VOV4.Sêdang - Ô vâi krâ-nho\ng o [ă pú hmâ! Tung 2 hneăng plâ xâ, to\ng veăng dêi tơnêi têa tơniăn xêh, [ă mơjiâng dêi tơnêi têa tơru\m chiâng môi, mâu hdrông mơngế kuăn ngo Rơteăng a cheăm Đak Ui, tơring Đak Hà, kong pơlê Kon Tum hiăng môi hiâm, môi mơno tiu Đảng, tiu Pôa Hồ khên tơnôu, pôu râng tu\m tơdroăng ki pá puât, la troh mơ’nui hiăng châ [lê trâng kân k^n. Hơnăm 1971, cheăm Đak Ui hiăng châ Chin phuh kăch măng pơtân Ko\ng hoa peăng hdroh Việt Nam diâp hnoăng ki kân kơnía: Tíu ki khên tơnôu dêi kuăn pơlê tung hneăng plâ xâ. Pơtối rak vế, pêi pro hnoăng cheăng ki [lê trâng mê, 40 hơnăm hâi châ tơleăng le#m Đak Ui dế pơtối krá rơdêi tung hnoăng cheăng ki nếo. Khoa Điềm, Ngế chêh hla tơbeăng Rơjíu Việt Nam a Tây Nguyên ai chêh tối ‘na tơdroăng mê.

Rơnó tô a kơpong Tây Nguyên, mâu [a\ng klâng kân rơnó xeăng tô, báo xuân ối ngiât drêh le#m, sap ho\ng a go pơlê troh mơ’nui cheăm Đak Ui. Ôh tá ai kơbố ‘nâi a tíu ki [a\ng klâng báu ngiât le#m kố, 40 hơnăm hdrối nah cho tíu tơplâ xâ ki ó.

            Hiăng vâ chê 50 hơnăm, ngiâ méa dêi ngế khên tơnô tung tơplâ xâ cho pôa A Tranh, môi tung mâu ngế ki pơkuâ kuăn pơlê Đak Ui mơjiâng pơlê xông tơplâ, môh mâ sôk xuâ drêng tối ‘na tơdroăng rêh ối hâi kố. Tâng pơchông [a\ hdrối, kuăn pơlê nôkố phâi tơtô, sôk suâ, mơnhông tơtêk. Ai hngêi trung mơhriêm, kuăn ‘ne#ng, cháu chái châ lăm hriâm. Troăng kân le#m rơdâ. Kuăn pơlê loi tơngah khât Đảng, loi tơngah khât kăch măng.

            Pơtối rak tơdroăng ki châ [lêi trâng tung rôh tơplâ tơplong, 40 hơnăm hiăng hluâ, Đảng [o#, khu râ kăn pơkuâ [a\ kuăn pơlê cheăm Đak Ui hiăng châ [lêi trâng hên tơdroăng nếo. Nah kuăn pơlê đi đo kơklêa rêm hơnăm, mê kố [a\ tâi tâng vâ chê 600 ha báu klâng, lối 800 ha pôm loăng tu\m túa, pêi lo châ hên, kế kâ rêm pơ’leăng mâ mơngế dêi cheăm châ 5 tă báu môi ngế tung môi hơnăm. Kuăn pơlê Đak Ui u ối vâ chê 300 ha kơphế, lối 700 ha loăng ‘mố, khu kơpô ro chu châ 4 rơpâu to, kum pêi lo liăn ngân ăm rêm pơ’leăng mâ mơngế châ 19 rơtuh liăn môi hơnăm. Dế nôkố troăng kân hiăng mơjiâng kân le#m rơdâ troh 11 thôn, pơlê tung cheăm hiăng châ tôh chhá kơxu, ok me#n [ă [ê-tông tâi tâng, ai hngêi trung, hngêi pơkeăng cheăm, hên hno têa châ Đảng, Tơnêi têa mơ’no liăn mơjiâng pro, lối 5 rơpâu ngế kuăn pơlê a cheăm Đak Ui, ki hên cho vâi krâ nho\ng o hdrông kuăn ngo Rơteăng loi tơngah khât tung mơjiâng thôn pơlê rêh ối cheăng kâ tiu túa nếo. Ngoh U Lễ, ối a pơlê Kon Poong, rêm hơnăm pêi lo châ lối 100 rơtuh liăn ho\ng xiâm loăng kơphế, tối ăm ‘nâi: Vâ rak ngăn ăm kơphế ngiât dâi le#m mê pin thế mơ’no liăn roê phon, rơvât tro rơnó, tro hâi khế mê nếo châ tơ-[rê hên. Kuăn pơlê nôkố ki hên mơ’no liăn rak ngăn loăng plâi ton hâi, pêi lo châ liăn hên.

