VOV4.Sêdang - Sap mâu hơnăm 1970 dêi chal hơnăm hdrối nah, ai mâu khu ki tro pơreăng hbáu jâi mê tro vâi troh tah, ôh tá tơru\m [ă, mâu khu ki kố hiăng hmếo pơ lăm rêh ối xêh a kơpong kong kế, ngo ngối, cho a cheăm }ư\ HDrông, pơlê kong kơdrâm Pleiku, kong pơlê Gia Lai vâ rêh ối cheăng kâ. Mâu hơnăm a chê kố, châ tơdroăng ki tơmâng ngăn, to\ng kum dêi mâu pú hên, khu kăn pơkuâ kong pơlê, tơring, cheăm, [ă ivá mơ-eăm tơkâ hluâ tơdroăng pá dêi tơná, kuăn pơlê Plei Ngol Tah ôh ti xê hiăng pơlât prêi pơreăng kố, mê ối mơjiâng pơlê rế hía rế le#m krip. {ai chêh dêi Nguyễn Thảo, ngế chêh hla tơbeăng cheăng tung Rơ’jiu Việt Nam ai chêh tối tơdroăng kố.

Hdrối mê hía nah, kuăn pơlê Jarai tối, hbáu jâi cho ‘’Kiâ pơpôa’’ kâ mơhúa kuăn pơlê, xua mê, kơbố tro hbáu jâi kô troh tah ăm ối hơhngế. Mơngế ki tâ pơrea\ng xuân kơmêi, lăm mot rêh ối xêh tung kong. Nôu pâ poâ Duit, krâ pơlê, nôu pâ poâ hbáu jâi, xua mê, djâ dêi kuăn ối ku\n troh a Plei Ngol Tah muih chiâk deăng, mơjiâng pro hngêi ing ivá tơná. Poâ Duit tối: Nah pơlê ngin kố iâ tê, bu 5 toăng hngêi! Hdrối nah, pá puât ‘nâng, nah to hngêi trá, hlá xá, ngin ko kơlo, phêa, loăng vâ mơdâng pro hngêi. Drêng mê nah ối hên tơnêi, muih pro chiâk deăng, pêt pôm, ai pôm, ai alâi. Drêng a ối rơtăm nah, pơlê ki ê ôh tá mot a kố, xâu ‘nâng, xâu lơ tâ tú hbáu jâi. Nôkố ai troăng, ai on tơhrik, ai hngêi trung hriâm, ai vâi krâ nho\ng o mơjiâng pro hngêi.

            Cho ngế ki rơxông apoăng kot mâ [a\ xông kân a Plei Ngol Tah, ôh tá vâ kơklêa, kơtiê, ngoh Ksor Black kot mâ hơnăm 1974 mơ-eăm kho\m hriâm kih thuât pêi pêt kơphế, kơxu, tiu. Kơnôm mê [a\ng chiâk pêt loăng plâi ton hơnăm dêi ngoh Ksor Black đi đo pêi lo châ hên, rêm hơnăm châ laih lối 300 rơtuh liăn. Ôh tá châ mơjiâng pro hngêi kân rơdâ, nôkố Ksor Black ối mơ’no ăm 2 ngế kuăn hriâm đăi ho\k. {a\ châ kuăn pơlê loi tơngah, hlối rơkê tung pêi pêt rak ngăn kơphế, Ksor Black châ kuăn pơlê rah xo pro kăn pơkuâ thôn vâ hnê kih thua#t rak ngăn kum kuăn pơlê hlu\n ing kơtiê. ‘Na mâu tơdroăng hơ’lêh dêi pơklê, poâ Ksor Black tối: Kuăn pơlê pêi báu, má péa pêi kơphế, hriâm kih thuât pêi pêt, vâ kơnôm kih thuât mê mơnhông tơtêk. Kơnôm Đảng, Tơnêi têa tơmâng mơ’no liăn mơjiâng pro troăng, hngêi trung, ing mê, pơlê mơnhông tơtêk, rơpo\ng ki lâi xuân ai hngêi, ai rơxế tuh tuh, honđa [a\ hía hé, kuăn ‘ne\ng châ hriâm. Kuăn pơlê ngin ôh tá kơmêi xếo. Pơlê kố xuân xo on veăng pơlê ki tá, pơlê ki tá xuân xo on veăng a peăng kố.

