VOV4.Sêdang - Ô vâi krâ nho\ng o [a\ pú hmâ! Kong tô mơdrăng, ôh tá ai têa tôh ăm mâu loăng pêt tung rơnó mơdrăng cho ki xiâm pro ăm loăng kơphế ôh ti dâi le#m, ôh tá ai plâi kơtóu, plâi kơphế a Tây Nguyên khoh kơdroh, thăm nếo, ai hên chiâk deăng ai mâu kế tơmeăm, hdrê pêt hiăng răng hlâ tâi tâng. Bu ngăn tung rơnó tô mơdrăng hơnăm kố, lối 20 rơpâu ha tơnêi chiâk deăng tung kơpong tro răng ho\n, mơni plâi kơphế kô kơdroh sap 30 troh 70%. Vâ kum kuăn pơlê châ kơd^ng têa tôh, hnối rak tơniăn ki dâi le#m dêi plâi kơphế, mê Vie#n hriăn ple#ng khoa hok Kih thua#t ngăn ‘na Pêi chiâk pêi deăng, pêt kong Tây Nguyên dế ối tối tơbleăng kô po rơdâ kong nge# tôh têa ki nếo lă ‘no hrê liăn iâ, ai pơxúa tơ-[rê khât, po troăng ăm tơdroăng vâ châ kơd^ng têa tôh tung rơnó tô. Ngế chêh hlá tơbeăng cheăng tung Rơ’jiu Việt Nam a kơpong Tây Nguyên ai chêh tối ‘na tơdroăng ki châ tơ-[rê nếo kố, mê cho túa ki pêi pêt rak ngăn kơphế a kong pơlê Dak Lak hiăng pro.

            Rơpo\ng poâ Hồ Sỹ Cương, ối a thôn 2, cheăm Hoà Đông, tơring Krông Pa] ai 1 ha kơphế nếo pêt hơnăm apoăng. Kơphế nếo châ 9 khế, laga hiăng xo\n dâng 1 met, tơkâng xo\n châ 50 troh 70 cm, [a\ ngiât le#m a rơnó tô kố. Poâ Cương tiê mơ’no dêi on tơhrik a kâu yao mê rêm xiâm kơphế ai têa plo\ng lo ho\ng klo\ng ki tâp kơđu tung tơnêi. Poâ Cương tối ăm ‘nâi, tơdroăng tâp kơđu klo\ng tung tơnêi [a\ pro klo\ng ăm têa lo a rêm xiâm kố cho kơd^ng têa, xua Vie#n khoa ho\k kih thua#t ngăn ‘na chiâk deăng pêt kong Tây Nguyên hnê mơhno [a\ kố cho ki phá tơ-ê vâ kơdrum kơphế ai plâi kơtốu hên môi tiah dế nôkố: Nah, á tôh [a\ [ek, xêo ngăn cho tơniăn ‘nâng, nôkố tâng vâ tối kơd^ng têa châ 4 hdroh, liăn ngân. Kơphế a pêt sap khế 7 hơnăm 2014 troh nôkố nếo 9 khế tê, laga le#m ‘nâng, hiăng ai hên ngế lăm ngăn. Tâng kơbố chiâng pêi môi tiah kố cho châ tơ-[rê ‘nâng.