Um ki 1: Pôa A Tranh, Ngế lêng khên tơnôu, xuân cho môi ngế ki kơhnâ rơkê dêi Đak Ui.

            Cheăm Đak Ui khoh châ phâi tơtô, mơnhông mơdêk mơtiah hâi kố, plâ mâu  hơnăm tơplâ, 98 ngế kuăn pơlê dêi cheăm khên tơnô tung tơplâ xâ roh nah hiăng hlâ hía hr^ng ngế. Tơdroăng púi tơngah kân má môi kho\m kum tơnêi têa châ tơniăn, kuăn pơlê Đak Ui ối veăng lăm plâ xâ ai lối 400 ngế, ‘no kum ăm tơdroăng tơplâ lối 7 rơpâu 700 pong báu, 10 ta#n alâi, lối 1 rơtuh xiâm pôm loăng [a\ hía hé. Tiu poâ Trần Trường Giang, kăn pho\ pơkuâ cheăng Đảng cheăm tối, vâ tơxâng pơtối rak vế dêi tơdroăng  khên tơnô mê, vâ mơjiâng Đak Ui rế hía rế ó rơdêi tâ mê nếo, khu râ kăn pơkuâ cheăng Đảng kong pơlê [a\ khu râ kăn pơkuâ cheăm ai mơnhên tối tiah kố: Pơtối mơnhông mơdêk khôi túa cheăng kăch măng, Khu râ kăn pơkuâ cheăng Đảng kong pơlê, khu râ kăn pơkuâ cheăm Đak Ui pơkâ hên mâo túa cheăng. Xo mâu [a\ng klâng chêk ki pêt loăng plâi ôh tá châ tơ-[rê, ôh tá kơnâ liăn, hơ’lêh pêt mâu hdrê loăng plâi ton hâi, pêi lo liăn ăm kuăn pơlê. Xúa khoa ho\k kih thua#t tung pêi pêt rak ngăn tơmeăm. Po rơdâ, pêi pro tơdrêng mâo túa mơnhông mơdêk tung hnê mơhriâm vâ kuăn pơlê thăm hlê ple#ng, hnê mâu ngế pêi cheăng ăm pơlê pơla. Kho\m mơ-eăm kơdroh rơpo\ng kơtiê chu ối pá kơdâm 7%. Pơtối rah xo mâu ngế ki rơkê pêi cheăng lâp Đảng [o#, châ tơ-[rê tung pơkuâ dêi khu râ kăn pơkuâ.

Um ki 2: Đak Ui hâi kố hiăng tơniăn phâi tơtô le#m

            Rêm hơnăm troh hâi lơ 16 khế 3, mơngế hdrông kuăn ngo Rơteăng a Đak Ui tơku\m po mơd^ng sôk ro Kon Tum, sôk ro Đak Ui tơleăng le#m. 40 hơnăm hiăng hluâ, tơdrá chêng koăng sôk ro châ [lêi trâng dêi mơngế Rơteăng akố xuân chuât xơtó troh tá ah, pơtối tơku\m po mâu hâi tơbâ ki mê ăm rơxông kuăn ‘ne#ng cháo chái châ tâng, chúa vế đi đo. Mơngế [a\ tơnêi Đak Ui khên tơnô pơtối rak vế hnoăng ki khên tơnô ki châ [lêi trâng kân mê./.

A Sa Ly tơplôu