VOV4.Sêdang - Ô vâi krâ nho\ng o [ă pú hmâ! Mâu hâi ki kố, tung pơla mâu ko\ng nhân cheăng kơvâ ki ê dế sôk ro lo pêi cheăng apoăng hơnăm, la ai hên mâu ko\ng nhân pêi cheăng tung mâu deăng kơxu a Gia Lai chêh đơn pâ lo pơtê cheăng, xua kâ liăn khế bu iâ, ôh ta bê vâ rôe tơmeăm kâ tung rêh ối. {ai chêh dêi ngế chêh hlá tơbeăng a Rơ’jiu Việt Nam kơpong Tây Nguyên ai mơnhên tơdroăng nếo tối mê âi, pó vâi krâ nho\ng o kôm tơmâng.

          Măng t^ng pêi cheăng apoăng hơnăm nếo klêi kơ’nâi Têt Ất Mùi. Pôa Amrưnh, kot mâ hnăm 1963 [ă pôa Ngleng [ă pôa Anơng ối a pơlê Breng, cheăm Ia Pết, tơring Đak Đoa troh a Deăng kơxu Hòa Bình dêi ko\ng ti kơxu ‘Mang Yang vâ nâp hla đơn pâ pơtê cheăng. Pôa Amrưnh ăm ‘nâi, tung 10 hnăm pôa pêi cheăng a deăng kố hâi la lâi liăn khế chu puk pak klêi mê chu ó troh kơlo ki iâ môi tiah dế nôkô, ôh tá châ 2 rơtuh liăn môi khế. Kơlo liăn kâ ôh tá bê vâ rôe tơmeăm ki kal xúa tung rơpo\ng hngêi, pôa thế pơtê cheăng, ối a hngêi te#n pong chêa vâ tăng tê rêh kâ ối: Hơnăm 2014, liăn khế kâ iâ luâ râ, tâng xêo ai 2 rơtuh liăn môi khế. Apoăng hơnăm 2015, môi khế kâ bố 1 rơtuh 500 rơpâu liăn, xahpá ‘nâng. Ing kơxo# liăn ki mê rế rôe phái, rôe têa kơxăng, rôe pơkeăng, rôe ká, têa măm ôh tá bê vâ rôe tơmeăm xúa tung rơpo\ng hngêi. Nôkố a pơtê, ối a hngêi vâ te#n pong chêa tê. Rêm to pong chêa tê châ 2 hr^u rơpâu liăn, rêm khế xun châ xo 4 rơtuh liăn.

Pro ko\ng nhân a deăng kơxu Hòa Bình hiăng châ 20 hnăm, la nếo bú 45 hnăm, nâ Trần Thị Hoan ối a thôn Tân Tiến, cheăm Trang, tơring Đak Đoa nếo klêi pro hla-mơéa re#ng pơtê cheăng xua hơnăm hiăng krâ. Nâ ăm ‘nâi, prếi on veăng nâ rơtế pro ko\ng nhân a deăng kố. Pơla yă tê chhá kơxu nah to kơnâ, prếi on veăng nâ rêm ngế châ xo liăn mơhá têt troh 32 rơtuh liăn, mâu hơnăm ki ê xun châ pá xuâp 10 rơtuh liăn. La Têt A$t Mui kố nah, rêm ngế bố châ mơhá 1 rơtuh 500 rơpâu liăn tê. Ing mê nếo, kơlo liăn khế dêi prếi on veăng nâ nôkố xun iâ há, ôh tá bê vâ che#m mơ’rêh dêi kuăn ‘ne#ng mơhriâm. Nâ pâ re#ng pơtê xua hơnăm hiăng krâ, vêh a hngêi pêt kơphế vâ mơnhông cheăng kâ tung rơpo\ng hngêi. Nâ Hoan tối: Hơnăm kố nah, liăn khế kâ iâ dâng 1 rơtuh 500 rơpâu liăn, iâ má môi tâng vâ pơchông sap ing nah. Mâu hơnăm ki ê, ai drêng ‘nâ châ 7 rơtuh, 8 rơtuh liăn. Hdrối nah, á ai chiâk, á mơhá ăm vâi pêi. Pơtih liăn khế châ 5 rơtuh ‘no 2 rơtuh mơhá ăm vâi pêi. Rêm khế xun ‘no châ 8 troh 10 rơtuh ăm dêi kuăn dêi kuăm hriâm. To lâi hơnăm hdrối nah, liăn khế hên bê vâ híu bu kâ ối tung rơpo\ng hngêi, liăn khế kâ nôkố ôh tá bê.

