VOV4.Sêdang - Ô vâi krâ nho\ng o [a\ pú hmâ! Môi tiah ngin hiăng pơchuât tơbleăng má 2, hâi lơ 8 khế 6, Rơ’jiu Việt Nam hiăng tối tơbleăng troh mâu tơdroăng ki ôh tá mơhúa drêng trâm, tâng kuăn pơlê tơbriât dêi rơpó pêt hdrê loăng mak-ka, meluâ kloăng mak-ka tung tơnêi dế tê châ yă kơnâ tâk 2 troh 4 hdroh tâng vâ pơchông [ă yă lâp plâi tơnêi. Pơtối tơdroăng ‘’Tơdroăng loi tơngah dêi hdrê mak-ka a Tây Nguyên-dâi khât lơ ôh’’, ngin tối tơbleăng mâu tơdroăng ki ôh tá mơhúa drêng kơchô tê  hdrê loăng mak-ka nốkố ôh tá châ séa ngăn tơniăn.

A pơlê kong kơdrâm {uôn Ma Thuột, drô troăng Nguyễn Lương Bằng, tơdjêp troăng kân kơxo# 26 [a\ tơrai tơ-[ai {uôn Ma Thuột ai vâ chê hr^ng tíu tê hdrê loăng plâi, sap hdrê tiu, kơphế, plâi [ơr, sâu riêng, troh mâu loăng ki vâ uâ bro tâl, môi tiah loăng sưa khêi.

            Tíu tê mơdró kố ôh tá tơniăn, laga ai tơbleăng tối tơchuôm cho ‘’Tíu tê hdrê loăng plâi Ea Kmat’’. {a\ hdrê mak-ka, mâu khu pơkuâ tíu tê tơbleăng tối vâ chê chât túa hdrê loăng plâi, laga tâng vâ roê thế kok liăn hdrối, [a\ thế ai tơkêa! {a\ kuăn pơlê hlo pêt loăng plâi châ liăn laih hên, tơbriât dêi pó pêt, tơbriât dêi pó roê hdrê pêt, klêi mê pơtối tro lu\p.

            Khế 7 hơnăm nah, ngoh Nguyễn Văn Khiếu, ngế ki pơkuâ kơdrum mơdâ hdrê loăng plâi Khiếu Tốt a pơlê kân Đak Hà, kong pơlê Kon Tum troh Dak Lak roê 10 kílô kloăng mak-ka, vâ mơdâ hdrê. Ing 1 rơpâu 320 kloăng, ngoh Khiếu mơdâ châ vâ chê 1 rơpâu hdrê vâ tê. Laga ngoh xuân ôh tá ‘nâi hdrê loăng mak-ka kố cho hdrê ki lâi: Á ôh tá ‘nâi mê hdrê ing lâi, xuân ai kơ-êng laga mâu ngế ki tê tiâ tối nhên tơdrăng khât, hdrê kố cho roê ing tíu ki ê, tê hdrê ôh tá ‘nâi xiâm kối.  Cho ôh tá ai chu kơxo# tối ‘na hdrê [a\ bu roê ‘măn tung kơdrum [a\ tê ăm tơmối. Drêng tê xuân ôh tá ‘nâi hdrê mê hôm dâi le\m lơ ôh há.

            A pơlê kong kơdrâm Pleiku, kong pơlê Gia Lai, kơtăn kố lối môi hơnăm, ko\ng ti tê mơdró [a\ ôm hyô Đức Anh - Gia Lai, tíu ki mơdâ hdrê mak-ka tá a Dak Lak [a\ Lâm Đồng hiăng tro cheăm Gào mơjiâng kơdrum mơdâ hdrê mak-ka. Kơdrum mơdâ hdrê kố ai 30 rơpâu xiâm hdrê mak-ka. Poâ Lê Đức Tiến, kăn pơkuâ ko\ng ti Đức Anh ăm ‘nâi, Khu pơkuâ ‘na mak-ka kong têa Australia hiăng tơkêa roê tâi tâng pơ’lăng  [a\ kô mơ’no liăn ăm môi ko\ng ti hngêi kơmăi uâ mơdiê mak-ka vâ mơjiâng pro kơ-[a\n ke\o, uâ mơdiê pro têa rơmâ, phom [a\ pơkeăng. Xua mê, ko\ng ti kô roê tâi tâng pơ’leăng mak-ka dêi kuăn pơlê tung kong pơlê: Nôkố kơbố ai pơ’leăng plâi mak-ka djâ akố, hmâ vâ ai iâ lơ hên xuân djâ a kố, ngin kô roê tâi tâng.

