Hiăng hên hơnăm kố, krâ pơlê Rơ]om Tik, pơlê Mok Đen, cheăm Ia Dom, tơring Đức Cơ, kong pơlê Gia Lai đi đo veăng lăm ngăn, kring vế, gak ngăn tíu tơkăng kong rơtế [ă kăn bo#, mâu lêng Đông tơkăng kong Tíu tê mơdró tơkăng kong Lệ Thanh. Pôa Tik tối ăm ‘nâi, kuăn pơlê tung pơlê rêh ối, pêi cheăng kâ drô tíu tơkăng kong, cho mâu ngế ki ple\ng nhên tơrêm hơtá tơnêi, ‘nâi nhên [ă re\ng má môi tu\m tơdroăng a tíu tơkăng kong.

Xua mê, drêng Mô đo#i gak tơkăng kong mơhnhôk kuăn pơlê veăng kring vế tíu tơkăng kong, pôa hiăng phiu ro châ mơhnhôk kuăn pơlê pêi pro [ă hên tơdroăng hiăng teăm tối tơbleăng ăm khu mố đo#i gak tơkăng kong ‘nâi tăng rup. Tíu tơkăng kong ai tơdroăng hơniâp cho tơdroăng ki ro dêi Mô đo#i gak tơkăng kong, xuân cho tơdroăng sôk ro dêi kuăn pơlê:  

‘’Á mơhnhôk kuăn pơlê a cheăm tơkăng kong pro nho\ng o [ă mố đo#i gak tơkăng kong. Ngin rơtế tơru\m pêi pro tiô troăng hơlâ kring vế tơneăn tâp hdró, pơcháu ăm khu rak ngăn teăm châ ‘nâi mâu tơdroăng tâng lơ ôh tá tơniăn a tíu tơkăng kong vâ teăm tơbleăng ăm mố đo#i gak vế tơkăng kong pơtrui tăng rup, tơleăng pơxâu phak’’.

Krâ pơlê Rơ]om Tik [ă kăn [o# mâu lêng lăm pơtrui ngăn a tíu tơkăng kong

{ă jâ krâ pơlê Ksor H’Lâm, môi tung mâu ngế kơdrâi pro krâ pơlê iâ hlo a Tây Nguyên, krâ pơlê hiăng ai vâ chê 30 hơnăm pêi hnoăng cheăng ki kal mê dêi pơlê Krông, cheăm Ia Mơr, tơring C|ư Prông. Tung plâ 30 hơnăm mê, [ă tơdroăng veăng hnê dêi jâ krâ pơlê H’Lâm, pơlê Krông [ă mâu pơlê ki achê đi đo rak tơniăn, tơdroăng rêh ối cheăng kâ rế tơ-[rê.

Hdrối nah cho mố đo#i, krâ kơlo\ng thươ\ng u\i mê jâ krâ pơlê H’Lâm hlê ple\ng nhên ‘na hnê mơhnhôk kuăn pơlê. Vâ kuăn pơlê loi, hmâng [ă pêi pro tiô troăng hơlâ dêi Đảng, luât Tơnêi têa, krâ pơlê đi đo djâ troăng ahdrối, lăm pôu tơrêm rơpo\ng kuăn pơlê tơpui tơno, hnê tối.  {ă mâu rơpo\ng ki trâm pá, krâ pơlê tăng troăng kum hnê vâi mơ-eăm cheăng kâ vâ xông tơ-[rê, ai drêng ‘nâ veăng kum phái, ai drêng ‘nâ ăm môi kơtu po, hên hngêi ối châ krâ pơlê bruô ăm ro păn vâ ai kuăn.

Jâ krâ pơlê Ksor H’Lâm cho tíu ki tơngah ăm cheăm tơkăng kong Ia Mơr tung kring gak tơniăn [ă mơnhông tơ-[rê

{ă tơdroăng ki tơdrăng, têm rơpiât, djâ troăng le\m ahdrối, tơdroăng ki loi nhoăm dêi krâ pơlê châ mơnhông tơtêk [ă tơ-[rê tung hnê mơnhôk hnoăng kring vế gak tíu tơkăng kong rế kân:

