Tung mâu hơnăm achê pơla kố, kuăn pơlê lăm troh pơlât a hngêi pơkeăng Lêng kong pơlê Kon Tum a tôh kơpho# 3, bêng Trần Hưng Đạo, pơlê kong kơdrâm Kon Tum khăm, pơlât rế krâm mơngế. Tiô riân ngăn dêi hngêi pơkeăng kố, hơnăm 2016 nah ai dâng 6.000 ngế khăm pơlât, hơnăm 2017 lối 11.700 ngế [ă hơnăm 2018 hiăng tâk lối 12.700 ngế.

Thươ\ng tă Huỳnh Văn Cao, Ngế pơkuâ Hngêi pơkeăng mê ăm ‘nâi mơ’nui hơnăm 2012, pơla hngêi pơkeăng kố pơxiâm po khăm pơlât [ă [aoh hiêm ăm kuăn pơlê ki trâm hên xahpá, mâu ki pá puât. La [ă hnoăng cheăng pêi tâi ivá ki mơ-eăm dêi mơngế lêng, hlối hlê nhên khât drêng khăm, pơlât ăm kuăn pơlê xuân cho tơdroăng cheăng hnê mơhnhôk, pêi pro dêi mâu ngế lêng ki ngăn pơkeăng a hngêi pơkeăng kố hiăng kơdo mơ-eăm khât:

‘’Ki apoăng ngin hnê pêi pro hrá: Rơkê le\m ‘na tuăn hiâm, hlê trâu ‘na ngăn pơkeăng, rơkê ‘na khăm pơlât. Vâ pê klâi thế pêi la ki apoăng cho thế ai hiâm tuăn le\m dêi mơngế lêng ngăn pơkeăng cho tơbleăng thế rak vế má môi. Má péa, vâ pơlât ăm mâu ngế ki châi tamo châ prêi le\m, vâ pêi tơdroăng mê, ngin thế hlê ple\ng trâu ‘na tơdroăng ki châi tamo mê. {ă tung pơlât ngin thế pơlât rơkê. Mơ’nui ăm hlo mâu ngế ki châ tamo mê drêng hiăng prêi le\m ah hiăng lăm prôk tăng ngin’’.

Vâ tơdah mâu ngế troh khăm pơlât krâu le\m tơ-[rê ăm 1.000 ngế ki troh pơlât rêm khế, Hngêi pơkeăng dêi Khu pơkuâ ngăn lêng kong pơlê Kon Tum tối pơkâ troăng hơlâ túa pêi cheăng dêi mâu ngế thái pơkeăng lêng cho tơdroăng ki tơmiât nhên hdrối vâ pơlât dêi mâu ngế ki châi tamo loi khât kơ [ok thái pơkeăng. Xua mê, hngêi pơkeăng kố đi đo ‘mâi hơ’lêh túa pêi cheăng, tơdroăng xâp ếo.

Drêng khăm, pơlât krâ inâi tíu pêi cheăng, xâp ếo blue tiô tơdroăng hiăng pơkâ. Tơdroăng tơru\m tơpui tơno tro ‘ló luât hiăng pơkâ drêng tơpui ngăn khât pơlât mâu ngế châi tamo tá rơkong tơpui [ă cheăng pêi. Đi đo pêi cheăng hơhnâ, nhên, pêi tâi ivá, hlê tu\m tơdroăng ‘nâi hơ-ui tơpui hơlêm kơ mâu ngế ki châi, ngăn tơdroăng châi vâi môi tiah tơdroăng châi dêi tơná. Ôh tá ai tơdroăng tơpui hôu kơ mâu ngế tamo châi, ki tơxâng [ă rơkong hnê dêi Pôa Hồ’’ Ngế thái pơkeăng thế têm rơpui môi tiah ngế nôu’’.

Pôa Nguyễn Phúc Thanh, hơnăm kố 66 hơnăm ối a kơxo# hngêi 386, troăng Phạm Văn Đồng, pơlê kong kơdrâm Kon Tum đi đo lăm khăm, pơlât a hngêi pơkeăng dêi Khu xiâm pơkuâ ngăn lêng Kon Tum tối tiah kố:

‘’Tơdroăng khăm pơlât akố kuăn pơlê mot hlối apoăng hlo tơdah krâu khât. Tíu tơkôm ai krâm ngế xuân tơku\m krá khât. Ai tíu ki nhoăm khât. Ai tíu tơku\m trâm mâ ăm mâu ki dế tơkôm. La mâu ngế ki pơlât akố xuân ai plông xah hêi ăm mâu ngế ki tơkôm khăm. Klêi mê, mâu ngế châ pơlât akố tíu ki mê ai mâu kơpong xah hêi, ai loăng pro rơngiâp a mâu tíu, krúa le\m tê. ‘Na khăm, ăm hlo mô đo#i vâi hriâm đi đo xua mê hnoăng cheăng pêi rơtế [ă tơdroăng cheăng. Mâu rôh x^ng xoăng khăm, gak ngăn pêi cheăng krâu khât’’.

