VOV4.Sêdang - Kơtăn kố ai 60 hơnăm, Kon Tum cho kong pơlê ki apoăng khu lêng Mih xế trếo pơkeăng dioxin. Tơdroăng tơplâ hiăng ôh tá ai xếo, nôkố ai dâng 8 rơpâu ngế nhôm tro tâ trếo ‘mêi dioxin. Tung mê, vâ chê 900 ngế dế châ tŏng kum liăn, cho ƀă mâu ngế ki tro trếo ‘mêi dioxin, vâ chê 550 ngế cho chal má péa, má pái tro tơdjâk troh trếo ‘mêi, chiâng tro chó chêng tơvê kŏng sap ing tơxĭn châ kum rêm khế.

Tung mâu hơnăm hdrối, vâ hơlêm tơdroăng ki châi heăng ‘na trếo ‘mêi a kơpong tơnêi ki apoăng tro xế trếo pơreăng, mê Đảng, Tơnêi têa, khu pơkuâ, mâu Hô̆i, khu râ, khâu ki ai hiâm mơno hơ-ui hiăng ai hên tơdroăng pêi pro ai pơxúa tŏng kum tá hiâm tá mơno ƀă liăn ngân vâ mâu ngế ki ai tơdroăng châi heăng kố kâi mơ-eăm tung rêh ối.

Kong dế mêi kân, tung hngêi tuăn pâ a pơlê kân Sa Thầy, tơring Sa Thầy, kong pơlê Kon Tum, mô đô̆i hneăng hdrối nah cho Y Blih, 71 hơnăm, ngế ki châ hlo tơƀai khu lêng Mih xế trếo ‘mêi, tối ăm ‘nâi: Klêi kơ’nâi hên xôh tro xế trếo ‘mêi, mâu ngo ngối drô troăng kân kơxô̆ 14 ki lăm ngi kong pơlê ki ê, klêi mê tung mâu cheăm: Rờ Kơi, Sa Nhơn, Hơ Moong ƀă hiá hé… ôh tá ai híu môi xiâm loăng xếo nôkố. Jâ drêng mê nah ôh tá teăm tăng tíu hmuâ, tro trếo ‘mêi mơngiơk rơbông môi tiah têa tá hmê ruih kơchoh tâi ko xua mê tơdroăng châi tamo tiô jâ châ chât hơnăm kố. Pôa ki xo jâ cho mô đô̆i hiăng hlâ tung tơplâ xâ, jâ ai pơreăng tung châ xua tơplâ tơplong nah, tơdroăng ki pro jâ Y Blih ôh tá khéa kho cho kơnôm tơdroăng tơmâng, rak ngăn dêi Đảng, Tơnêi têa, khu râ kăn pơkuâ, mâu Khu râ ing tơring troh kong pơlê.

Nôkố, rêm khế jâ Y Blih châ tơdah tŏng kum lối 2 rơtuh liăn. Jâ xuân châ kơjo mơjiâng pro Hngêi tuăn pâ kum tơdroăng rêh ối thăm tơniăn. Tung toăng hngêi hơtô, jâ Y Blih, mô đô̆i hneăng hdrối nah ai tối:

“Mơnê Đảng, Tơnêi têa. Á tâng ôh tá ai Đảng, Tơnêi têa mê á hlâ hiăng ton nah. Tơring xuân tơmâng tŏng kum hên ‘nâng. Kăn pơkuâ hnê ngăn cheăng Đảng, Kăn phŏ hnê ngăn, Kăn hnê ngăn tơring vâi troh lăm pôu. Vâi krâ nhŏng o, mâu pơlê ki ê xuân pá puât, á châ Tơnêi têa tơmâng tŏng kum môi tiah mê á xuân hlo ôh tá pâ ti kố, ti tá ôh’’.

Jâ Y Blih, mô đô̆i hneăng hdrối nah tơkâ hluâ tơdroăng châi tamo xua tro trếo ‘mêi dioxin

Tơring Sa Thầy, kong pơlê Kon Tum nôkố ai 31 ngế tro trếo ‘mêi dioxin dế châ tŏng kum dêi Tơnêi têa. Tung mê, 17 ngế nah veăng tung tơplâ xâ tro tâ trếo ‘mêi dioxin, ki ê 14 ngế cho kuăn dêi mơngế veăng tung tơplâ xâ. Pôa Lê Văn Phúc, Kăn phŏ pơkuâ Ƀơrô Pêi cheăng, Mô đô̆i rong râ ƀă rêh ối pơlê pơla tối ăm ‘nâi, rơtế ƀă pêi pro tŭm, teăm tơdrêng troăng hơlâ tŏng kum ƀă mơngế tro trếo ‘mêi, tíu cheăng xuân ai hên troăng tŏng kum mâu rơpŏng mơnhông cheăng kâ, mơdêk tơdroăng rêh ối:

“Ƀơrô hiăng tơbleăng ăm Vi ƀan tơring pêi pro tơdâng tơ’mô mâu troăng hơlâ, ki rơhêng vâ tối cho troăng hơlâ mung liăn ing Hngêi arak liăn kum rêh ối pơlê pơla vâ kơdroh mâu tơdroăng pá puât tung mơnhông mơdêk cheăng kâ. Klêi kơ’nâi pêi pro troăng hơlâ ăm mung liăn ƀă pêi pro tơdâng tơ’mô mâu troăng hơlâ hngêi ối, hngêi pơkeăng, mê troh nôkố 17 ngế veăng tung tơplâ xâ tro trếo ‘mêi dioxin ai tơdroăng rêh ối tơniăn, ai hngêi ối krá kâk, ôh tá ai ngế ki lâi hngêi xi kơchoh, hngêi rong, tơ’nhê’’.

