HomstayA Chu qơư ndis uô si hâur chêix ntux yiêz

          Suôz tuôr tơưr chêr đror lov jêv lul đros trâu tsôngv kruô suôz thav luk ntơưv zơưv Tsu qơư ndis uô si hâur chêix ntux yiêz. Đhâu iz hnuz muk trâu zơưv Tsu qơư ndis uô si thiêz muk sêiz shuôk jos Hmôngz Hua Tạt tsưr ziv uô ntơưr Hmôngz, zơưv Phi Líp, zos iz lênhx kruô nhoz têz qơưs pháp đros têx fôngx zưs tuôx ndis uô si cux nhiêv txos pêz Hmôngz luôs hâux lưv uô ntơưr co thiêz nhiêv txos pêz hêir nênhs Hmôngz têx vax tsêr, tsôngk tiêz, tsôngk yo, têx qơư nox nhoz muk lok đros trâu têx tox trôngz câuv har jông jav:  “Têz qơưs Việt Nam jông jav cơưs, muôx chuô lax nziês huv đros tsôngv kruô siêz nhiêv. Lar hêik, tsôngv px hâur thax tsav jos Hua Tạt tsênhv tuôr tâu truôx têx vax tsêr, qơư nox cxôngx nzor muôx đros đrêiv hâur luz nênhx niêx hnuz”

          Zơưv Của x Tsaz, nhoz jos Hua Tạt tâu chor lâuk yax kriê tsưr ziv uô ntơưr Hmôngz chox lok sir zôngv hâur luz nênhx shir phaz lul hêik lơưk tơưr chêr chox lok hâu cov muôs muôs, uô hmôngr, đhâu co mav muôz chox lok nquôr nhiêk njêik trâu ntơưv iz đêiv ntâuz jiêz cov kruôr. Đhâu thâuv jiêz kruôr co thiêx uô tâu pêz Hmôngz iz đêiv ntơưr chox lok sir zôngv trâu thâuv uô nênhz, uô đaz kruôk hâur chuôz zis: “Nghề làm giấy này được truyền lại từ thế hệ ông bà, cha mẹ. Mình tiếp tục gìn giữ để chủ yếu là sử dụng và phục vụ khách du lịch. Mình mong muốn sau này con cháu và các hộ gia đình khác cũng tham gia cùng gia đình mình làm để gìn giữ nghề truyền thống của dân tộc Mông” 

          Iz chas luôs hâux lưv uô pêz Hmôngz chor ntơưr, tsôngv kruô tuôx sêiz shuôk zơưv Tsu x Tsaz qơư ndis uô si, cux pâuz tâu pêz hêir nênhs Hmôngz nhoz no luôs hâux lưv xơưk paz ntâuz, đuôr tưk, xơưk tsôngk tiêz, tsôngk yo thiêz pêz Hmôngz tsưr ziv chos max chox lok uô xor ntok ntâuz max đros trâu pêz Hmôngz tsưr ziv tuôr nduôr blêx, tsưr ziv uô mor cuôv thiêz muk sêiz shuôk têx qơư jông jav haur thax tsav Vân Hồ, Mộc Châu…

           Txos thâuv tsâuk ntux, têx kror chuz, kror txok trâur tơưk ndis sor, uô trâu têx chuô txiêk no njiv plox lơưv jux juk hâur chêix ntux yiêz, tsôngv kruô thiêz tsôngv px hâur jos Hua Tạt, zos zơưv Tsu x Tsaz oz niêv txir shir phaz lul sik côngv nthuôr uô cêr lov jêv, yuôz kênhx, yuôz trax, yuôz ndak, sênhr chêx, hêik cưr cxiêx. Zơưv A Trang, đros kriz ntuôr uô cêr lov jêv shir phaz lul hêik pâuz li no: “ Em biết thổi sáo được hai năm rồi, trước kia khi đi học thấy các bạn thổi em rất thích và em đã tự đặt mua sáo trên mạng về, tự tìm tòi cách thổi sáo ở trên mạng và học, trước tiên em học để biết thổi vì em yêu sáo, thứ hai là gìn giữ được nét đẹp văn hóa của dân tộc mình. Nếu có ai muốn học em đều sẵn sàng truyền dạy cho tất cả mọi người ạ”

          Qir kriz cxiv uô qơư ndis uô si côngv thôngx txix shông 2015 đros trâu tsưr ziv siêz xar njôngr huôv tsar truôx pêz hêir nênhs Hmôngz têx txux chi, vênhx huôv jông cxôngx nzor thiêz txos trâu nhiv no, zơưv Tsu x Tsaz oz niêv txir kror qơư tok kruô muôx 14 qar qơư pư thiêz oz luz tsêr tsar lơưx, txâuk 60 ntâu lênhx kruô tuôx ndis uô si, nox nhoz so muk lok iz hnuz.