Pêi pro tiô troăng hơlâ ‘’Le\m ‘na hiâm tuăn, hlê trâu ‘na khăm pơlât, rơkê kih thuât khăm pơlât’’, mâu kăn [o# mâu lêng Hngêi pơkeăng Khu xiâm pơkuâ ngăn lêng Kon Tum, ôh tá ta lâi pơtê hriâm vâ hlê tơ’nôm tơdroăng cheăng. Đông lêng đi đo mơ-eăm tí tăng ngăn hriâm tơ’nôm vâ hlê, hriăn hriâm xêh, tí tăng ngăn xêh vâ ăm tơná hlê ple\ng, pơtroh ăm râ kơpêng ăm hnê hriâm tơdjuôm; tơku\m tí tăng ‘nâi ple\ng tơdroăng ki nếo. Tơdrêng amê x^ng xoăng kơpong pơlât ăm tơtro [ă ai tu\m mâu veăng khăm pơlât.

Hngêi pơkeăng hiăng xo khăm pơlât, tơbleăng pêi tơ-[rê mâu tơmeăm ki xúa nếo nôkố vâ xúa tung khăm pơlât, mê cho’’ kơmăi siêu âm, kơmăi khăm plâi nuih 3 kal, kơmăi séa ngăn mơheăm ki chiâng kơtâu ngăn xêh [ă hía hé.

Mâu tơdroăng hơ‘muăn tối dêi mâu [ok thái pơkeăng lêng a Hngêi pơkeăng Khu xiâm pơkuâ ngăn lêng Kon Tum vâ to\ng xo khăm pơlât mâu ngế hluăn ing hlâ châ kuăn pơlê a kong pơlê hơ’muăn tối ăm dêi rơpó. Môi tiah ngoh A Ric ôi a cheăm Hòa Bình cho môi tơdroăng vâ pơtih. Ôh tá mơhúa tro oăng xoi, ngoh châ mâu ngế tung rơpo\ng hngêi djâ pơlât a hngêi pơkeăng lêng drêng mê tung rơkong, ngiâ, ko\ng, chêng, êi, rơlâi lâp châ, kơtêi ối, kơtêi kơtâu chôa.  Hlo ngế ki kố hiăng pá kâi hro, rơ-iô ó xua hên trếo ‘mêi dêi oăng pâk ‘mot tung châ, [ok thái pơkeăng dêi hngêi pơkeăng lêng pơlât tơdrêng ăm hiâm [ă ôxy, pâk ‘mot pơkeăng têa, ăm ôu pâk pơkeăng tro tiô [ok thái hnê.

Kơnôm châ mâu [ok thái pơkeăng lêng pơlât teăm tơdrêng ăm ngoh A Ríc, mê ngoh hiăng hluăn  ing hlâ. Đăi u\i Lê Anh Tuấn, [ok thái pơkeăng hngêi pơkeăng lêng ăm ‘nâi, tơdroăng hngêi pơkeăng khăm, pơlât ăm kuăn pơlê tung kong pơlê hiăng kum ăm mâu [ok thái pơkeăng akố thăm hlê ple\ng hên tâ ‘na tơdroăng châi, ing mê thăm rế hlê ple\ng [ă mơdêk rế rơkê ‘na cheăng khăm pơlât :

‘’Rế ton mâu ngế mot pơlât a hngêi pơkeăng ki rế krâm mot pơlât. Ngế ki mot pơlât krâm môi tiah mê ai hên tơdroăng châi, pơreăng ki pá kố. Ing mê, kăn [o# ngăn pơkeăng, [ok thái pơkeăng dêi hngêi pơkeăng kố châ pơlât mê cho tung pơla khăm pơlât xuân mơdêk ki hlê ple\ng, hnê hriâm tơdroăng cheăng tối tơchoâm hên’’.

Klêi vâ chê 8 hơnăm veăng khăm pơlât {aoh hiêm khăm pơlât ăm kuăn pơlê, Hngêi pơkeăng dêi Khu xiâm pơkuâ ngăn lêng tơkăng kong Kon Tum hiăng veăng ‘no hnoăng rơtế [ă kơvâ ngăn pơkeăng akố pê klêi tơdroăng khăm pơlât [ă rak ngăn ivá kuăn pơlê. Hngêi pơkeăng nôkố xuân hiăng châ xo liăn ăm rôe tơmeăm, kơmăi, pơkeăng khăm pơlât [ă tơmâng ngăn, khăm pơlât ăm mâu kăn [o#, mâu ngế pêi cheăng akố.

Cho môi tung mâu tíu pêi cheăng ki djâ troăng ahdrối tung tơ’noăng [lêi trăng [ă tơdroăng mơhnhôk tơ’noăng dêi ‘’kơvâ cheăng ‘na kế kâ dêi mâu lêng mố đo#i pêi pro tiô rơkong tối pơchân dêi Pôa Hồ hnê, a Hôp tơ’noăng pơkâ châ [lêi trâng dêi mâu lêng Kon Tum rôh má 8, pơla hơnăm 2013-2018, Hngêi pơkeăng kố châ Vi [an kong pơlê Kon Tum khe\n kơdeăn.

            Khoa Điềm chêh

Gương tơplôu tơbleăng