VOV4.Sêdang - Ô vâi krâ nho\ng o [a\ pú hmâ! Dâng 6, 7 hơnăm vêh ngi kố, mâu ngế ki pêt tiu tung lâp tơnêi têa tối tơdjuôm [ă kong pơlê Dak Nông tối phá xêh sôk ro khât hlo yă đi đo ối a kơlo ki kơnâ. {ă kơlo ki chía tơniăn mê ai lối hrie#u rơpâu rơpo\ng kuăn pơlê hiăng châ hluăn ing kơtiê [ă ai hên kuăn pơlê chiâng kro mơdro\ng bu tung pơla 3, 4 hơnăm. {ă ki hơpo le#m dêi tơnêi tơníu, kong prâi tơniăn, tung pơla 10 hơnăm vêh ngi kố hdrê tiu châ ngăn cho hdrê pêt ki xiâm a tơring Dak Song, kong pơlê Dak Nông. A cheăm Nâm N’Jang, tíu ki pêt tiu hên dêi tơring Dak Song. {ai chêh a kơ’nâi kố, ai chêh tối ‘na tơdroăng mê, pó vâi krâ nho\ng o kô tơmâng.

            Rơtế prôk [a\ kăn [o# cheăm Nâm N’Jang, tơring Dak Song, kong pơlê Dak Nông, ngin troh a kơdrum tiu drêh ngiât dêi poâ Võ Văn Khuân, ối a thôn 3. Cho môi ngế thái hnê hriâm sap hơnăm 1980, xua tơdroăng rêh ối trâm hên pá puât, liăn khế drêng mê nah ôh tá bê che#m mơ’rêh rơpo\ng hngêi, xua mê poâ pâ pơtê hnê hriâm, kum rơpo\ng mơnhông pêi cheăng kâ. Troh hơnăm 1990 xo on veăng, châ nôu pâ ăm 20 xiâm tiu [a\ môi iâ liăn, apoăng poâ rơtế [ă dêi kơdrâi pêt tơ’nôm loăng plâi kâ prá alâi vâ pêi lo tơ’nôm liăn ngân. Troh hơnăm 1995, poâ kok dêi ph^u rak xúa tơnêi mung liăn a hngêi arak liăn, roê tơ’nôm tơnêi vâ pêt tiu. {a\ hiâm mơno kho\m kro mơdro\ng [a\ túa pêi cheăng khoa ho\k bố 6 hơnăm kơhnâ pêi cheăng, kơdrum tiu nôkố hiăng châ 4 troh 6 kilô môi xiâm, xuân xăp ho\ng mê, poâ pơxiâm roê tơ’nôm tơnêi, pêt tơ’nôm xiâm tiu [a\ mơhúa hiăng troh [a\ poâ drêng yă tiu đi đo pơtối tâk kơnâ, sap 50, 70, klêi mê 100 rơpâu liăn môi kilô.

            Troh nôkố poâ ai lối 30 ha deăng tiu, tung mê 20 ha hiăng châ krí, 10 ha nếo pêt nếo châ 2 troh 3 hơnăm kố. Hơnăm 2013 poâ krí châ lối 80 ta#n tiu khăng troh hơnăm 2014 châ lối 100 ta#n, [a\ yă môi tiah nôkố klêi kơ’nâi xêo tâi tâng liăn mơ’no pêi cheăng poâ Khuân châ liăn tơkâ lối 10 rơtal liăn môi hơnăm. Poâ Võ Văn Khuân – cheăm Nâm N’Jang, tơring Dak Song, kong pơlê Dak Nông tối:Pơ’leăng tiu rế hía rế ai yă kơnâ tâ iâ, ho\ng mê xo vế túa ki rơkê tơtro hên hơnăm, liăn mơ’no pêi cheăng troh nôkố xuân hiăng hên xiâm tiu, roê tơnêi tơ’nôm mê á pêt tơ’nôm, rêm hơnăm a pêt tơ’nôm môi iâ nếo. Hơnăm kố rơpo\ng a châ dâng 100 ta#n, yă kơnâ, xua mê rơpo\ng a sôk ro ‘nâng.

Poâ Lê Trọng Quyết, ối a thôn 4, cheăm Nâm N’Jang tối ăm ‘nâi: Rơpo\ng á ai 2 ha tiu hiăng châ krí. Hơnăm kố, kơdrum tiu á plâi hên tâ mâu hơnăm hdrối, châ 6 ta#n tung môi ha. Yă tiu tơniăn [a\ pêi lo châ hên tâ, xua mê, hơnăm kố rơpo\ng xuân pêi lo hên liăn. Xêo tâi tâng kơxo# liăn mơ’no, hnoăng rak ngăn [a\ krí xo rêm ha tâi dâng 200 rơtuh liăn, mê ối châ liăn tơkâ lối 500 rơtuh liăn. Tiu cho xiâm loăng ki xiâm pêi lo liăn dêi rơpo\ng xua mê [a\ kơxo# liăn tơkâ kố, a pơtối ‘măn môi iâ vâ pơtối mơ’no liăn pêi cheăng ăm rơnó kơ’nâi, roê tơ’nôm kơmăi kơmok vâ kơdroh ivá pêi cheăng.

