Điện Biên: Vav chiê siêz txix yêz za UAV tsi zuôr nênhs tsar paz phưx vưv uô kôngz

Ntơưv xã  Mường Ảng, tỉnh Điện, yêz za tsi zuôr nênhs tsar tâu tso  za siv tsuôs yuôx trâu têx tsoz chos cà phê hâur ntu têx cà phê tơưs pax, txi txir. Trơưk li njuôk xav, zos tsuôs yuôx xưk li iz txưv sơưr đơưk uô hâur têx shông đhâu mak hur si chor liêx têz cà phê no cux pôngz tas ntâu hnuz thiêx tsuôs tas, iz chas ntơư tsơưs tsơưs cux 2, 3 lênhs sir jos sik đros tsuôs; taz sik zos sir zôngv yêz za tsi zuôr nênhs tsar mak tsuôk iz hnuz xưz. Sir zôngv yêz za tsi zuôr nênhs tsar tu, tsuôs yuôx, zưs têx cà phê tas sei đuô, zov chênhr zos trơưk cheix chiv, ndar tâu têx ntu tsoz chos hloz lox, huôv tsar, paz cxơưz cxiz tơưs pax jông, txi txir ndư. Zơưv Thây Xênhv Vưx, Bí thư Chi bộ jok Hón, xã Mường Ảng heik pâuz: “Đhâu thâuv tâu seiz pov tsưr ziv zôngv yêz za tsi zuôr nênhs tsar, cur pov zav yêz za no lok six jông, zôngx ziv trâu tsôngv pêx xênhv tsuôs yuôx, tsi tas ntâu hnuz côngz đas jos tu, tsuôs yuôx tuô têx caz hmoz li thâuv ntêx”.

Txix hnuz 15/9 txos nhiv no, tỉnh Điện Biên tưz tso 118 ntâu jiês yêz za tsi zuôr nênhs tsar thâux xa têx hax huv, iz jiês thâux muôx 35-50 cir. Đhâu fuô uô tsưr ziv li heik sâuv tso pov, sir zôngv yêz za tsi zuôr nênhs tsar chiê thâux xa têx kôngz txix thax tsav chos lok trâu qơư tsiv uô muôx têx paz txo grêk tsơưs tâu 20-30% six hơưv hnuz nhôngs thiêz nhiêx txiêx ntiêr nênhs uô. Thâuv tu têx tsoz chos, tso iz jiês yêz za li heik sâuv tsuôs yuôx, zuôv qir trâu iz ha kôngz cux tsuôk tas muôx 7-10 phênhz, iz chas co zos tsuôs yuôx xưk li thâuv ntêx sơưr đơưk iz txưv uô ntơư mak muôx têx tas 3-4 luz six hơưv. Zơưv Nguyễn Bá Anh, Phưv Giám đốc Sở Khoa học thiêz Công nghệ tỉnh Điện Biên heik pâuz: “Đros thiêz thax tsav tox siêz, phiv liv muk lol li Điện Biên, sir zôngv yêz za tsi zuôr nênhs tsar phưx vưv uô kôngz zos iz tsưr ziv lok six jông thiêz huv đros”.

Txix tsưr ziv tuôr xav txo grêk tsơưs đas jos khưr uô kôngz lôngk, tỉnh Điện Biên tsênhv xav txos tsưr ziv zuôr muôz têx yêz za tsi zuôr nênhs tsar li heik sâuv phưx vưv hâur ngênhx y tế, ju lix thiêz ntâu luôs hâux lưv txơưr đuô, huv đros yênhx thax tsav, suôv qơư tox siêz. Lar heik, hâur thax tsav tox siêz lox đar, phiv liv muk lol, zôngv yêz za tsi zuôr nênhs tsar muôx têx krêz hâu cêr, tsưr ziv yiêz thâux xa, paz buôk ti têx thax tsav phiv liv muk lol. Zơưv Nguyễn Văn Thuật, Phưv Vụ trưởng Vụ kinh tế số thiêz xã hội số, Bộ khoa học thiêz Công nghệ heik pâuz: “Điện Biên tsưr ziv zos tso cêr uô lơưr têx chei jông chiê muôz six hơưv, hnuz nhôngs trâu têx doanh nghiệp công nghệ, lar heik zos Việt Nam chor doanh nghiệp tsiv uô yêz za tsi zuôr nênhs tsar, muôx têx uô siv, nhênhz chơưv thiêz uô tiêr têx chuôz zênhx, yêz uz no phưx vưv luz nênhx niêx hnuz”.