          Trơưk li zơưv Tsu x Tsaz kror qơư tok kruô; nhiv no muôx cxuô qar tsêr huv đros tsôngk kruô siêz nhiêv. Iz chas chox tsôngv kruô ndis uô si, sêiz shuôk têz qơưs, zơưv Tsu cux đros tsôngv px hâur jos bax cxuô zav kriz nthuôr uô cêr lov jêv li: Hêik cưr cxiêx, hêik gâux, sênhr chêr, tuôr nduôr blêx, por poz, chuz chơưr poz cưk …tok tsôngv kruô tuôx ndis uô si hâur têx hnuz tsiêz-chêix ntux yiêz: “Suốt 10 năm qua ngoài tạo công ăn việc làm cho gia đình thì Homestay A Chu còn tạo việc làm cho 7 lao động trực tiếp và những ngày cuối tuần thì tăng cường thêm 3-4 người nữa. Nền tảng số phát triển, gia đình cũng đầu tư và tập chụp ảnh, dựng phim, xây dựng Fanpage, YouTube để gửi các công ty lữ hành. Đầu xuân năm mới, tôi cũng đang vận động các hộ gia đình, con cháu trong gia đình cố gắng làm thật tốt dịch vụ du lịch để đón lượng khách du lịch trong nước và quốc tế đến Hua Tạt nhiều hơn, đồng thời có những dự án nho nhỏ như vệ sinh bản làng, trồng thêm hoa anh đào để 3-5 năm tới sẽ có những điểm checkin mới, tạo nên những mùa xuân đẹp nhất trong làng để phục vụ du khách”

          Hâur têx hnuz chêix ntux yiêz shôngk shông yiêz, têx tox trôngz câuv har hâur thax tsav Mộc Châu-Vân Hồ, ziv jông jav đuô, cxơưz cxiz tâu chôngz lênhx kruô tuôx trâu zơưv Tsu x Tsaz qơư tok kruô, ndis uô si, sêiz shuôk thax tsav faz Bắc pêz têz qơưs./.

                            Bích Thủy-Vàng Lan-Tsu cxeik nhênhv

Hâur shôngk shông yiêz muk tox siêz Tuyên Quang mnôngs tsôngv box Hmôngz heik cưr cxiêx chaz trax  

          Tsi pâuz muôx pok thâuv tưs, taz sik txos nhiv no tsôngv box Hmôngz nhoz Tuyên Quang li tsưr ziv heik cưr cxiêx chaz trax tsênhv tâu tuôr tsês jông đhâu ntâu cxênhx nênhs thâuv txos têx hnuz tsiêz hnuz ntênhs hâur shôngk shông yiêz. Tsuôk txix têx chuôz zênhx li trax shôngz, iz txox xor max….taz sik ho uô yênhx iz chuôz zênhx heik cưr cxiêx lok six jông.

          Lok tsưr ziv uô trax heik cưr cxiêx, zơưv Xênhr Zoz Xênhv Vax nhoz jos Muôv Xêx, xã Nghĩa Thuận, tỉnh Tuyên Quang pheiz kênh.

          Heik cưr cxiêx chaz trax zos tsưr ziv heik cưr cxiêx siz lưr, iz lo cưr cxiêx puôr lênhx tso pov nênhs heik li tsưr ziv heik. Iz lênhx iz tos, cox heik trâu cur, cur tror heik tuôx trâu cox, gơưv hluôk tuz hluôk nxeik heik, lok sik 2 gơưv hluôl nxeik, 2 gơưv hluôk tuz lok sik yênhx paz sik đros heik cưr cxiêx. Lâuk nênhs, hluôk tuz  hluôk nxeik puôr lênhx heik tâu. Thâuv heik, iz tos trax tâu tuôr heik jông li iz luz micrô, iz tos trax lênhx nênhs tiv uz tuôr thiêz muôz tso ntơưv kror njêx chiê môngs, tul heik tas ho hlôngr trâu tul tiv iz. Six fênhx li ntơưv, suôz cưr cxiêx côngv đros têx suôz trax, suôz kênhx Hmôngz hâur hnuz tsiêz tsuôk li uô trâu tsôngv box sđ shir phaz đuô, tsi ndo txos têx cêr khưr hâur iz shông sir jos uô lox tôngv.

