VOV4.Sêdang - Hơnăm kố, Dak Nông cho môi tung mâu kong pơlê ki châ kong pơlê Phú Thọ krếo veăng tung tơdroăng leh tơbâ hâi pơtáu Hùng hlâ, leh mơd^ng Đền Hùng lơ 10 khế 3 âm l^ch. Xua mê, pơxiâm sap ing kơxê lơ 19 khế 4, tơkéa vâ tối cho lơ 1 khế 3 âm l^ch, khu kăn [o#, mâu ki rơkê [ă mâu hơdruê xoâng dêi kong pơlê Dak Nông hiăng lăm prôk ke#n tơnêi tíu dêi Pơtáu Hùng.

{ă hên ngế tung khu ki pêi dêi hnoăng cheăng dêi kong pơlê Dak Nông, malối cho mâu ngế ki rơkê, mâu hơdruê xoâng, mê kố cho rôh apoăng châ vêh pôu tơnêi tíu xiâm, mê bố bố pơrá phoih tung hiâm mơno tung rôh prôk ngi pơlê xiâm kố.

Tung pơla dế ối prôk a troăng, rêm ngế pơrá rơhêng vâ re#ng troh Phú Thọ vâ re#ng châ hlo tơnêi tơníu ki tơviah mê. Málối, drêng hiăng troh, pơxiâm mot troh kơpong ki tơbâ ton nah Đền Hùng mê bố bố pơrá kơdrâ hlo mâu tơmeăm khoăng, tơnêi tíu akố gá le#m khât ‘na mâu tíu Khôp pleăng mâu Pơtáu Hùng, jâ poâ, nôu pâ rơpâu hơnăm kố dêi hdrông kuăn ngo Việt Nam.

Y Bai, ngế ki rơkê, ối a thôn 3, cheăm Trường Xuân, tơring Dak Song ‘mu\n tối: ‘’Á hơnăm kố 58 hơnăm, rơhêng vâ môi hdroh châ lăm pôu ngăn tơnêi xiâm pơtáu klêi hên hơnăm mê nốkố hiăng châ pôu ngăn khât. Á hlo sôk ro khât [ă hâk tơngăm drêng rơtế [ă mâu kuăn pơlê tung lâp tơnêi têa tơku\m hôp vêh ke#n tíu tơbâ hâi pơtáu Hùng hlâ. Loăng ai xiâm rêi, têa ai kơnho\ng, rêm ngế kuăn dêi tơnêi têa Việt Nam pơrá hâk tơngăm xua ai jâ poâ, nôu pâ cho Pơtáu Hùng, ai Poâ Hồ khên tơnôu hiăng djâ mơhno troăng. Xua mê, pin cho kuăn cháu athế rêh ối tơru\m dêi pó vâ veăng kum tâi ivá tơná, mơhé gá ku\n, rơtế mơjiâng tơnêi têa rế hía rế kro mơdro\ng.

Xuân tung tơdroăng ki phoih [riê tung hiâm mơno, poâ K’Măng hơnăm kố 74 hơnăm, ối a pơlê N’Jiêng, cheăm Dak Nia, pơlê kong krâm Gia Nghĩa tối: ‘’Mơhé athế prôk troh a môi tíu hngế, la drêng châ mot tung kơpong tơnêi xiâm pơtáu, ngăn hlo kuăn mơngế sap ing rêm tíu tơku\m troh chôu nhăng mâu Pơtáu Hùng, tung tuăn hiâm dêi tơná á hlo sôk ro khât, ôh tá tâng xếo tơdroăng ki tơbrêi tơbrêh. Châ lăm pôu ngăn tơdrêng, châ hlo tơdroăng ki sôk ro hbrâ ăm hâi leh tơbâ dêi Pơtáu, á nếo hlo nhên tâ ‘na xiâm kối dêi hdrông kuăn ngo pin. Klêi kơ’nâi vêh pơlê, á kô tơpui tối tâi mâu tơdroăng klâi ki á châ hlo, malối cho tơdroăng ki hâk tơngăm ‘na tơnêi xiâm pơtáu ki t^ng, khôi túa mơjiâng tơnêi têa dêi pâ, poâ vâ ‘mu\n tối ăm rơpo\ng, vâi krâ nho\ng o hmâng’’.

Tiu poâ Cao Thế Bảy, kăn pơkuâ Tíu xiâm mơhno mơjiâng túa le#m tro kong pơlê Dak Nông, ngế ki veăng prôk tung khu tối sap mơ’nui hơnăm 2014, drêng kong pơlê Dak Nông châ tơdah xo hla mơéa krếo thế dêi kong pơlê Phú Thọ ‘na tơdroăng ki veăng tung rôh tơbâ hâi pơtáu Hùng hlâ, [ă leh mơd^ng Đền Hùng hơnăm Ât Mùi 2015, mê kong pơlê hiăng pơkâ túa tơdrăng khât vâ hbrâ ăm mâu kế tơmeăm ki vâ xối pleăng xuân môi tiah mâu [ai hơdruê, xuâng ‘na mơhno mơjiâng túa le#m tro dêi mâu hdrông kuăn ngo Dak Nông vâ troh [ă leh mơd^ng.