Trơưk li tsưr ziv, ntu uô siv muôx qênhz shuôs njuôk xav zos 2 shông, đros thiêz 3-5 trâur nuv zôngv yêz za tsi zuôr nênhs tsar thiêz muôx 6 cxênhz jiês yêz za siv li heik sâu; truôx tuk tâu trơưk tsưr ziv muôx 99% ntâu. Co zos têx hâux lưv tso tơưv chiê uô tiêr tâu jông têx txux chi, tsưr ziv lok sâuv tsiv uô, tso siv, seiz car uô ntêx thâuv zuôr fuô uô phưx vưv trâu ntâu luôs hâux lưv. Iz chas kôngz nuv thiêz thâux xa hax huv, Điện Biên tsênhv nhênhz chơưv, xar tsưr ziv zôngv yêz za tsi zuôr nênhs tsar chiê thâux xa têx yuôx, vắc xin, chuôz zênhx seiz njuôk shuôs kho moz gênhk; qênhz shuôs, cxiv tsa tsưr ziv; seiz car jôngr, đêx ar thiêz paz phax tir thêir ntux uô ruôr hiêv.... Thiêz tỉnh Điện Biên vav chiê siêz, zôngv yêz za tsi zuôr nênhs tsar zos qơư chuôz jos zov chênhr chiê cxiv tsa, huôv tsar kôngz nuv hur jông huv đros tsôngv pêx xênhv luz nênhx xênhz huôx niêx hnuz. Têx jiês yêz za tsi zuôr nênhs tsar li heik sâuv uô tâu jông, zuôr uô pov tsênhz txos têx txux chi, tsưr ziv yiêz uô trơưk khoa học công nghệ, hlôngr yiêz txux chi thiêz hlôngr yiêz sôr, muôz qơư chuôz jos cxơưz cxiz uô kôngz ntơưv Điện Biên./.

  Vũ Lợi-Riê Lâux cxeik, nhênhv

Lênhx hluôk tuz Hmôngz cxơưz cxiz muôv muôs jêx jok

Lênhx hluôk tuz Shôngx Vang Tính (xênhz shông 1996) hêik tiêk zuk tsi tâu xênhz zus ntơưv thax tsav Tây Nguyên taz sik thâuv đros niêv txir tuôx trâu Đam Rông 2, tâu hloz lox đros têx liêx têz cà phê. Pox nhuôs Hmôngz li luz nênhx thâuv co tsênhv txov nhêv, têx tsêr đaz tuôs lav uô lav nhoz hâur têx tơư trôngz. Taz sik cêr sik thôngx siêz, siz paz hâur côngv thôngx tưz paz tix lâus hloz lox thiêz xar njôngr zuôr uô tâu têx nuv jông paz trâu jêx jok.

Hmôngr jông tâu cơưv cxênhx 3 ntơưv thành phố,  ntu co tưz paz tix lâuk jênhv pâuz tâu tiêk xar truôx tuk luz nênhx uô ntêx tsuv muôx kinh têr truôx. Shông 2017, đhâu thâuv zuôr pox niêv, tix lâus tâu niêv txir pheiz trâu 1 hecta cà phê uô pênhr huôv tsar uô nox. Chiv xuz thơưx, vax cà phê sâu tâu zuôr xar 8 tênhr cà phê nhôngk, chox lok phênhv sâu muôx nhos 60 tsov đeiv. Tsi jông siêz đros chêx cuk xuz thơưx co, tix lâus tsês six hơưv nriêr pâuz tsưr ziv tsêz chos, txix zuôv qir, uô ar, phax tar caz hmoz txos xeir zuz nôngz, thiêz uô lok tsênhv tsênhz.