Tiu mâu rơpo\ng pêt tiu ki hiăng ton hơnăm, [a\ yă tơniăn mơtiah kố, tơdroăng mơngế pêt tiu, rêm rơpo\ng ki lâi xuân tơbriât rơpó pêt xua yă tiu to kơnâ. Poâ Đặng Văn Cần – cheăm Nâm N’Jang, tơring Dak Song, kong pơlê Dak Nông tối ăm ‘nâi:Cho ‘nâng, mâu hơnăm achê pơla kố yă tiu kơnâ, kuăn pơlê sôk ro pêi tiu, púi tơngah hơnăm 2015 yă tiu tơniăn vâ kuăn pơlê sôk ro pơtối pêi tiu.

{a\ mâu ngế ki apoăng troh a cheăm Nâm N’Jang kơbố xuân hlo péa pâ hlâ troăng kân cheăm troh a thôn pơlê cho hr^ng toăng hngêi kân rơdâ châ mơjiâng tiu rơxông nếo, kơnâ châ rơtal liăn.

Tiu khu râ kăn pơkuâ Vi[an cheăm Nâm N’Jang, tơring Dak Song, kong pơlê Dak Nông, yă tiu to kơnâ drêng deăng tiu rế hía rế hên, xua mê, tơdroăng cheăng kâ dêi kuăn pơlê tung to lâi hơnăm kố xuân hơ’lêh hên. Dế nôkố ai vâ chê 200 ha tiu, pêi lo châ dâng 3 ta#n 5 tă tung môi ha [a\ rêm hơnăm cheăm Nâm N’Jang tâk tơ’nôm 300 ha tiu nếo pêt. Poâ Phạm Quang Nam – kăn pho\ hnê ngăn Vi[an cheăm Nâm N’Jang, tơring Dak Song, kong pơlê Dak Nông tối ăm ‘nâi:Tung to lâi hơnăm achê pơla kố ai hên rơpo\ng kuăn pơlê tung cheăm mơnhông tơtêk kơnôm pêi tiu, kuăn pơlê hiăng châ roê ôtô, mơjiâng hngêi péa pái râ, pêi lo liăn xiâm ăm rơpo\ng cho xiâm tiu. {a\ mâu cheăm nôkố ai dâng 2 rơpâu ha xiâm tiu. Troăng rơhlâ tơchuôm dêi cheăm mơhnhôk kuăn pơlê xuân pôi tá po rơdâ pêt tiu, thế thăm hrie#n ple#ng rak ngăn vâ pêi lo châ hên, xua tiu cho xiâm loăng ki pá rak ngăn, tơ’lêi tro oâ hdrong, tơdroăng rak ngăn xuân pá puât. Xua mê pơkâ thế kuăn pơlê [a\ kơ koan cheăng tơru\m krá tơniăn [a\ khu râ kăn pơkuâ pơlê tung tơdroăng xúa khoa ho\k kih thua#t tung pêi cheăng vâ kơdroh pơrea\ng xông tâ tú a tiu vâ kuăn pơlê châ pêi lo liăn hên.

Hlo tiu kơnâ, kum kuăn pơlê châ liăn hên, xua mê khu râ kăn pơkuâ tơring Dak Song, kong pơlê Dak Nông hiăng hnê mơhno {urô pơkuâ pêi chêk deăng tơring đi đo tơku\m po lâm hnê mơhno kih thua#t rak ngăn xiâm tiu ăm hên rơpo\ng vâ pêi lo châ hên. Pak^ng mê, tơring dế tơku\m pro mơ-éa vâ mơjiâng khu pơkuâ pêi tiu a Dak Song, pơtối mê cho mơjiâng inâi tiu dêi tơring [a\ ki xiâm cho vâ tiu kơnâ châ tê a kơchơ tê mơdró tung lâp plâi tơnêi. Dế nôkố tơring Dak Song ai vâ chê 5.700 ha tiu, pêi châ 7 rơpâu 420 ta#n, tiu tối hdrối kơxo# kố kô tâk nếo tung hơnăm 2015. Poâ Lê Hoàng Vinh – kăn pơkuâ {urô pêi chêk deăng [a\ mơnhông mơdêk thôn pơlê tơring Dak Song, kong pơlê Dak Nông tối ăm ‘nâi:Châ kong pơlê tơmâng to\ng kum, tíu xiâm mơhnhôk mơ’no liăn cheăng, khu pơkuâ ‘na kơmăi kơmok [a\ tơdroăng tơmâng to\ng kum hnê mơhno dêi khu râ kăn pơkuâ cheăng Đảng kong pơlê xuân môi tiah Vi[an hiăng tơku\m po hneăng hôp tơpui ‘na tiu dêi tơring Dak Song. Troh nôkố ai 130 ngế tơru\m cheăng, apoăng dế mơhnhôk pêi pro tơdroăng cheăng xuân môi tiah pơkâ tơdroăng pêi cheăng la ngiâ, Ngin mơ-eăm pơkâ túa cheăng vâ pêi pro kum khu cheăng mơnhông mơdêk [a\ tơ’mot tơ’nôm khu pêi cheăng nếo, vâ mơnhông khu cheăng [a\ la ngiâ cho mơjiâng inâi khu pú hên ki pơkuâ pêi ‘na tiu Dak Song.

{a\ mâu ngế môi tiah poâ Khuân, poâ Quyết, lơ mâu rơpo\ng pêt tiu tung cheăm Nâm N’Jang, Dak Song, xiâm tiu ôh tá xê to loăng plâi ki xiâm pêi lo liăn mơnhông cheăng kâ, mê ối cho xiâm loăng kum ăm kuăn pơlê kơtiê chiâng mơngế ki pêi lo liăn châ rơtal [a\ ivá pêi cheăng tơná./.

A Sa Ly tơplôu