Pôa Hoàng Trung Hưng, Kăn hnê ngăn khu cheăng tung ko\ng ti kơxu ‘Mang Yang tối ăm ‘nâi, hơnăm 2014 cho hơnăm ki xahpá má môi tung lôi 30 hơnăm, riên sap mơjiâng ko\ng ti kố. Kơxo# mâu ko\ng nhân pâ pơtê cheăng rế hía rế hên, troh 699 ngế, [ă 27% tung tâi tâng kơxo# ko\ng nhân dêi khu tê mơdró, [ă kơxo# ki pơtê cheăng xuân ối pơtối tâk hên. Tiu pôa Hưng tối, mơhé hiăng xo ing mâu liăn ki xo ‘măn kơd^ng dêi mơngế pêi cheăng, la xua yă kơxu kơdroh luâ râ, mê liăn khế chiâng kơdroh há. Tơdroăng ko\ng nhân pâ pơtê cheăng [ă kô mơ-eăm tâ nếo, tơdrêng [ă tơdroăng hơ’lêh kăn [o# pêi cheăng a rêm tíu, vâ tơniăn tiu pơkâ pêi cheăng tung la ngiâ. Pôa Hoàng Trung Hưng tối: Tâng vâi vâ pơtê, pin thế pêi pro tro luât cho ăm vâi pơtê. Mâu ki pơtê cheăng, tâi tâng cho ai tơdroăng cheăng ki ê tung rơpo\ng hngêi. Hơnăm 2015, ko\ng ti kô ‘mâi pêt lối 800 ha, ngin kô rah xo tơ’nôm mâu ki pêi cheăng. Séa ngăn, xing xoăng ăm mâu ki pêi cheăng dế cho ko\ng nhân kúa chhá kơxu pro ko\ng nhân, mâu loăng kơxu ki nếo pơxiâm pêt. Xua mê, thế pro tơdâng tơ’mô mơngế pêi cheăng dêi ko\ng ti vâ ga tơniăn.

Ôh tá xê to a Ko\ng ti kơxu ‘Mang Yang, kong pơlê Gia Lai, tơdroăng liăn khế đi đo chu a tâi tâng mâu khu pokuâ ‘na pêu pêt loăng kơxu ki ê a Tây nguyên xuân ối ai hên ngế pâ pơtê cheăng. Tung pơla mê, mâu khu mơdró kơxu tơnêi têa, kơnôm ai tơnêi kân rơdâ kơxu ki hiăng tro hơnăm kúa xo chhá, xun ối kâi vâ pro tơdâng tơ’mô kơxo# liăn ki xo, tơniăn ‘na tơdroăng mơhá liăn khế ăm mâu ki pêi cheăng, mê mâu khu mơdró dêi kuăn pơkê, ki nếo pêt kơxu a tơnêi kong ki oh tá hơpok le#m hnăm 2008 nah troh nôkố, trâm hên tơdroăng xahpá. Tơdroăng khu tê mơdró che#n liăn khế, ôh tá ai liăn ‘no rak ngăn kơdrum kơxu hlo hên h^n, pơkâ tơdroăng kơ-êng ki kân ‘na tơdroăng cheăng kâ tung la ngiâ dêi kơvâ cheăng kố.

Gương tơplôu