VOV4.Sêdang - Hơnăm kố, kuăn pơlêi pêi chiâk deăng kong pơlê Gia Lai pêt châ dâng 1 rơpâu hectar pía kái. Laga xua kong tô khăng khoăng ó, pía kái ôh tá păng kân, pía kái bú tơx^n, ôh tá kân le\m tiô pơkâ vâ tê tơngiâ kong têa ê, xua mê yă chu rơpâ, kơdroh sap 3 troh 5 xôh tâng pơchông roh kố hơnăm nah. {ai chêh ‘’Gia Lai, rơnó krí pía kái ki khéa’’ dêi Công Bắc, Ngế chêh hlá tơbeăng cheăng tung Rơ’jíu Việt Nam a Tây Nguyên ai mơnhên ‘na tơdroăng mê.

Hơnăm kố, rơpo\ng jâ Nguyễn Thị Thanh Danh, ối a thôn 6, cheăm Hà Tam, tơring Đak Pơ, kong pơlê Gia Lai pêt 2 ha pía kái. Xua kong tô mơdrăng ó mê pía kai ôh tá kâi kân, kơdroh châ tơdế. Klêi kơ’nâi tê 40 ta#n pía kái ăm khu ki roê, ôh tá riân kơxo# liăn ‘no rak ngăn, rơpo\ng jâ Danh ối lu\p lối chât rơtuh liăn: Roh krí pía kái rơnó kố kuăn pơlê ki pêi chiâk pêi deăng akố bố bố xuân tro lu\p hên. Yă tê kơdroh ó [ă kong prâi ôh tá tơniăn. Rêm rơpo\ng ki pêt lu\p dâng 60 troh 70 rơtuh liăn. Nôkố lu\p tiah mê, ngin xuân tơpá tâi.

Pía kái ôh tá plâi kơtốu xua kong prâi ôh tá tơniăn

Tung mâu chiâk deăng, vâi krâ nho\ng o a mâu tơring peăng mâ hâi lo [ă peăng mâ hâi lo ‘na hdroh kong pơlê Gia Lai dế ối tơku\m krí dêi pía kái. Xua kong tô, khăng khoăng ton rơtế [ă mâu rôh kong hngiú ôh tá tơniăn pro pía kái ôh tá păng kân, plâi tơx^n [ă ôh tá dâi le#m, bú dâng 20 troh 25 ta#n tung môi ha, kơdroh tơdế tâng vâ pơchông [ă mâu hơnăm hdrối. Tơdrêng amê, tơdroăng ki roê pía kái kố gá tơpá khât, tơkôm a kơchơ tê mơdró a kong têa Sinuâ. Tiô pơkâ thế dêi khu tơru\m cheăng, bú roê mâu pía kái ki hngăm lối 5 kg môi pu\m, mê ki hên pía kái a Gia Lai ôh tá châ tiô tơdroăng pơkâ mê. Tơdrêng amê, yă pía kái ki khu tơru\m cheăng kong têa ê pơkâ ôh tá tơniăn mê khu ki roê a kong pơlê kố xuân trâm hên xơpá. Jâ Nguyên Thị Thanh Thủy, môi ngế ki roê a pơlê kong krâm An Khê, kong pơlê Gia Lai, tối: Hơnăm kố, sap ing mâu khu ki roê mơdró troh kuăn pơlê pơrá tơpá tâi. Mâu ki pêt hơnăm kố xuân lu\p xua tro hên rôh kong hngiú, pía kái răng hlâ hên, ôh tá rơhéa cheăng kâ. Mâu ngế ki roê xuân lu\p, pơtih mot tung chiâk deăng pía kái la ôh tá châ tiô tơdroăng pói vâ mê athế lăm tíu ê vâ châ rôe tu\m kơxo# pía kái. Kơchô tê mơdró peăng pá tá hlo to môi iâ, akố mâu kuăn pơlê ngin ki roê tiô kơchô tê mơdró pá tá, drêng lăm ngi tá tê, yă hiăng kơdroh, ngế ki roê ngin kố xuân lu\p hên. Tối tơdjuôm tơdroăng ki vâ tê tơpá khât.

