VOV4.Sêdang - Tây Nguyên hiăng troh rơnó mơdrăng, kong tô khăng khoăng a hên tíu. Khu râ kăn [ă kơvâ cheăng mâu kong pơlê rơtế [ă kuăn pơlê tung kơpong ma luâ hiăng hbrâ tơnáu, hnê pêi pro hên tơdroăng mơdât xía vâ xua khăng khoăng la tơdroăng khuôt têa rế ó. Công Bắc, ngế chêh hlá tơbeăng Rơ’jiu Việt Nam kơpong Tây Nguyên ai chêh tối ‘na tơdroăng mê a kong pơlê Gia Lai.

  Tơbăng klâng báu Ia Sah dêi vâi krâ-nho\ng o hdroâng mơngế Jarai a pơlê Mơ Rông Yo# 2, cheăm Ia Ka, tơring }ư\ Pah, kong pơlê Gia Lai dế trâm tô mơdrăng, khăng khoăng. Lăm ngăn dêi klâng tung pơla kong tô mơdrăng, jâ Rơ]o\m Đuh tối ăm ‘nâi, tơbăng klâng báu kố rơdâ 30 ha, tá hâi la lâi khuo#t têa tiah hơnăm kố, báu hiăng răng hlâ vâ chê tơdế. Jâ Rơ]o\m Đuh tối ăm ‘nâi: Tơbăng klâng ki kố, tá hâi chói hlo hơnăm ki lâi tro tô mơdrăng, la hơnăm kố têa hiăng xiâ ó tiah kố, báu răng hlâ vâ chê tâi. Púi tơngah ‘nâng kơ khu kăn pơkuâ tơring, cheăm ai troăng hơlâ to\ng kum ăm kuăn pơlê.

Tiô tơdroăng tối pơtâng ahdrối rơnó tô hơnăm kố kô ó llêi, xua mê, sap apoăng rơnó Xeăng Tô hơnăm 2015-2016, Vi [an hnê ngăn kong pơlê Gia Lai hiăng hnê tối mâu khu râ kơvâ cheăng, hnê mơhnhôk kuăn pơlê ôh tá mơdâ pêt mâu hdrê tơmeăm a klâng chiâk ki pá ai têa, hbrâ tonáu pêi pro xêh mâu tơdroăng tăng têa vâ toh tơmeăm pêt. Laga, a mâu tíu ki ‘nâ, mơhé tá hâi teăm la lâi tro tô mơdrăng, la troh hơnăm kố xuân ôh tá ai têa vâ tôh tơmeăm pêt. Pôa Phan Văn Thiên, Kăn pho\ hnê ngăn cheăm Ia Ka, tơring }ư\ Pah tối, tơring kố ai 170 ha báu klâng. Vâ hbrâ tơnáu pôi tá tro pá ‘na têa, vâi krâ-nho\ng o bu chiâng mơdâ pêt 100 ha báu a mâu klâng ki ai têa. La troh nôkố hiăng ai lối 10 ha klâng báu kô răng hlâ, lối chât ha klâng báu ki ê ôh tá bê têa tôh: Mâu tơnêi klâng ki hdrối nah pá ai têa tôh kuăn pơlê ôh tá vâ mơdâ pêt klâi. La mâu klâng ki hơnăm kố ôh ti ai têa, klêi kơ’nâi khu kăn [o# ngăn ‘na chiâk deăng chu hnê mơhnhôk [ă lăm ngăn hlo a kơpong kố ai têa, la troh a chôu phut kố, kong tô mơdrăng ó, hiăng xiâ tâi tâng há. Hơnăm 2014, 2015 báu kró tâi tâng xua kong tô mơdrăng, mâu tiêu, kơphế ngin hiăng klêi tôh dêi roh má 3 kong pơxiâm tô. La hơnăm kố, klêi kơ’nâi tôh roh má môi mê tâi tâng mâu long têa, têa kroăng hiăng xiâ vâ chê tâi.

