Giữa nhịp sống hiện đại, khi nhiều nghề thủ công truyền thống đứng trước nguy cơ mai một, người Dao Đỏ ở thôn Bản Nhượng, xã Yên Thịnh, tỉnh Thái Nguyên vẫn bền bỉ gìn giữ từng đường kim, mũi chỉ được truyền lại qua nhiều thế hệ. 

Trong căn nhà nhỏ ở thôn Bản Nhượng, bà Triệu Thị Coi vẫn cần mẫn hoàn thiện những đường thêu cuối cùng trên tấm vải còn dang dở. Hơn nửa thế kỷ gắn bó với nghề, đôi mắt đã không còn tinh tường như trước nhưng từng mũi kim vẫn đều đặn, cẩn trọng. Với bà, nghề thêu không đơn thuần là công việc thường ngày mà là một phần của đời sống, là bản sắc không thể đánh mất của người Dao Đỏ.

Theo bà Triệu Thị Coi, từ khi mới lên hai tuổi, bà đã được mẹ và bà nội dạy những đường chỉ đầu tiên, rồi dần học thêu hoa văn trên tay áo, khăn đội đầu và trang phục truyền thống. Cứ như vậy, nghề được truyền từ đời này sang đời khác, trở thành nét đẹp văn hóa của cộng đồng người Dao Đỏ.

Thôn Bản Nhượng, trước đây là xóm Kéo Nàng, nằm cách trung tâm xã khoảng 5 km, thuộc vùng đệm Khu bảo tồn loài và sinh cảnh Nam Xuân Lạc. Toàn thôn có 65 hộ dân, gần 90% là đồng bào Dao Đỏ. 

Để hoàn thành một bộ trang phục truyền thống, người thợ phải mất từ sáu tháng đến một năm với hàng nghìn mũi thêu hoàn toàn bằng tay. Mỗi họa tiết đều mang ý nghĩa riêng, phản ánh quan niệm về thiên nhiên, cuộc sống và những ước vọng của người Dao Đỏ. Vì vậy, với nhiều người dân nơi đây, giữ nghề cũng chính là gìn giữ cội nguồn văn hóa của dân tộc mình.

Tuy nhiên, nghề thêu truyền thống đang đứng trước không ít khó khăn. Hiện chỉ còn khoảng 25-30 người trong thôn còn thêu thành thạo và phần lớn đều trên 40 tuổi. Dù một bộ trang phục nam có giá khoảng 2,5 triệu đồng, còn trang phục nữ lên tới khoảng 15 triệu đồng, nhưng đầu ra chưa ổn định, sản xuất vẫn mang tính nhỏ lẻ nên thu nhập từ nghề chưa đủ sức giữ chân người lao động.

Để tạo động lực cho người dân gắn bó với nghề, đầu tháng 6/2026, Hội Liên hiệp Phụ nữ xã Yên Thịnh đã thành lập Tổ đan thêu Kéo Nàng với 11 thành viên. Đây không chỉ là nơi tập hợp những người còn tâm huyết với nghề mà còn trở thành "lớp học" truyền nghề ngay trong cộng đồng.

Tại các buổi sinh hoạt, những nghệ nhân nhiều kinh nghiệm trực tiếp hướng dẫn từng đường kim, mũi chỉ, cách phối màu, tạo hoa văn và hoàn thiện các chi tiết khó trên trang phục truyền thống. Không khí học nghề vì thế ngày càng sôi nổi khi có thêm nhiều phụ nữ và thanh niên tham gia.

Theo chị Triệu Thị Hương, thành viên Tổ đan thêu Kéo Nàng, việc tham gia tổ không chỉ giúp chị nâng cao tay nghề mà còn tạo cơ hội làm việc theo nhóm, hướng tới xây dựng những sản phẩm có chất lượng đồng đều để kết nối với thị trường, tạo nguồn thu nhập ổn định cho người dân.

Sau thời gian ngắn hoạt động, các thành viên trong tổ đã làm ra nhiều sản phẩm như khăn, mũ, túi và trang phục truyền thống mang đậm họa tiết của người Dao Đỏ. Dù quy mô còn khiêm tốn, đây được xem là bước khởi đầu quan trọng để nghề thêu không chỉ được gìn giữ trong từng gia đình mà còn phát triển thành sản phẩm có giá trị kinh tế.

Bà Triệu Thị Biên, Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ xã Yên Thịnh, cho biết địa phương đang phối hợp với Hội Liên hiệp Phụ nữ tỉnh tìm kiếm đối tác, doanh nghiệp có nhu cầu sử dụng các sản phẩm thêu thủ công để mở rộng thị trường, hướng tới xuất khẩu.

Theo ông Hoàng Duy Minh, Bí thư Chi bộ thôn Bản Nhượng, nghề thêu thổ cẩm là niềm tự hào của đồng bào Dao Đỏ và là nét văn hóa đặc sắc cần được bảo tồn. Thời gian tới, địa phương sẽ tiếp tục vận động các cấp, ngành quan tâm hỗ trợ nguồn vốn, nguyên liệu, đào tạo nghề, quảng bá sản phẩm và xây dựng thương hiệu, từng bước đưa nghề thêu truyền thống trở thành sản phẩm đặc trưng của địa phương./.