr uô si lov jêv co, suôz kênhx, têx txux chi sênhr suôz heik  cưr cxiêx, pax ntâuz, tsôngk hnar thiêz têx hâux lưv uô thâuv nzor tsi tiêk tâu tuôr tsês, tsênhv piêr kriê trâu chôngz lênhx ntâu tus pâuz txos.

Ntơưv cêr muk tơư Mường Thanh, yênhx puô lênhx tuz nxeik hluôk, chor nênhs txơưx sênhr chêr uô si lov jêv  hâur tỉnh tsênhv zênhx max cơưv shâuv cov têk tơư muôs, nthuôr uô tâu jông trâu sơưr đơưk seiz. Suôz kênhx Hmôngz đror, muôx đros jêx jok tox siêztêx txux chi vênhx huôv tâu nthuôr đar chiê tsôngv kruô thiêz chôngz lênhx ntâu tus pâuz txos đuô. Sình A Tâu, xã Sính Phình, tỉnh Điện Biên, heik: “Tuôx đros côngv cêr lov jêv Hnuz hội jiês no, cur xar nthuôr zuk hêir nênhs Hmôngz têx txux chi  kênhx, đhiê uô si lov jêv, suôz sênhr cưr cxiêx trâu tsôngv kruô sđ pâuz txos zuk hêir nênhs têx cêr nênhx vênhx huôv. Cur cux xar cov chor hluôk nênhs tror cơưv shâuv, tuôr tsês thiêz heik kriê hêir nênhs Hmôngz têx suôz kênhx, chiê têx txux chi cêr nênhx vênhx huôv ntơư tsik trâus pôngz plox”.

Hmôngz têx txux chi vênhx huôv jông tsênhv krêz đar hâu cêr yiêz chiê tâu piêr kriê, ndis shuôk thiêz cxơưz paz luz nênhx huôv tsar, vav mênhx. Pheiz kênh tsưr ziv tuôr tsês têx txux chi jông ntơư thiêz muôz nzir tsưr ziv huôv tsar du lịch ntơưv thax tsav qơư, zơưv Nguyễn Minh Phú, Phưv Chủ tịch UBND tỉnh, Tsar Ban tsưr tsix Hnuz hội vênhx huôv heir nênhs Hmôngz jiês tiv 4 puz pâuz: cxaz chuôz Hnuz hội, tỉnh Điện Biên hu zâuv 100 ntâu lênhx nênhs txơưx sênhr chêr hu gâux, heik cưr cxiêx đros nthuôr uô têx txux chi vênhx huôv. Đros trâu tsưr tsix têx hâux lưv piêr kriê, ndis shuôk, tỉnh tsênhv cxiv tsa 7 jok  huôv tsar uô ju lix côngv  thôngx: “Thôngz đhâu hnuz hội no, pêz xar tror nthuôr uô, piêr kriê heir nênhs Hmôngz têx txux chi vênhx huôv jông. Thiêz lar heik zos, iz chas tuôr tsês, por hưv chiê têx txux chi vênhx huôv, pêz xar cov vênhx huôv tsênhv tsênhz yênhx iz qơư truôx chiê paz muôx hâux lưv uô trâu pêx xênhv. Txix ntơư, vênhx huôv tâu tuôr tsês, tâu nthuôr uô hâur iz tênhx qơư yiêz, vav mênhx, hlôngr yiêz, paz cxơưz pêx xênhv luz nênhx hlôngr yiêz”.

Txix jêx jok txos trâu têx qơư yiêz, vênhx huôv Hmôngz tsênhv tâu por hưv, tuôr tsês jông chiê tsôngv kruô tâu seiz, tâu ndis shuôk thiêz chiê chênhr côngv thôngx muôx nzir đas jos đros por hưv, tuôr tsês tsi chiê pôngz plo../.