            Kơnôm châ Đảng, Tơnêi têa tơmâng to\ng kum, tung hên hơnăm kố, mơngế ki hbáu jâi a pơlê Ngol Tah hiăng châ axoa\ng pơkeăng tê kơtê. Nôkố lâp pơlê bu u ối 2 ngế krâ hbáu jâi, mâu kuăn cháu ki kot mâ a kố le\m mo dâi, ôh tá hbáu jâi. Ngol Tah hdrối nah to rơpo\ng kơtiê, nôkố vâ chê 40 rơpo\ng, [a\ lối 150 pơ’leăng mâ mơngế, bu u ối 1 rơpo\ng kơtiê. Kuăn pơlê châ to\ng kum hdrê pêt, mơnăn păn; châ mơjiâng troăng kân, hngêi hôp tơchuôm, hngêi trung [a\ hía hé. Tơdroăng rêh ối phâi tơtô, kuăn pơlê hiăng tơmiât troh tơdroăng ăm kuăn hriâm chư. Hngêi trung a Plei Ngol Tah châ mơjiâng 4 hơnăm kố, laga đi đo ai kơdrâm hok tro hriâm. Nâ Phan Thị Bình, kô hriêm mâm non hngêi trung Plei Ngol Tah tối: Drêng a châ pơkâ thế hnê a kố, nôu pâ hok tro sôk ro, vâ ăm dêi kuăn lăm hriâm. To lâi khế apoăng pá puât, laga thái cô thế djâ troăng a hdrối tung tơpui kâ, prôk lăm, [a\ hía hé, tu\m tơdroăng thế pêi kơtăng vâ ăm mâu vâi o hriâm [ối. Hdrối nah, a xuân tơmâng tâng tối, xuân xâu. Laga vâi hdrêng lói ko\ng, pá puât môi tiah mê, tâng cô yăo ôh tá pơlât ngăn, mê kơbố pơlât ah? Ing mê, a ôh tá tơmiât xâu xếo.

            Nôkố lâp kong pơlê Gia Lai ai lối 10 pơlê hbáu jâi, a mâu tơring môi tiah: Đak Đoa, Ia Grai, ‘Mang Yang, }ư Pah [a\ hía hé. Mơhé kuăn pơlê hiăng hlê ple\ng tro ‘na hbáu jâi, laga mơngế ki tro tâ pơrea\ng xuân ối trâm tơdroăng ki pơrah. Thăm nếo, ivá ôh tá dâi le\m, pro tơdroăng mơ-eăm pêi cheăng kâ hlu\n ing kơtiê pá puât tâng pơchông [a\ mơngế mo dâi le\m. Xua mê, tơdroăng mơ-eăm hlu\n ing kơtiê, ôh tá kơmêi xếo vâ hơ’leh tơdroăng rêh ối kuăn Plei Ngol Tah, cheăm }ư H’drông rế hía rế hên ngế nhoa#m khât. Poâ Nguyễn Kim Hổ, kăn pho\ hnê ngăn Vi[an, kăn hnê ngăn Ho#i đông kuăn pơlê cheăm }ư H’Drông tối ăm ‘nâi: Tơnêi têa to\ng kum phon, hdrê pêt, mơnăn păn, [a\ hía hé, vâ kuăn pơlê tung pơlê pêi chiâk deăng. Mâu kơ koan ki pro nho\ng o kum rêm hơnăm môi tiah phái, măm, kế tơmeăm khoăng ki xúa rêm hâi tung pơlê. Rơpo\ng ki lâi xuân ai um tivi, rơxế honđa, lối tơdế rơpo\ng tung pơlê mơjiâng pro hngêi meăm [a\ kât. Plei Ngol Tah hiăng hơ’leh hên. 90% pơ’leăng kuăn pơlê pêi kơphế, tiu, tơdroăng cheăng kâ mơnhông mơdêk. Tơdroăng rêh ối rế hía rế mơnhông tơtêk.

            Gia Lai nôkố ôh tá ai xếo Plei Ngol Tah kơtiê pá puât môi tiah nah xếo, ôh tá pơrah mơngế, ôh tá kơmêi. Plei Ngol Tah nôkố hiăng kơdroh mơngế ki hbáu jâi, ai troăng kân le\m, hngêi kân rơdâ, vâi hdrêng châ troh hriâm chư a hngêi trung, rơpo\ng ki lâi xuân ai tu\m kế kâ, kế tơmeăm khoăng ‘măn kơd^ng. Tơdroăng hơ’leh kố cho xua hiăng mơ-eăm tung tơdroăng rêh ối dêi mơngế hbáu jâi, cho tơdroăng ki tơru\m môi tuăn, môi hiâm mơno mơjiâng tơdroăng rêh ối la ngiâ rế le\m, xông tơtêk.

A Sa Ly tơplôu