Tix lâus Ma Seo Cháng (xênhz shông 1997), tsôngv px hâur jok puz pâuz, thâuv ntêx vax cà phê khênhr trâus đax blôngx, tsoz chos huôv tsar tsi siz luôs. Đhâu thâuv tâu Tính heik kriê tsưr ziv zuôv qir, tsoz phưz trơưk six hơưv, tix lâus uô lơưr thiêz jênhv pov tsoz chos tror huôv tsar, njuôz jông, tsơưr lươngv cux hlôngr yiêz.

Muôx nzir chênhz zênhv, tix lâus Tính 2 niêv txir tror cxênhx tsês, zuôr nzir ar thiêz krêz đar ar uô nox. Txos nhiv no, chuôz zis muôx 4 ha ntâu cà phê, hâur co 2,8 ha tsênhv tso lol phênhv sâu.  Đhâu thâuv yưx tas têx nhiêx txiêx tưz yưv, iz shông chuôz zis muôx phênhv sâu fênhx pheiz 500 - 700 tsov đeiv. Tsi tiêk uô kinh têr muôx chêx cuk, tix lâus Tính tsênhv sir jos pheiz kênh chênhz zênhv trâu pox nhuôs hâur jok. Zos iz lênhx bí thư hluôk nênhs, tix lâus chêx chôngk đoanx viên, hluôk nênhs chiê sik thav lok tsưr ziv tsoz phưz, jênhv pâuz thiêz phax tar têx zav caz hmoz khênhr njiz trâus sâuv tsoz cà phê.

Txix shông 2020, tix lâus Tính lês uô ntâu luôs hâux lưv ntơưv qơư. Nhiv no tix lâus zos Bí thư Chi đoanx jok, Tuêv tsar Tuêv cxênhx txuôs thiêz kir txeik pênhr Zênhx hangx tsênhv chei xã hội ntơưv Tiểu khu 176 đros muôx 54 lênhx nênhs. Hâux lưv tưz paz chiê Tính thiêz tsôngv px tuôx siz jê đuô. Tix lâus tsik so njiz, sik thav chiê pêx xênhv pâuz lok pênhr txeik thiêz tsưr ziv sir zôngv pênhr. Lơưr tix lâus Tính, đros têx ziv chuôz zis tsênhv txov nhêv, chor pênhr txeik txix 50 - 100 tsov đeiv muôx têx zuôr yênhx pênhr jos chiê yưv pênhr uô xênhz yar zos zôngv trơưk tsưr ziv. "Thâuv ntêx pox nhuôs tsik car txeik pênhr viv nyei muôx nux grê, nyei yưv pênhr uô nox tsi tâu mak tsi muôx nhiêx thêv. Zuk cux tsuv ntâu jiês hêik,  zuk thiêz chuôz zis tsuv uô uô ntêx thiêx jux juk hlôngr yiêz tâu pox nhuôs li siêz xar" , tix lâus Tính pheiz kênh.

Kror tix lâus xar njôngr tiv zix zos paz têx lênhx hluôk nênhs hâur côngv thôngx hlôngr yiêz jênhv pâuz, chêx chôngk cơưv ntơưr, sir jos uô nox thiêz iz thênhv jux juk cxiv tsa luz nênhx truôx tuk. Thâuv muôx txux chi, muôx tsưr ziv uô nox, nênhs Hmôngz zuôr tror truôx siêz thiêz tso siêz nhoz uô nênhx truôx qơư.

Zơưv Trương Văn Sáng - Chủ tịch UBND xã Đam Rông 2 puz pâuz, Shôngx Vang Tính thâuv tưs cux zos qơư tsi tiêk đros tsưr tsix Đoanx mak tas nro tsôngv box nhoz jok Nâm Rơ Mai njênhs njôngr txos. Txix sir jos huôv tsar uô nox txos chinhz yênhx txơưx jênhv đros côngv thôngx, Tính tưz yênhx iz lênhx hluôk nênhs jông nhoz tiv phaz.

Tix lâus Tính li têx hlôngr yiêz lok jênhv pâuz thiêz tsưr ziv uô tưz tâu krêz uô đêz đar hâur côngv thôngx. Pox nhuôs ziv njênhs njôngr, truôx siêz uô nox, truôx tuk luz nênhx thiêz đros chinhr quyênx tiv phaz car chêx têx phiv liv hâur ntu huôv tsar./.

 Vừ Chu- Txâur Vax cxeik nhênhv