            Tá hâi ‘nâi nhên tơdroăng dêi ko\ng ti Đức Anh hôm cho khât môi tiah rơkong tơpui tối dêi ngế ki pơkuâ ko\ng ti lơ ôh, laga tơdế khế 5 kố nah, ko\ng ti hiăng tro kơ koan cheăng kong pơlê Gai Lai pơxâu phâk 15 rơtuh liăn [a\ pơkâ thế pơtê pêi cheăng xua tê mơdró hdrê mak-ka pơklêp xua ôh tá ai mơ-éa mơnhên xiâm kối hdrê.

            Tiô poâ Trịnh Quốc Việt, kăn pơkuâ Tíu xiâm mơhnhôk pêi chiâk deăng kong pơlê Gia Lai tối tá hâi hlo hdrê mak-ka ki roê ing kong têa Australia tê tơ’mot a Việt Nam môi tiah mâu tíu pêi cheăng tung kong pơlê tơbleăng, mê nôkố bu ai 2 tíu tê hdrê ki dâi le\m khât: Á tơmiât ai 2 tíu tê hdrê ki dâi le\m, hmiân tuăn tâng roê a tíu kố. Má môi cho xo hdrê ing Ba Vì, Hà Nội, hdrê kố cho hdrê dêi Khu xiâm pơkuâ ngăn ‘na pêi chiâk deăng [a\ mơnhông mơdêk thôn pơlê. Má péa, cho vie#n khoa ho\k pêi chiâk deăng – pêt kong Tây Nguyên vâ xuân pơtroh môi iâ hdrê dêi Khu xiâm vâ séa ngăn tung kố. Laga péa tíu kố mơdâ hdrê tá hâi hên, ôh tá bê vâ pêt châ hr^ng hectar.

             A Tuy Đức kong pơlê Dak Nông, Ko\ng ti rơlo liăn cheăng Mak-ka Nữ Hoàng, ối a pơlê krâm 10, pơlê kong kân Hồ Chí Minh xuân mơjiâng kơdrum mơdâ hdrê a cheăm Quảng Tân, tâng pơchông [a\ 20 rơpâu xiâm hdrê. Tá hâi ‘nâi hdrê mak-ka a kố hôm dâi le\m lơ ôh, laga hên ngế kuăn pơlê a Dak Nông [ối dêi rơpó mung liăn vâ roê hdrê mak-ka mơnúa pêt, laga ôh tá ti tăng ple\ng xiâm kối hdrê loăng kố. Tơdroăng kố, poâ Lê Văn Nam, ối a pơlê kong krâm Gia Nghĩa, kong pơlê Dak Nông tối: Tâng vâi tối, hên mơngế pêt mak-ka châ liăn laih hên [a\ châ tơ-[rê khât tâng pơchông [a\ kơphế, tiu, xua mê rơpo\ng á hiăng roê hdrê pêt. Hdrê kố, mê tíu mơdâ tê hên hdrê, mơngế ki roê [a\ á xuân roê tiô há, xuân ôh tá ‘nâi hdrê kố xiâm kối a lâi [a\ hôm plâi kơtóu lơ ôh. Yă nôkố 70 troh 80 rơpâu liăn môi xiâm.

            Tiên sih Trần Vinh, kăn pho\ pơkuâ khoa ho\k kih thua#t pêi chiâk deăng – pêt kong Tây Nguyên tối: tâng kuăn pơlê ôh tá châ hnê tu\m, mơni tơdroăng tơbriât dêi pó pêt plâi mak-ka kô trâm pá. Nôkố ai mâu hdrê mak-ka dâi le\m, pêi lo châ 8 ta#n tung môi hectar, môi tiah hdrê OC, H2 [a\ A38. Laga mơhé ai kloăng dêi mâu hdrê mak-ka kố, la bu mơdâ [a\ kloăng tê, ôh tá pơklêp hbú rơmoê ki xiâm loăng dâi le\m, mê hdrê kô ôh tá dâi le\m, plâi ôh tá kơtóu hên./.

A Sa Ly tơplôu