‘’Kring vế tơniăn tíu tơkăng kong, tơniăn tung pơlê pơla mê á xuân ‘nâi troăng hơlâ râ kơpêng. Malối ‘na tơdroăng tơru\m cheăng, xua akố ga achê kuăn pơlê kong têa Kul, péa pâ xuân ai prôk vêh. Peăng pá tá xuân ai nho\ng o pá kô, pá kố xuân ai nho\ng o peăng pá táu. Xua mê, pin thế hnê tối nhên ăm kuăn pơlê péa pâ prôk pôu dêi rơpó pôi tá pro tơdroăng ki ôh tá tơniăn ăm dêi rơpó, ăm tơnêi têa. Pơtih, trâm mâu ki ‘mêi ‘na táu vâi hnê tối pin thế lôi, pin pôi tơmâng’’.

Kong pơlê Gia Lai ai troăng tơkăng kong xo\n lối 80km tơkâ luâ 7 to cheăm dêi 3 tơring [ă 10 hdroâng kuăn ngo nho\ng o rêh ối, achê [ă kong têa Kul. Drô troăng tơkăng kong,  nôkố ai 40 ngế krâ pơlê ki kuăn pơlê loi nhoăm tung hên tơdroăng cheăng. Mâu krâ pơlê mê cho mâu ngế ki djâ troăng le\m ahdrối ăm kuăn cháu, hdrông hdrê [ă kuăn pơlê pêi pro [ôi.

Kố tơkéa vâ tối cho mâu ngế ki xiâm, djâ troăng ahdrối tung tơdroăng hnê hriâm [ă hnê tối ăm kuăn pơlê mơdêk ki hbrâ rơnáu, kơhnâ veăng tơplâ mơdât mâu khu ‘mêi, mâu ngế ki pêi tơdroăng hriăn vâ pro xôi ‘na luât pơkâ tíu tơkăng kong, pêi tro tơ-[rê tơdroăng hbrâ mơdât mâu ngế ki  xôi, malối tơdroăng ‘na pro xôi luât pơkâ a tíu tơkăng kong, pêi pro tơ–[rê tơdroăng mơhnhôk ‘’ tâi tâng kuăn pơlê veăng kring vế gak ngăn tơniăn tíu tơkăng kong dêi tơnêi têa tung tơdroăng nếo nôkố’’, mâu tơdroăng cheăng rak ngăn kring tơniăn, khu tơleăng, hbrâ mơdât mâu ngế kơtâu kong têa ê hmâng vâ.

Thie#u tă Trần Mạnh Hà, kăn ngăn cheăng kal kí Đông tơkăng kong Ia Pu], Khu xiâm pơkuâ ngăn lêng kong pơlê Gia Lai ăm ‘nâi, kơnôm pơtối rak vế hnoăng cheăng pêi dêi mâu krâ pơlê, troăng tơkăng kong dêi Đông rak ngăn đi đo châ tơniăn:

‘’Tung mâu hơnăm hiăng luâ, đông kố đi đo pêi pro kơtăng hnê mơhno ăm râ kơpêng, đi đo pêi tro tơdroăng tí tăng ‘nâi ple\ng ăm khu râ kơpêng, mâu kăn kong pơlê, tơru\m krá khât [ă mâu đông, mâu lêng tung kong pơlê vâ mơhnhôk tăng ivá rơdêi ki tơru\m dêi rơpó mâu lêng tung pơlê vâ mơhnhôk tăng ivá rơdêi tâi tâng kuăn pơlê veăng kring vế tơniăn tíu tơkăng kong tơnêi têa, tơniăn ‘na rêh ối tung pơlê.

Tung mê, malối tơmâng khât a mâu krâ pơlê, kăn thôn. Ngế ki kuăn pơlê pâ nhoăm, cho mâu ngế ki ai hnoăng cheăng kal khât tung rêh ối dêi kuăn pơlê tung pơlê’’.

Tơdrêng [ă mâu khu râ kăn, mâu lêng mố đo#i, mâu krâ pơlê a drô tíu tơkăng kong dêi kong pơlê Gia Lai dế pơtối rak vế pêi pro hnoăng cheăng tơná. Ing mê, veăng ‘no hnoăng ki kal tung mơjiâng [ă kring vế tơnêi têa [ă hnối mơnhông mơdêk kring vế gak tơniăn tơnêi têa.

            Công Bắc chêh

Gương tơplôu [ă tơbleăng