VOV.Sêdang: Ô vâi krâ nho\ng o [ă pú hmâ! Pêi pro tiêu tơdroăng ki vêh pêt nếu kaphế xăp ing hnăm 2013 nah troh hnăm 2015, Hngêi rak lie#n pêi chêk pêi deăng [ă mơnhông mơdêk thôn pơlê kong pơlê Dak Lak tiêu tối hdrối kôm ăm mung 3 rơpâu rơtal lie#n vâ kum ăm kue#n pơlê ki pêi chêk pêi deăng, khu mơdró kâ vâ ‘mâi mơnhông tơdroăng pêt mơjiâng kaphế. Laga, klêi 2 hnăm tối tơbleăng, kơxo# lie#n ki ăm mung tiêu tơdroăng pơkâ kố bố nếu châ ăm mung 140 rơtal lie#n. Kơxo# lie#n hên [ă lối rơpâu ha tơnêi kal ai kơxo# lie#n vâ pêi cheăng kâ, la tơdroăng ki vâ mung lie#n gá tơpá khât. Minh Châu, ngế chêh hla tơbeăng cheăng tung Rơ’jiu Việt Nam kơpong a Tây Nguyên ai chêh tối ‘na tơdroăng mê.

            Poâ Nguyễn Văn Sơn, ối a thôn 13, cheăm Ea Đar, tơring Ea Kar ai 1 ha 6 sao tơnêi kaphế. Kơtăn kố 3 hnăm, poâ Sơn hiăng lâk 1 ha kaphế hiăng krâ, ôh tá plâi kơtóu hên. Tiêu kih thua#t hiăng châ mơhriâm, poâ Sơn pêt prá alâi pơtối tung 3 hnăm. Hnăm 2014, poâ Sơn troh hngêi arak lie#n kum pêi chêk deăng [a\ mơnhông mơdêk thôn pơlê, hngêi arak lie#n mơjiâng a Ea Kar vâ mung lie#n pêt tơmeăm khoăng, laga hngêi arak lie#n ôh tá ăm mung, xiâm kối xua poâ ôh tá ai mơ-éa mơnhên ‘na tơdroăng vâ pêi cheăng. Poâ Nguyễn Văn Sơn tối ăm ‘nâi: Ăm hngêi arak lie#n kum tung pêi chêk deăng Ea Kar, mê mâu ngế kăn [o# ki pêi cheăng ‘na tơdroăng ăm mung lie#n tối, tơnêi têa ăm mung lie#n. Laga thế tơbleăng nhên tơdroăng vâ pêi cheăng, roê phân to lâi, xiâm hdrê, mung mơngế pêi cheăng, pêi pro tơdroăng mê tâi to lâi, thế ai mơ-éa mơnhên tơdroăng vâ mơ’no pêi cheăng, Laga mơ-éa kố cho kơmăi khu ki pêi cheăng phá, a pêi iâ ôh tá ai ivá mung khu tê mơdró pêi, tâng krếu khu pêi cheăng văng lăm pêi, mê khu pêi cheăng ôh tá k^ [a\ tơnêi têa, tiah mê ôh tá ai mơ-éa mơnhên.

            Xun mơtiah poâ Sơn, túa pơkâ pêt 7 sao kaphế tung hnăm 2014 dêi poâ Lê Hữu Dũng ối a thôn 13, cheăm Ea Đar, tơring Ea Kar xun ôh tá l^ng, xua ôh tá châ mung lie#n, xua hngêi arak lie#n xun thế poâ mơhno mơ-éa mơnhên tung tơdroăng pêi cheăng: Châ ‘nâi ‘na tơdroăng ai lie#n tơnêi Tơnêi to\ng kum ăm mung vâ pêt kaphế, xua mê, rơpo\ng a ko tah dêi kaphế ki hiăng krâ vâ pêt kaphế nếu. Tâng vâi tối, rơ’jíu tơbleăng xun mơtiah mâu kăn [o# pơlê tơbleăng tối, kue#n pơlê thế lăm xêh a hngêi arak lie#n vâ pâ mung lie#n. Ngin lăm troh a hngêi arak lie#n châ kăn [o# pêi cheăng tung hngêi arak lie#n hnê túa pro mơ-éa, tối ai kơxo# lie#n vâ ăm mung, laga drêng pro thế ai mơ-éa mơnhên pêi cheăng, mê kue#n pơlê tơpá vâ ai mơ-éa mơnhên tơdroăng mơ’no pêi cheăng.