          Heik cưr cxiêx chaz trax tâu tsưr tsix ntơưv têx ntênhs phêv lok sik têx hnuz krêz ciêz tox siêz. Ntâu gơưv hluôk nênhs cux txix heik cưr cxiêx chaz trax mak tâu sik nriêr pâuz thiêz yênhx txix gơưv.

          Pos Txâur Xênhv Hơưx, nhoz jos Muôv Xêx, xã Nghĩa Thuận, shông no tưz zuôr xar muôx 70 shông hnuz nhôngs, taz sik Tsiêz shông tưs thâuv xã tsưr tsix ntênhs phêv, pos cux puôr lênhx tuôx cxaz chuôz heik cưr cxiêx chaz trax. Pos Txâur pheiz kênh.

          Luz nênhx kinh têr xã hội ziv hnuz ziv huôv tsar, đros thiêz muôx ntâu vênhx huôv jông sik côngv, taz sik tsưr ziv heik cưr cxiêx chaz trax cux tsênhv tâu tsôngv box Hmôngz nhoz Tuyên Quang tuôr tsês jông, yênhx iz tsưr ziv heik cưr cxiêx lov jêv muôx đros đreiv hâur tsôngv box luz nênhx.

          Tuôx txos tox siêz Nghĩa Thuận hâur têx hnuz hâur shôngk shông yiêz, tâu nriêr pâuz tsôngv box Hmôngz li têx vênhx huôv jông, tâu mnôngs cưr cxiêx chaz trax, tsênhz tsênhz zuôr tsês hâur tsôngv kruô sđ siêz tsi plox lok tsưr ziv heik cưr cxiêx jông no./.

Txâur Vax cxiv sâu, nhênhv

Pêz tsôngv box Hmôngz têx nduôr blêx hâur hnuz  tsiêz

            Hâur têx hnuz zuôr txos tsiêz 30, nhoz cxuô jêx jok tsôngv box Hmôngz thax tsav faz Tây Bắc kror tưs cux hnor tsôngv niêv txir cưr tix nênhx tsa sơưr đơưk siz hu, siz zâuv tuôx nduôr blêx lov jêv ntưk nox tsiêz 30, bax tok shông yiêz. Trơưk li nênhs Hmôngz, nduôr blêx tsi tiêk zos iz zav nox sưv, tsênhv lok six zov chênhr hâur luz nênhx, cêr chei đaz kruôs. Chênhr viv li luz nduôr blêx txi hu pos zơưs khênhr puôz uô têx luz tuôz, khênhx thiêz  lox đuô pir lưv zav luz nduôr blêx txơưr đuô, ntơư zos heik lok têx mê tuz mê nhuôv, xênhz lênhx xênhz nzưr cêr ndo txos chor lâul tâu tas siv nênhx têx côngz đas jos, txiêx njis tu zus hloz thiêz por hưv por zơưv trâu sơưr đơưk hâur chuôz zis iz shông uô tâu nox tâu hnar, tsi muôx moz gênhk.

           Chiê uô tâu têx luz nduôr blêx kaz jông nox, tsuv pôngz lok six ntâu côngz đas jos thiêz txơưx uô thiêx uô tâu txix: Xeir cxur, tsâu cxur, chuz uô mor siêr tax txos thâuv tuôr, puôz uô nduôr. Niêv lâul Ziêk Xênhv Thox, nhoz xã Sông Mã, tỉnh Sơn La heik pâuz.

           Chor cxur blâuv blêx têz thâuv chuz siêr, pêz Hmôngz zuôr tuôr ciês thâuv ntơư, thâuv chor mor tsênhv cuz cuz co thiêx tuôr tâu lưx jông thiêz sei. Nênhs Hmôngz luz đaz tuôr nduôr blêx tâu muôz chor ntông tơưr chox lok txuô uô, tho, tưk cov đu lus, hok 2 tus đâux cux zos muôz têx ntông tơưr thiêz hnhar ntơư tư uô xưz. Luôs hâux lưv tuôr nduôr blêx seiz zôngx ziv, taz sik cux tsuv muôx jos thiêz txơưx tuôr li tuôr tâu. Thâuv pêz Hmôngz tuôr nduôr blêx mak tsuv tuôr cov sei chor mor thiêx lưx, zos chiê mor txiêk lơưv cux tuôr tsi lưx jông. Iz jiês tuôr zuôr muôx 2 lênhs, thâuv 2 lênhs no tas jos zuôr hlôngr trâu 2 tus txơưr đuô tuôr. Ziv sir jos tuôr, nduôr blêx ziv lưx jông, nox kaz thiêz tsês tâu ntêr đuô. 