Vũ Lợi-Riê Lâux cxeik, nhênhv

Cxiv tsa jêx jos yiêz ntu 2026 - 2030: Tsuv uô cov huv đros hâur ntu yiêz

Hâur 10 ntâu shông đhâu, têz qơưs tsaz yênhx cxiv tsa jêx jos yiêz tưz uô trâu ntâu luz jêx jos nhoz thax tsav tox siêz hâur pêz têz qơưs VN muôx ntâu hlôngr yiêz. Yênhx châuv cxênhz luz tsêr, yênhx triệu ziv chuôz zis tưz hla đhâu cêr pluôs; yênhx puô qơư huôv tsar uô nox, muôx phênhv sâu tâu nhiêx txiêx chox lok cxiv kho chuôz zis muôx luz nênhx tsâu sor. Txix têx luz tsêr truôx khor hlôngr trâu têx tsêr kâus kiz jik, cxuô txox cêr lênhv suôz jêz tưz uô txos trâu cxuô jêx jos đros trâu têx tsêr cơưv ntơưr, tsêr yuôx kho njuôk moz xã tâu cxiv uô truôx jông, uô trâu thax tsav jêx jos tox siêzziv hnuz ziv huôv tsar thiêz hlôngr yiêz.

Hâur ntu 2026 - 2030, chor chuôz zis pluôs tưz tâu cxiv kho huv đros thax tsav jêx jos tox siêz, zos 1,8 - 2 triệu nhiêxiz lênhx hâur iz luz hli thiêz sir jos yax kriê tsôngv px pâuz hlôngr yiêz số. Têz qơưs têx tsênhv chêi tưz paz max trâu chor chuôz zis pluôs, muôx luz nênhx txov nhêv thiêz chor nênhs lâuk hnuz nhôngs siêz.  Uô tâu têx li hêik co, zos Đảng têz qơưs moz siêz paz max txos têx lênhx nênhs muôx luz nênhx txov nhêv, tsik chiê lênhx nênhs tưs trâus pôngz kaz.

          Xav pir li ntu uô ntêx, luôs hâux lưv cxiv tsa jêx jos yiêz, tsuôk zuôr côngz bê, taz sik hâur ntu 2026 - 2030, luôs hâux lưv cxiv tsa jêx jos yiêz, tsuv uô cov tâu truôx jông thiêz huôv tsar huv đros.

Trơưk li njuôk xav, luôs hâux lưv cxiv tsa jêx jos yiêz tsuv uô ntov đuô ntu đrav ntêx. Pir li 100% luz tsêr cơưv ntơưr, tsêr kho moz xã,chor chuôz zis tâu sir zôngv đêx hur tsuv uô tâu trơưk têz qơưs luôs hâux lưv tso tơưv; lar hêik, tsuv muôx cxix cxuô mạng Internet, xor mông px qơư nhoz txuôk đros xã hội.

Iz chas co, tênhx qơư tsik trâus vuôz tsuôz kiêk nênhs thiêz huv đros hâur ntu ntux têz muôx ntâu txơưr txar; cxuô hêir nênhs têx txux chi, vênhx huôv jông tâu huôv tsar truôx huv đros hâur luz nênhx. Hâur iz luz xã uô tâu tiêr luôs hâux lưv cxiv tsa jêx jos yiêz, tsuv tror sêiz shuôk đuô sêz pok tâu huv đros thax tsav tsôngv px qơư nhoz, tsôngv px pok tâu zôngv têx muôx liv co.

Trơưk li thôngz sâu hâur shông 2025, hur si têz qơưs tsênhv yuôr 1.700 xã uô tsik tâu tiêr luôs hâux lưv cxiv tsa jêx jos yiêz, phênhv ntâu zos tsôngv px heir nênhs tsơưs nhoz thax tsav tox siêz đêz đrôngl thiêz chor chuôz zis pluôs zos tsôngv px hêir nênhs tsơưs txênhz txos 55% xav hur si chor chuôz zis pluôs hâur têz qơưs.

Uô cov tâu tiêr Đảng, têz qơưs luôs hâux lưv tso tơưv “Tsik chiê lênhx nênhs tưs trâus pôngz kaz, tsênhv chêi cxiv tsa jêx jos yiêz ntu 2026 – 2030, zuôr hlôngr paz cxiv uô tsêr nhoz thiêz paz kriê tsưr ziv huôv tsar uô nox,  paz nhiêx cơưv kriê cơưv uô hâux lưv thiêz cơưv tsưr ziv kho moz gênhk. Txix têx luôs hâux lưv hêik sâu, zuôr paz tâu trâu tsôngv px sđ hla đhâu cêr pluôs, muôx luz nênhx tsâu sor./.

Tsu cxêik nhênhv-Vừ Chu