VOV4.Sêdang - Inâi ga Cân, 30 hơnăm ối a pơlê A Lao, xo on veăng sap ing 19 hơnăm, nôkố hiăng ai 4 ngế kuăn, 2 ngế kơnốu, 2 ngế kơdrâi. Tung hngêi ôh tá ai kế ki klâi ki kơnâ, bu ai môi toăng tivi hiăng ton. A tơdế hngêi cho to lâi kơxâk báu nếo poe xo dêi ing klâng. Ngoh ăm ngin ‘nâi to lâi kơxâk báu kố kâ bu bê dâng môi péa khế xo, mâu khế ki ê lăm pêi cheăng vâi híu rêh kâ ối pơtân.

Tơdroăng ki ‘ló khéa hơ’nêng, drêng ga xiâm 11 hơnăm la hiăng lôi hriâm sap ing lâm 2, rêm hâi tiô dêi nôu pâ lăm a chiâk deăng, kơ’nêi ro lơ ối a hngêi păn roăng mâu vâi o, la ga xuân ôh ti vâ lăm mơhnhôk dêi dêi kuăn lăm hriâm. Ai kuăn hên, tơdroăng rêh ối thăm rế pá puât, la on veăng ngoh Cân tá hâi la lâi tơmiât troh tơdroăng vâ pơtê ai kuăn ‘ne\ng, vâ khoh toh chôu păn roăng, rak ngăn dêi kuăn ‘ne\ng mơnhông mơdêk cheăng kâ tung rơpo\ng hngêi. Tơbâ troh tơdroăng mơhnhôk thế ai kuăn preăng kuăn iâ, ngoh Cân khéa kho tối: Ti lâi há ‘nâi! Á xuân vâ pơtê ai dâng 4 ngế kuăn xo, la ti ‘nâi hdrối ôh, ah lơ ai nếo ga tiah lâi? Á ôh tá ‘nâi tơdroăng ki vâ mơdât ai kuăn ‘ne\ng. Tơdroăng rêh kâ ối hdrối nah kơtiê, mê nôkố xuân kơtiê.

Kuăn kơnốu kum ngoh Cân pêi cheăng

Rơpo\ng nogh Yân ối a pơlê A Lao xuân ai 6 ngế tung rơpo\ng, la bu tơkôm tơngah to 2 sao tơnêi ki pá ai ki klâi, bu ai to lâi chât xiâm loăng ‘mốu. Tơdroăng rêh ối pá puât ó khât, athế lăm tăng pêi cheăng vâi vâ híu rêh kâ ối rêm hâi, ngoh Yân tối tiah kố: Tơdroăng rêh kâ ối xơpá păng ‘nâng, ai báu phái kâ bu to lâi khế xo, klêi mê athế lăm tăng pêi cheăng vâi, pêi vâ khoh tăng kế kâ hâi kố hâi tá tê.

Hiăng kơtiê la xuân ai hên on veăng púi vâ châ ai hên kuăn ‘ne\ng. Nâ N^, kot mâ hơnăm 1979 dế ối lêa dêi kơtôu loăng ‘mốu, têng ăm i khăng vâ tê. Maluâ hiăng ái cháu, tơdroăng rêh ối trâm pá puât pá kâi tối, la tung hiâm mơno ga xuân púi rơhêng vâ ai hên kuăn cháu tơngah vâ ai mơngế veăng kum pêi cheăng kâ tung rơpo\ng hngêi la ngiâ: Á rơhêng vâ ai kuăn hên, cháu hên [ă kô trâm hên tơdroăng ki hơniâp ro, kro ‘na mơngế. Hmâ vâ ai kuăn iâ xuân hiăng kơtiê, xuân pá puât. Ai kuăn hên ga kô ro ăm pin tâ.

Mâu vâi hdrêng xah hêi xêh a hngêi

Ai kuăn hên, kuăn krâm pro ăm tơdroăng rêh ối dêi kuăn pơlê a pơlê A Lao rế kơtiê thăm rế kơtiê ó tâ. Tâi pơlê ai 145 rơpo\ng, lối 840 pơ’leăng mâ mơngế, la hiăng ai lối 60 rơpo\ng kơtiê [ă vâ chê kơtiê. Kơxo# rơpo\ng kơtiê rế hía rế tâk hên, a hơnăm 2013 ai 30 rơpo\ng mê troh a hơnăm 2014 tâk troh 42 rơpo\ng. Tung mê, hên rơpo\ng kơklêa châ troh a pu\n, pơtăm khế, ki hên cho ai kuăn krâm, môi tiah rơpo\ng ngoh Yân ai 4 ngế kuăn, ngoh Lo#i ai 4 ngế kuăn, ngoh Khap 11 ngế kuăn [ă hía hé.