Lăm kơ-êng, mơhnhôk rơpŏng ai ngế tro tâ trếo ‘mêi dioxin a pơlê kong kơdrâm Kon Tum

Mô đô̆i hneăng hdrối nah, cho pôa Nguyễn Thanh Bình, hngêi ối a thôn 2, pơlê kân Sa Thầy, tơring Sa Thầy mơnhên, tơdroăng tơmâng dêi Đảng, Tơnêi têa, dêi khu râ kăn pơkuâ, mâu Khu pú hên ƀă Khu râ hiăng kum mâu ngế tro trếo ‘mêi dioxin môi tiah pôa hơlêm tơdroăng ki châi hiâm vâ mơ-eăm tung tơdroăng rêh ối.

“Troăng hơlâ Tơnêi têa tŏng kum ƀă mơngế ai hnoăng, mô đô̆i rong râ, châi tamo, ngế tro tâ trếo ‘mêi dioxin cho hên. Kơjo ‘na hnê hriâm, tơnêi ối, pơ’lêh tơdroăng rêh ối klêi mê hngêi ối. Mâu troăng hơlâ Ƀaoh hiêm khăm pơlât, klêi mê tŏng kum rêm khế, hên troăng hơlâ mê cho châ tơƀrê hên. Á ai 3 ngế kuăn mê nôkố mâu vâi kuăn lăm hriâm châ Tơnêi têa kơjo tung tơ’noăng Đăi hok klêi mê hriâm tâp tê kơtê, kơdroh tâi tâng, tŏng kum hên ăm mâu vâi muăn tung tơdroăng rêh ối’’.

Tơdroăng phiu ro dêi pôa Lê Hồng Chấm, mô đô̆i hneăng hdrối nah ki tro trếo ‘mêi dioxin a tơring Đăk Tô ƀă dêi loăng plâi tung kơdrum tơná

Ƀă hên troăng pêi ki pơxúa, châ tơƀrê, tung mâu hơnăm hdrối mê hía nah konôm ing kơxô̆ liăn tŏng kum mơngế tro trếo ‘mêi dioxin dêi kong pơlê Kon Tum hiăng tơdah châ lối 2.500 roh ngế krê, khu pú hên veăng tơlo ƀă tâi tâng kơxô̆ liăn lối 9 rơtal liăn. Ing kơxô̆ liăn kố, Khu pơkuâ mơngế tro trếo ‘mêi dioxin mâu râ dêi kong pơlê Kon Tum hiăng teăm hơlêm tơdrêng, mơhnhôk mâu ngế tro trếo ‘mêi ƀă rơpŏng ai ngế tro trếo ‘mêi dioxin.

Jâ Nguyễn Thị Bình, kăn phŏ hnê ngăn Hô̆i đong mơngế tro trếo ‘mêi dioxin kong pơlê Kon Tum, tối ăm ‘nâi:

“Ngin xuân cho kông tơdjêp pơla mâu kơ koan, khu tê mơdró, mâu khu lăm tŏng kum mơngế pá puât troh ƀă mâu ngế tro trếo ‘mêi ƀă mâu tơdroăng pêi ki pơxúa, môi tiah lăm kơ-êng, mơhnhôk mâu ngế tro trếo ‘mêi dioxin. Pakĭng mê mâu tơdroăng ki ê môi tiah tŏng kum mơjiâng pro hngêi ƀă mơngế tro trếo ‘mêi dioxin ai tơdroăng rêh ối pá puât ‘na hngêi ối. Tŏng kum mâu kơxô̆ liăn ăm mung ôh tá xo liăn tơkâ vâ mơnhông cheăng kâ ăm mâu ngế tro trếo ‘mêi ai tơdroăng rêh ối pá puât. Mê cho mâu tơdroăng ki ngin châ mơnhên kheăn kơdeăn hên ƀă ai pơxúa ‘nâng ƀă mâu ngế tro trếo ‘mêi dioxin’’.

A kong pơlê Kon Tum, rế hía rế ai tơ’nôm hên rơpŏng tro trếo ‘mêi dioxin mơ-eăm tung pêi kâ, ƀlêi trâng tơdroăng châi tamo, kơklêa kơtiê. Ki má môi môi tiah rơpŏng Lê Hồng Chấm, cheăm Diên Bình, tơring Đăk Tô; jâ Trần Thị Cảnh, cheăm Sa Nghĩa, tơring Sa Thầy; pôa A Đầng, cheăm Đắk Tơ Lưng, tơring Kon Rẫy; pôa Lý Quang Sận, pôa Trịnh Quang Thạo, cheăm Đắk Blà, pơlê kong kơdrâm Kon Tum ƀă hía hé. Hâi lơ 10/8 hơnăm kố, klăng leh tơbâ 60 hơnăm Hâi xua mơngế tro trếo ‘mêi dioxin Việt Nam, 41 ngế tro trếo ‘mêi ƀă rơpŏng mơngế tro trếo ‘mêi dioxin a kong pơlê Kon Tum châ Vi ƀan kong pơlê diâp ƀâng kheăn kơdeăn xua hiăng tơkâ hluâ pá puât, mơ-eăm tung tơdroăng rêh ối. Kố cho tơdroăng ki mơnhên, mơhnhôk teăm tơdrêng mâu ngế krê ƀă rơpŏng hiăng tơkâ hluâ tơdroăng châi heăng, khéa kho, xua tro trếo ‘mêi dioxin.

Khoa Điềm chêh

A Sa Ly tơplôu ƀă Tơbleăng