Ki nhên gá, kơtăn kố ai 3 khế, 5 ngế ki rơkê ki pong rơgi loăng pro um tung kong pơlê hiăng xo dêi hnoăng cheăng ki kơnía git cho pong pro péa to loăng luk [in pro tơmeăm ki pleăng. Péa to luk binh kố xo\n ai 2 met, cho loăng Du Sam mơni dâng 400 hơnăm, châ pong rơgi tiu khôi túa le#m tro, mơhno tối mâu tơdroăng ki le#m tro dêi kong pơlê Dak Nông, môi tiah: Um meăn N’Trang Lơng, um mâu ngế ki rơkê ple#ng dế ối to\n chêng, tơgôu koăng, tôu tơdrá dêi hdrông kuăn ngo [ă hên tơdroăng ki ê.

Rơtế [ă péa to luk bình ki kơnía kố kong pơlê Dak Nông ối pleăng môi to chêng koăng dêi hdrông kuăn ngo M’nông, tung mê ai 6 tơdroăng mơhno tối tuăn hiâm dêi mâu hdrông kuăn ngo Tây Nguyên [ă tơnêi xiâm pơtáu. Pák^ng mê, kong pơlê ối hbrâ tơ’nôm 2 djeăm kế tơmeăm ki vâ pleăng, tung mê ai: ko chu, kơ-[ăn chưng, kơ-[ă dày, tơxông, mâm poh rơtế [ă kế tơmeăm ki ê, môi tiah: pôm ló, tiu, kơphế [ă hía hé, mâu ki mơđah dêi kong pơlê ối veăng tung mâu tơdroăng ki pêi pro mơhno mơjiâng túa le#m tro, mơđah tơbleăng ơm hyô, tung mê, ki sôk ro má môi cho péa tơdroăng ki mơđah hơdruê ăm tơmối ôm hyô, kuăn pơlê a pơlê kong kơdrâm Việt Trì [ă a kơpong tíu tơbâ ton nah Đền Hùng. Mâu [ai hơdruê kố ki xiâm cho ôu-eăng khôi túa le#m tro dêi kuăn mơngế, kơpong tơnêi Dak Nông.

Ngoh K’Ting, môi ngế ki mơđah tối: ‘’Kố cho rôh apoăng mâu ngế ki rơkê, mâu ngế nghe# sih dêi kong pơlê Dak Nông sôk ro châ mơđah hơdruê xoâng mâu [ai ki hơniâp ro mơhno tối tơdroăng ki le#m tro dêi kong pơlê Dak Nông troh [ă hên h^n tơmối [ă kuăn pơlê a tơnêi xiâm pơtáu. Xua mê, [ă hnoăng cheăng ki xiâm rơtế [ă tơdroăng ki hâk tơngăm, tâi tâng ngin hiăng mơ-eăm hriâm vâ hơdruê, xoâng tro mâu [ai dêi tơná, veăng kum mơđah tơbleăng mâu [ai hơdruê ki ro, ki le#m dêi khôi túa le#m tro kong pơlê Dak Nông troh [ă tơmối tơrêm tíu dêi tơnêi têa’’.

Tơ’nôm pá môi tơdroăng nếo cho vêh ke#n tơnêi xiâm pơtáu rôh kố, kong pơlê Dak Nông ối ai môi kơbong ki veăng tung rôh po kơchơ tê mơdró vâ mơđah tối tơbleăng tơdroăng kal, um méa ‘na kong kế nhâ loăng ôm hyô, kế tơmeăm [ă tơdroăng ki khôi túa le#m tro, kơhnâ rơkê dêi Dak Nông rơtế [ă mâu kế tơmeăm pêi chiâk pêi deăng ki vâi ôu-eăng môi tiah: tiu, ka kao, pôm ló.

{ă inâi cho khu ki vâi krếo thế veăng tung rôh po mơd^ng Đền Hùng mê tơdroăng ki kong pơlê Dak Nông djâ tơvế ôh ti xê to mâu kế tơmeăm ki xối pleăng, mê ối ai mâu [ai xoâng, [ai hơdruê mơhno tối tơdroăng dêi mâu kuăn ki ối hơngế vêh pôu tơnêi xiâm pơtáu. {ă tơdroăng ki hbrâ rơnáu tiu túa ki tơniăn le#m, mâu ngế ki rơkê rơhêng vâ veăng kum pro tơ’lêi hlâu tơniăn le#m ăm leh mơd^ng kố xuân môi tiah tơ’mot tơdroăng ki rơhêng vâ ngăn, pro tơniăn le#m ăm mâu tơmối ki achê [ă hơngế.

Rôh lăm prôk ke#n tơnêi xiâm pơtáu kố dêi khu troh ing kong pơlê Dak Nông tung rôh tơbâ hâi pơtáu Hùng hlâ hơnăm kố cho rôh ki prôk tơviah khât, ôh ti xê pêi pro to tơdroăng ki xiâm kối, pâ troh hnoăng cheăng dêi jâ poâ, nôu pâ, ôu-eăng hnoăng cheăng mơjiâng tơnêi têa dêi mâu pơtáu Hùng, mơhno tối tuăn hiâm ’’ôu têa pâ kơnho\ng’’ dêi hdrông kuăn ngo mê ối veăng kum mơdêk tuăn hiâm ki hâk tơngăm, mơdêk hdrông hdrông ngo, mơdêk khu tơru\m tâi tâng kuăn pơlê tung hnoăng cheăng mơjiâng [ă rak vế tơnêi têa Việt Nam xah ho#i chuh nghiah.

Katarina Nga tơplôu