            Tiêu pơkâ cheăng hiăng châ xéa ngăn ăm pêi pro tung hnăm 2014, tơring Ea Kar pêt kaphế nếu châ 133 ha kaphế, tung mê ki hên cho [a\ng deăng dêi kue#n pơlê, laga ki hên mâu rơpo\ng ôh tá châ mung lie#n vâ mơ’no pêt kaphế [a\ rak ngăn,  tơdroăng kố ai hên a mâu tơring tung kong pơlê Dak Lak. Rêm hnăm rơpo\ng kal lie#n vâ pêt kaphế tung [a\ng kaphế hiăng krâ, laga tá hâi ai lie#n vâ pêi pêt. Môi tung mâu ki xiâm kối kue#n pơlê ôh tá châ mung lie#n ngân hngêi arak lie#n, poâ Huỳnh Quốc Thích, kăn pho\ pơkuâ ‘na pêi chêk deăng [a\ mơnhông mơdêk thôn pơlê dêi kong pơlê Dak Lak tối ăm ‘nâi:Tơdroăng ki vâ mung lie#n pêt kaphế tung [a\ng kaphế hiăng krâ ối trâm hên tơpá. Ki rơhêng vâ tối cho tơdroăng pro mơ-éa xun mơtiah lie#n laih, pro kue#n pơlê thế tơmiêt.

            Poâ Phạm Xuân Cam, kăn pho\ pơkuâ hngêi arak lie#n kum tung pêi chêk pêi deăng [a\ mơnhông mơdêk thôn pơlê kong pơlê Dak Lak tối, mâu tơdroăng ki tơpá tung ăm mung lie#n vâ pêt kaphế tung [a\ng kaphế hiăng krâ, hiăng choâ lâng châ tơleăng. Laga kue#n pơlê kal ai mơ-éa mơnhên tơdroăng pêi cheăng vâ châ mung lie#n. Poâ Phạm Xuân Cam tối: Mơ-éa mơnhên tơdroăng pêi cheăng cho kal khât, ga vâ mơnhên tơdroăng mung lie#n, tơdroăng xúa kơxo# lie#n kố hôm tro tơdroăng lơ ôh, mê cho tiêu pơkâ. Laga, tung tơdroăng ki mâu rơpo\ng mung vâ pêt kaphế tung [a\ng kaphế hiăng krâ, mê Tơnêi têa xun hiăng ai hnê mơhno, tiêu pơkâ nôkố, ôh tá kai ai mơ-éa ki riên ngăn, mâu rơpo\ng pêi chêk deăng bố kal ai mơ-éa tơbleăng [a\ng chêk deăng, lơ hơp đông, tung mê, chêh nhên tơdroăng xiâm [a\ kơxo# lie#n mơ’no rêm tơdroăng cheăng mê.

            Tiêu pơkâ cheăng, troh hnăm 2020, kong pơlê Dak Lak kôm pêt kaphế nếu tung [a\ng kaphế hiăng krâ vâ chê 27 rơpâu 800 ha kaphế, châ vâ chê 14% tung tâi tâng [a\ng kaphế tung kong pơlê; tung mê, troh hnăm 2015, kôm ai lối 8 rơpâu 700 ha kaphế châ pêt nếu tung [a\ng kaphế ki hiăng krâ. Ki tơtro\ng má môi ki hên tung kơxo# [a\ng deăng kố, cho dêi mâu rơpo\ng kue#n pơlê. Laga, kue#n pơlê vâi mơ’no dêi lie#n pêi cheăng, vâ pêi dêi. Vâi pơchoh dêi tơnêi, chiâ klôh, rơvât phân, rơthăm nếu mơdâ dêi hdrê vâ pêt. Hngêi arak lie#n pêi chêk deăng [a\ mơnhông mơdêk thôn pơlê kong pơlê Dak Lak pơkâ thế kue#n pơlê thế ai mơ-éa mơnhên tơdroăng pêi cheăng, tơbleăng [a\ng tơnêi, tơdroăng kố cho vâ pro tơpá ăm kue#n pơlê. {a\ tơdroăng pơkâ ‘na mơ-éa ôh tá tro tiah mê, ôh tá ‘nâi la lâi kơxo# lie#n ki ăm mung 3 rơpâu lie#n, vâ ‘măn pêt kaphế nếu tung [a\ng kaphế hiăng krâ, troh [a\ kơpong pêi pêt kaphế kân má môi dêi tơnêi têa./.

A Sa Ly tơplôu