Công văn do Trưởng lão Hòa thượng Thích Thiện Nhơn, Phó Pháp chủ, Chủ tịch Hội đồng Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam, thay mặt Ban Thường trực ký, gửi Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam các tỉnh, thành phố; các Ban, Viện Trung ương; các cơ sở tự viện, chư Tôn đức Tăng Ni và tín đồ Phật tử trong cả nước.

Theo Công văn, mùa Vu Lan - Báo hiếu, Rằm tháng Bảy âm lịch là dịp để Tăng Ni, Phật tử và đồng bào hướng về công ơn sinh thành, dưỡng dục; tưởng nhớ tổ tiên, tri ân các Anh hùng Liệt sĩ, thực hành hiếu hạnh, làm các việc thiện lành và hồi hướng công đức đến cha mẹ hiện tiền, cửu huyền thất tổ cùng hết thảy chúng sinh, không đặt mua động vật với số lượng lớn, đồng thời bảo vệ môi trường và đa dạng sinh học

Trong truyền thống Phật giáo, phóng sinh là pháp thực hành thể hiện tinh thần từ bi, tôn trọng và bảo hộ sự sống, gắn liền với giới không sát sinh. Tuy nhiên, ý nghĩa chân chính của phóng sinh là cứu giúp những chúng sinh đang gặp nguy hiểm hoặc đứng trước nguy cơ bị sát hại, tạo điều kiện để chúng được tiếp tục sống trong môi trường tự nhiên phù hợp.

Việc phóng sinh vì vậy cần được thực hành bằng tâm từ bi đi đôi với trí tuệ, không chạy theo hình thức, số lượng hoặc quan niệm cầu xin, giải hạn.

Công văn cũng chỉ ra thực tế tại một số nơi, vào các dịp lễ lớn, đặc biệt trong mùa Vu Lan và Rằm tháng Bảy, đã phát sinh tình trạng đặt mua trước số lượng lớn chim, cá, rùa và các loài động vật khác để tổ chức phóng sinh. Điều này có thể vô tình tạo ra nhu cầu thị trường, thúc đẩy hoạt động săn bắt, đánh bắt, vận chuyển, buôn bán và giam giữ động vật; thậm chí có trường hợp động vật sau khi được thả lại tiếp tục bị bắt để bán.

Từ đó, Ban Thường trực Hội đồng Trị sự đề nghị các cơ sở tự viện, Tăng Ni và Phật tử không tổ chức đặt hàng, thu gom hoặc đặt mua trước động vật với số lượng lớn để làm vật phóng sinh. Giáo hội khuyến khích việc thực hành phóng sinh tùy duyên, nghĩa là khi gặp chúng sinh đang bị đe dọa tính mạng, bị mắc nạn hoặc có điều kiện cứu giúp thì phát tâm cứu hộ và đưa chúng trở về môi trường sống phù hợp.

Một nội dung quan trọng khác là yêu cầu tuyệt đối không sử dụng động vật hoang dã, động vật nguy cấp, quý, hiếm và các loài thuộc diện được pháp luật bảo vệ để phóng sinh. Khi phát hiện các loài động vật này bị săn bắt, nuôi nhốt, vận chuyển hoặc buôn bán trái pháp luật, Tăng Ni và Phật tử cần thông báo, phối hợp với cơ quan chức năng, cơ quan kiểm lâm hoặc đơn vị cứu hộ có thẩm quyền để xử lý, cứu hộ và tái thả theo đúng quy định.

Đối với các loài thủy sinh, Công văn lưu ý không mua hoặc thả các loài ngoại lai xâm hại, loài ngoại lai có nguy cơ xâm hại hoặc các loài có khả năng gây mất cân bằng sinh thái. Đặc biệt, không tùy tiện mua cá, rùa, ốc và các sinh vật thủy sinh chưa xác định rõ loài, nguồn gốc và môi trường sống để thả xuống sông, hồ, ao, đầm.

Hoạt động phóng sinh cũng không được gây ô nhiễm môi trường. Giáo hội đề nghị không thả túi ni-lông, bao bì, hộp xốp, chai lọ, dây buộc, lồng hoặc các vật dụng chứa động vật xuống sông, hồ và môi trường tự nhiên.

Đáng chú ý, Hội đồng Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam khuyến khích chuyển từ việc “mua vật phóng sinh” sang thực hành bảo hộ sự sống. Thay vì dành nguồn lực để mua động vật phóng sinh, Tăng Ni và Phật tử có thể thực hiện những việc làm thiết thực như cứu hộ động vật bị nạn, hỗ trợ các trung tâm cứu hộ động vật hoang dã, trồng và bảo vệ cây xanh, rừng, nguồn nước, giảm rác thải nhựa, thực hành ăn chay, hạn chế sát sinh và vận động cộng đồng cùng tôn trọng sự sống.

Thông điệp xuyên suốt được Giáo hội nhấn mạnh là: “Không vì phóng sinh mà tạo thêm việc bắt giữ; không vì cứu một loài mà làm tổn hại đến những loài khác; không vì hình thức của một nghi lễ mà gây tổn hại đến môi trường sống chung.”

Theo đó, phóng sinh đúng Chính pháp không nằm ở số lượng sinh vật được mua để thả, mà ở việc giảm bớt sự sát hại, cứu giúp sinh mạng khi có duyên và nuôi dưỡng một đời sống biết tôn trọng, gìn giữ sự sống của con người, muôn loài và thiên nhiên