Rơnó Xeăng Tô hơnăm kó, lâp kong pơlê Gia Lai hiăng kêi mơdâ pêt dâng 64 rơpâu ha hdrê pêt tu\m túa. Laga, vâ chê 6 khế hiăng hluâ a kong pơlê kố kong mêi ôh tá ‘nhó hên, hên têa kroăng, têa tuâm, têa long hiăng xiâ vâ chê tâi. Dế kố ai dâng 900 ha báu klâng răng hlâ lối 7 rơpâu 500 ha hdrê loăng pêt ki ê xuân tro răng rêa, khăng hlâ. Tung mê, hên chiâk deăng pêt mâu hdrê loăng ton hơnăm, môi tiah kơxái tiêu, kơphế ôh tá bê têa tôh, kô pro tơdjâk troh tơdroăng cheăng kâ, rêh ối ton la ngiâ ah. A tíu ki pêt kơxái tiêu hên má môi, cho }ư\ Sê, }ư\ Pưh, hên rơpo\ng hiăng ‘’no dêi lối hr^ng rơtuh liăn vâ chiâ klôh têa, pong têa klôh la ôh tá châ tơ-[rê. Tiô tơdroăng riên ngăn, hiăng ai dâng 1 rơpâu ha tiêu a }ư\ Sê [ă }ư\ Pưh tro tô, pá ai têa tôh, tung mê, ai 20% deăng tiêu hiăng răng hlâ. Pôa Đặng Thanh Long, ối a thôn Thủy Phú, cheăm Ia Blưh, tơring }ư Pưh, kong pơlê Gia Lai tối: Kong prâi, hyôh akố tô ó ‘nâng. Xua mê, rơnó pêt tiêu dêi kuăn pơlê a cheăm Ia Blưh tối tơchuâm hiăng hía lôi báu dâng 90%, xua kong tô lối ó. Tung pơla kố, têa klôh ki chiâ xuân hiăng xiâ, têa klôh ki ‘nâ xuân hiăng xiâ há. Tâi tâng kơxo# liăn ki chiâ môi to klôh têa athế hrê tâi sap 100 troh 150 rơtuh liăn, la ôh tá ‘nâi tôh ăm kơphế hên to lâi ga bê.

Tơdrêng [ă tơdroăng ki báu kró têa, mê kơphế, tiêu, kơtếo a kong pơlê Gia Lai xuân hiăng trâm pá xua kong tô mơdrăng ó ‘nâng. Tâng vâ riân ngăn tơchuâm, rêm ha kơtếo, ai vâ chê 10 ta#n kơtếo tro răng hlâ, têa ngeăm tung kơtếo xăm xuân ai sap 15 troh 20% tâng vâ pơchông ngăn [ă hơnăm hdrối nah.

Hlo ai tơdroăng mê, khu kăn pơkuâ hiăng pơkâ hnê tối mâu râ, kơvâ cheăng rơtế [ă kuăn pơlê kơdôu mơ-eăm pơkâ mâu túa cheăng vâ kui tah trâp a hno têa, xing xoăng têa tro tơdroăng. Ki rơhêng vâ tối, [ă mâu kơpong pêt loăng ton hơnăm môi tiah kơphế, kơxái tiêu thăm kal athế kơd^ng têa xua kong ối tôu ton. Pôa Nguyễn Văn Lương, Kăn pơkuâ ngăn ‘na rơchôa, hno têa, ká xing xo\ng dêi kong pơlê Gia Lai, khe#n: Drêng kong prâi tô mơdrăng ó tiah mê, ai tơdjâk dêi El Ni`o ton sap ing hơnăm 2015 troh hơnăm 2016 [ă dế kố ôh tá ai mêi, xua mê, pro pá ó khât troh tơdroăng pêi chiâk deăng [ă têa ôu hum roh jíu tung kong pơlê Gia Lai cho pá ó ‘nâng. Mâu rơpo\ng ki xúa têa tôh ăm loăng pêt thế tôh têa krâ kơvâ, pôi tá tôh hên luâ râ. Tung pơla pêi pêt kế tơmeăm kal athế rak vâ pêi pêt hdrê loăng a hơnăm kơ’nâi, kal athế tôh krâ kơvâ vâ rak vế ki hngiâm, pôi tá mơ’nhiê têa.

Tiô khu pơtâng tối ‘na hyôh tô hngiú a kơpong Tây Nguyên, mơni troh a tơdế khế 6 lâp kơpong Tây Nguyên nếo ai kong mêi. Rơnó tô hơnăm kố kô ton [ă tô téa ó má môi tung plâ 60 hơnăm hiăng hluâ. Cho ‘nâng, kơlo ki tro lu\p xua tô mơdrăng pro a kong pơlê Gia Lai tối phá xêh [ă kơpong Tây Nbguyên tối chuâm kô ó păng ‘nâng.

Nhat Lisa tơplôu [ă tơbleăng