Pía kái ôh tá dâi le\m, ôh tá ai kơbố vâ roê, mê ăm ro kâ

Rơnó kố, kong pơlê Gia Lai ai dâng 800 troh 1 rơpâu ha pía kái, tơku\m hên a mâu tơring peăng mâ hâi lo [ă peăng mâ hâi lo pa hdroh. Nôkố, yă pía kai tê a chiâk deăng chu kơdroh a kơlo ki rơpâ má môi. {ă mâu túa pía kái ki hngăm lối 5kg môi pu\m, bú châ tơdroăng ki vâ tê ngi kong têa ê ai yă dâng 1 rơpâu 500 troh 2 rơpâu 300 liăn môi kg. Tâng vâ pơchông [ă hơnăm nah, yă pía kai hiăng kơdroh 3 troh 5 hdrôh, la xuân iâ tê khu ki tê mơdró troh roê. Kuăn pơlê xuân ôh tá kâi vâ djâ pía kái lăm tê xua hnoăng krí [ă hnoăng ki pơto chô djiân liăn gá hên. Pôa Phạm Thanh Vân, kăn hnê ngăn Vi [an cheăm Sró, tơring Kông Chro, kong pơlê Gia Lai, tối: Klêi kơ’nâi riân ngăn, tâng tê châ 2 rơpâu 500 liăn môi kg mê nếo châ xo tơvêh dêi kơxo# liăn ‘no rak ngăn, tâng yă rơpâ tâ mê kô lu\p khât yoh. Ngin rơhêng vâ ‘na tơdroăng cheăng la ngiâ, mâu khu râ, kơvâ cheăng athế pêi pro nhên, tơru\m lơ môi tiah lâi ‘lo vâ châ tê tung la ngiâ ăm vâi krâ nho\ng o.

Sap ing tơdroăng ki pêt pía kái ôh tá dâi, tê ôh tá ai yă ăm hlo, rơtế [ă mâu tơdroăng ki ôh tá mơhúa xua kong tô mơdrăng, oâ hdrong, pơreăng kâ ‘nhiê, tơdroăng ki tê ‘na kế tơmeăm kố cho tơdroăng ki tơpá. Tung pơla mê, môi troăng hơlâ la ngiâ vâ kum kuăn pơlê ki pêi chiâk pêi deăng a kong pơlê Gia Lai, tiô pơkâ kơxo# 315/QĐ-TTg hơnăm 2011 dêi Ngế pro xiâm hnê ngăn Chin phuh ‘na tơdroăng ki pêi pro [ă bu chiâng xúa a mâu kong pơlê, pơlê kong kơdrâm. Tung mê, Gia Lai [ă mâu kong pơlê kơpong Tây Nguyên tá hâi tối tơbleăng troăng hơlâ kố. Vâi krâ nho\ng o tung kơpong dế ối kal khât ai troăng hơlâ to\ng kum nhên tung pêi chiâk pêi deăng. Pôa Võ Văn Hưng, kăn pơkuâ {ơrô ngăn ‘na pêi chiâk pêi deăng tơring Kông Chro, kong pơlê Gia Lai, tối: Mơnhên tơdroăng ki tê kế tơmeăm ing chiâk deăng nôkố gá tơpá khât. Mâu hdrê loăng pêt a tơring kố môi tiah alâi, pôm loăng, pía kái [ă mâu kơchâi, prá yă tê ôh tá tơniăn mê kế tơmeăm ôh tá châ tê kô ôh tá châ pơkâ kum ki klâi, mê tơpá khât ăm kuăn pơlê ki pêi chiâk pêi deăng. Tung 21 to kong pơlê, pơlê kong kân tung lâp tơnêi têa pêi pro túa pơkâ ‘na roê baoh hiêm pêi chiâk deăng mê kong pơlê Gia Lai tá hâi châ ‘nâi nhên ‘na tơdroăng kố. Tiô á, tâng roê baoh hiêm châ to lâi gá tro má môi mê kuăn pơlê ki pêi chiâk pêi deăng gá kal khât, vâi xuân rơhêng vâ roê.

Cho kong pơlê ki hmâ pêt pía kái hiăng hên hơnăm, la rơnó krí pía kái hơnăm kố, kuăn pơlê kong pơlê Gia Lai tơpá má môi xua pía kái ôh tá dâi, [ă tê ôh tá ai yă. Tơdroăng kố mơni kô ai nếo, ôh ti xê to pía kái mê ối hên kế tơmeăm ki pêi lo ing chiâk deăng ki ê a Tây Nguyên xuân tiah mê há, tâng pin tơkôm to tung tơdroăng ki vâ tê ngi kong têa ê.

Katarina Nga tơplôu [a\ tơbleăng