           Thâuv nhoz tok tuôr cov nduôr blêx lưx co, têx lênhx pox niêv cux max muôz chor blôngx so cov hur, bax gâuz kêk, tsiz muôx uz no lok plênhr vaz, plênhr têk chiê bax puôz uô nduôr, krưr blôngx. Thâuv tưz tuôr tâu nduôr blêx lưx, têx lênhx pos, lênhx niêv zuôr siz zâuv lok đơưk nduôr, puôz uô têx luz khênhx, niêk nhiêk njêik, krưr blôngx tsês.

              Chor nduôr blêx co nox kaz đuô hur si zos thâuv tsênhv sor so ntơư, muôx iz tsok tsư ha, kaz, blâuv jôngx jông nox. Taz sik, têx nduôr blêx tsênhv muôx têx tâu por hưv tsês thiêz uô trơưk ntâu zav nhiêk txơưr nhiêk chiê nox. Niêv lâul Ziêk Xênhv Thox heik pâuz nzir li no.

               Thâuv ntêx, nduôr blêx tsuôk tâu pêz Hmôngz uô nox hâur têx hnuz zuôr txos tsiêz 30 ntơư xưz. Taz sik nhiv no, cux tâu iz cxiê chuôz zis tsôngv box Hmôngz uô muôs hâur ciêz đrôngs. Xưk li niêv lâul Ziêk Xênhv Thox ziv chuôz zis, iz chas uô nduôr blêx chiê chuôz zis tâu nox, txi hu pos zơưs hâur têx hnuz tsiêz, hnuz ntênhs, niêv lâul chuôz zis tsi so uô muôs trâu luôs lưv tus thâuv lơưr xar nox txos, cê chiê muôx nzir phênhv sâu tâu trâu chuôz zis, cê đros por hưv, tuôr tsês zuk heir nênhs têx txux chi vênhx huôv, cêr uô nox uô hâuk têx lâul iz txưv uô đreiv thâuv ntêx lok đhâu ntâu  tsi chiê pôngz plox.

             Đros trâu xar por hưv, tuôr tsês thiêz cxơưz gra nênhs Hmôngz têx zav nox thâuv nzor trâu chôngz lênhx ntâu tus sir zôngv pâuz txos, niêv lâul Ziêk tưz tâu hâu nov ntơưv qơư kriê tsưr ziv cov cxiv uô yênhx hax huv hur jông OCOP đros thiêz suôz bê “nduôr blêx Hmôngz”. Shông 2024, niêv lâul Ziêk chuôz zis chor nduôr blêx Hmôngz co tâu Ủy ban huyện Sông Mã kuz, tỉnh Sơn La côngk nhav zos hax huv OCOP hur jông cấp huyện, iz chas ntơư cux zos tsôngv box Hmôngz hâur thax tsav zav nox OCOP xuz thơưx tâu kruôs txos. Niêv lâul Ziêk thiêz chuôz zis tsênhv muôx tsưr ziv tsiv uô têx luz hnaz ntiv nduôr blêx muôx bê “Nduôr blêx Mỹ Duyên” thiêz xar tsưr ziv uô têx nduôr blêx muôx tâuv njuôz, kaz jiz, kaz njêr chiê huv đros cxuô lênhx cxuô tus siêz nhiêv nox.

             Zos lênhx tsi so zuôr niêv lâul Nziêk chor nduôr blêx Hmôngz nox, niêv lâul Tsưz Xênhv Vưx nhoz phường Chiềng Sinh, tỉnh Sơn La heik.

                Nduôr blêx Hmôngz muôx ntâu liv thiêz nox kaz li ntơư. Chênhr zos li co, txơưv luz nênhx muôx ntâu hlôngr yiêz, taz sik txux chi uô nduôr blêx cux tsênhv tâu pêz Hmôngz tuôr tsês thiêz kriê trâu cxênhx hluôk uô đreiv nox hâur luz nênhx xênhz huôx tsi chiê pôngz plox./.

Lầu Chia-Riê Lâux cxeik, nhênhv