            Achê kơdrum deăng poâ Cương, cho 1 ha kơphế dêi rơpo\ng poâ Nguyễn Văn Long, xuân xúa kơmăi kơmok tôh kơd^ng dêi Vie#n khoa ho\k kih thua#t pêi chiâk deăng pêt kong Tây Nguyên. Túa kố, châ mâu kih sư dêi vie#n khoa ho\k kih thuât pêi chiâk deăng pêt kong Tây Nguyên. Túa kố, châ mâu kih sư dêi Vie#n vê mơjiâng pro, mơjiâng tíu ‘măn kơdoăng têa dâng 2 met kho#i têa, hrik ho\ng klôh. Têa ho\ng tíu kơdoăng têa kô hrik chuâ [a\ klo\ng troh rêm troăng kơphế, [a\ ho\ng klo\ng kố krâ mâu [ek ki mơ’no têa troh a tơrêm xiâm kơphế. Rơtế [a\ mê, phon châ hơ’lâk tung tíu ‘măn hdoăng têa, mot rêm xiâm kơphế, xua mê kơphế xông ngiât, xông kân re#ng. Poâ Long tối ăm ‘nâi: Kơxo# têa tôh tung klôh châ kơd^ng hên, rêm xiâm tơ’mô dêi pó tâi tâng, ngin hlo ôh tá mung hên ngế tôh [a\ tôh têa châ kơd^ng há, cho kum hên ăm mơngế ki pêi chiâk deăng môi tiah ngin kố. Tâng ngin pêi tiah hmâ mê 3 hơnăm nếo châ krí xo plâi, mê pêi môi tiah kố môi hơnăm hiăng châ krí xo plâi.

            Tiu tiên sih Lê Ngọc Báu, kăn pơkuâ Vie#n khoa hok kih thua#t ngăn ‘na pêi chiâk deăng pêt kong Tây Nguyên, kơmăi kơmok tôh môi tiah inoâ hlối rơvât phon ho\ng têa ki tôh mê, kum kơphế nếo xông kân re#ng tâ tâng pơchông [a\ tôh môi tiah hmâ. Tâng tôh môi tiah kố tung [a\ng kơdrum ki pơklêp kơphế [a\ kông kơbâng, mê kuăn pơlê kố châ krí hơnăm ki apoăng. A mâu kơdrum kơphế ki hiăng plâi, tôh, rơvât phon tiu troăng kơmăi kơmok nếo xuân châ pêi lo hên tâ 20%, tơdrêng amê,  kơd^ng liăn ngân hên. Tiên sih Lê Ngọc Báu tối ăm ‘nâi: Kơmăi tôh kơd^ng têa kố châ pơxúa hên môi tiah kơ’nâi kố, má môi cho kơd^ng têa dâng 20%, má 2 kơd^ng phon Kali [a\ Urê xuân dâng 20%, xua, phon châ rơvât tiu troăng têa, xua mê phon ôh tá hê, ôh tá ai krêa drô hlá [a\ hía hé, ki rơhêng vâ tối ôh tá mung mơngế ki tôh [a\ rơvât phon. Ki tơtro dêi kih thua#t tôh kố, kế tơmeăm khoăng kố, tôh tơ’lêi há, kuăn pơlê chiâng krâ xêh troăng klo\ng, cho tơ’lêi hlâu. Klêi kơ’nâi châ hnê mơhno 1 chơ kuăn pơlê kô lăm a kơchơ roê mâu kế tơmeăm khoăng [a\ krâ tâp kơđu dêi a kơdrum tơná.

            Kơmăi kơmok tôh kơd^ng châ Vie#n khoa ho\k [a\ kih thua#t pêi chiâk deăng pêt kong Tây Nguyên, séa ngăn sap túa pêi dêi kong têa Israel lối 10 hơnăm hdrối. Mâu kih sư dêi Vie#n hiăng hriăn ple#ng, thăm pro tơ’lêi hlâu tâ, [a\ hơnăm 2014 hiăng mơnúa pro a mâu rơpo\ng a tơring Krông Pa], kơxo# liăn mơ’no rêm ha dâng 20 troh 30 rơtuh liăn, tiô ngăn klo\ng ki xúa. Pêi kơphế tôh tiu túa kơd^ng kố, kuăn pơlê re#ng châ krí xo kơphế, kơd^ng têa tôh, phon rơvât [a\ kơxo# liăn mung mơngế tôh, rơvât phon, tơdrêng amê tơniăn kơphế xông kân têi re#ng. Kơmăi kơmok kố dế châ púi tơngah kố châ xúa hên tung tơdroăng xúa kơd^ng têa tôh tung rơnó tô a kơpong Tây Nguyên./.

A Sa Ly tơplôu