Veăng hnê tối ‘na tơdroăng mơhnhôk rêm on veăng ai kuăn preăng kuăn iâ a pơlê A Lao, nâ Đinh Thị Lan, Kăn hnê ngăn vâi kơdrâi cheăm Lơ Pang khéa kho tối: ‘’Ta hâi teăm la lâi pá puât tiah tơdroăng lăm mơhnhôk vâi nâ o xúa mâu tơmeăm vâ mơdât tơdroăng ai kuăn krâm, kuăn hên a pơlê A Lao. Kăn [o# troh mê vâi nâ o hmâ kl^ng péa, klêi mê, mơhê tối [ă dêi pó: Xúa tơmeăm ki vâ mơdât ai kuăn ‘ne\ng ga pro ôh tá tro [ă tơdroăng ki pin rêh ối, kô trâm tơdroăng châi tamo, ga kô ôh tá le\m mo ăm ivá châ chăn kuăn mơngế’’.

Vâi hdrêng pơlê Alao hlo tơvaih drêng tơmối troh a hngêi

Xua ing hiâm mơno ôh tá hlê ple\ng nhên ‘na tơdroăng mê ‘’Xeăng mơjiâng rui, xeăng mơjiâng nhâ’’, pá ai xâu ki klâi athế ai kuăn hên, ing mê, khoh pro ki xiâm vâi krâ-nho\ng o ti vâ ôh ‘nâng tơdroăng ki xúa tơmeăm vâ mơdât ai kuăn krâm, kuăn hên, hmếo pơ ai tá troh la lâi hiăng pá ai xếo, mê nếo lôi. Xua ti mê, hên on veăng ai sap tơpah troh tơheăm ngế kuăn, thăm nếo ai troh 10 ngế. Jâ Đinh Thị Lan tối ‘na tơdroăng ki pá drêng lăm mơhnhôk vâi krâ-nho\ng o ‘na mơhnhôk ai kuăn preăng kuăn iâ: Drêng á troh hnê tối mê vâi krâ-nho\ng o, vâi tiâ tối á tiah kố: Tâng tiah mê, vâi krâ pin roh nah ga ti lâi? Ai to lâi ngế kuăn athế păn roăng rak ngăn to mê, mê nôkố, tiah lâi athế ngin mơdât ai kuăn ‘ne\ng, ôh tá ăm ngin ai kuăn ‘ne\ng. Ngin ôh ti vâ pro tiô tiah mê, pro tiah mê kô ai xôi, ngin ôh tá vâi pro mâu tơdroăng ki ai xôi.

Yôh, cho kăn thôn mơnhên tối tơdroăng ki khéa kho kố a pơlê A Lao: Kăn [o# hnê tối ăm kuăn pơlê bú ai 2 ngế kuăn xo, la vâi krâ-nho\ng o ôh tá vâ tơmâng, on veăng ki lâi xuân ai kuăn hên. Khu rơxông nếo nốkố xo dêi pó klêi mê mơhum péa, pái ngế. Khu ngin ai 5 troh 6 ngế; hdrối nah ai tơpah, tơheăm ngế, khu rơxông vâi krâ nah nếo ai troh dâng chât ngế kuăn. Tơdroăng rêh bu tơngah to rêh kâ ối hâi kố hâi tá, tơdroăng hriâm xuân ôh tá kâi troh tui lui, tung pơlê kuăn cháu hriâm tâi lâm 8, lâm 9 bú iâ. Pho#m vâ xông kân hên ngế hmâ lăm chiâk deăng, vâi o kơdrâi 14 lơ 15 hơnăm hiăng xo on veăng, lôi hriâm.

5 ngế kuăn pâ dêi ngoh Cân

Peăng xê hdrối vâ prếo vêh, ngin thăm rế khéa kho ăm pơlê A Lao. Hên on veăng xuân ối tơvâ tơvân pêi chiâk pêi deăng, mơhrâm lôi dêi kuăn ‘ne\ng kơklêa, pá ai hmân ếo xâp dế ối a hngêi. Xo ah hmôi ‘nâi tơdroăng rêh ối dêi vâi ‘ne\ng ki mê ga ti lâi? Nôu pâ vâi hôm châ tơngah ki klâi a mâu vâi hdrêng ki pá châ hriâm mê? Kố cho tơdroăng ki ngin tơmiât ‘ló hơ-ui ‘nâng hdrối ngin vâ pơ’lâng [ă pơlê ki kơtiê xơpá kố.

Nhat Lisa tơplôu [a\ tơbleăng