A cheăm Măng Deang, kơxô̆ tơdroăng cheăng tâk hên klêi kơ’nâi pêi pro troăng pêi khu râ kăn pơkuâ péa râ, ki má lối cho tung pơla ôm hyô mơnhông mơdêk rĕng. Cheăm châ mơjiâng ing tơdroăng tơmot chiâng môi 3 cheăm Đăk Tăng, Măng Cành ƀă pơlê kân Măng Deang (tơring Kon Plông, kong pơlê Kon Tum ton), ai ƀăng deăng vâ chê 40 rơpâu hectar, lối 9 rơpâu pơ’leăng mâ kuăn pơlê, tung mê, vâ chê 80% cho kuăn pơlê hdroâng kuăn ngo.

Kơpong kân rơdâ, kuăn pơlê rêh ối utâi utá xua mê tơdroăng pơkuâ kơxô̆ liăn hiăng pá, mê nôkố thăm pá hên tâ drêng hên hnoăng cheăng pêi tơkŭm to a râ cheăm. Jâ Nguyễn Thị Thùy Trang, ngế pơkuâ môi tíu ối a Măng Deang tối, mơhé hngêi trăng troăng klông kŏng ngê̆ thông tin tá hâi tơdâng tơ’mô laga ki hên châ tơpui pêi pro tro hâi khế pơkâ.

‘’Á tâ tung ihiâm mơno mê cho mâu kăn pơkuâ, ngoh nâ kăn ƀô̆ pơkuâ cheăm tơmâng khât ‘nâng, pêi cheăng lĕm ‘nâng ƀă đi đo mơdoh chôu ăm khu tê mơdró. Pơtih môi tiah trâm mâ vâ vêh mơnhên hơnăm hiăng hluâ hiăng châ pêi pro ki klâi? Khu râ kăn pơkuâ xuân tơmâng rơkong tơpui ing mâu khu tê mơdró vâ khu râ kăn pơkuâ ai mâu tơdroăng pơhlêh ăm tơtro, xuân môi tiah vâ mơnhông lĕm tro tâ ƀă ôm hyô Măng Deang’’.

A cheăm Kon Plông, pro pôu hngăm tơdroăng cheăng klêi kơ’nâi rah xo bro lế lĕm xuân tâk inhên. Cheăm châ mơjiâng ing xiâm rêi tơmot chiâng môi 3 cheăm Ngọk Tem, Hiếu ƀă Pờ Ê, ai ƀăng deăng vâ chê 56 rơpâu hectar, pơ’leăng mâ mơngế lối 9.500 ngế, tung mê, kuăn pơlê hdroâng kuăn ngo châ troh 95%, ai thôn kơtăn tíu xiâm cheăm lối 60 km.

Ngoh Trần Nguyễn Hữu Nghĩa, ngế pơkuâ kơvâ khôi túa lĕm tro – rêh ối pơlê pơla cheăm Kon Plông nôkố pôu râng rơtế môi xôh 5 tơdroăng cheăng: khôi túa lĕm tro, tơ’noăng ivá, ôm hyô, rơpŏng ƀă khăm pơlât. Klêi kơ’nâi tơmot chiâng môi, ‘noăng chư chêh ing 3 cheăm châ tơmot chiâng môi pro tơdroăng pơkuâ pá hên tâ, tơdrêng amê kơpong kân rơdâ pơkâ thế kăn ƀô̆ thế đi đo thế ti tăng plĕng xiêm rêi pơlê pơla.

Tung 5 kơvâ pơkuâ, tơdroăng cheăng ‘na khăm pơlât cho pá puât má môi xua tơdroăng cheăng tá hâi rơkê trâu, xua mê ngoh Nghĩa thế đi đo tơpui ƀă mâu kăn pơkuâ hngêi pơkeăng cheăm vâ ‘nâi tơdroăng, tơbleăng teăm tơdrêng ƀă mâu kăn pơkuâ cheăm. Ngoh Trần Nguyễn Hữu Nghĩa hbrâ mơjiâng hâi khế pêi cheăng, xing xoăng hâi khế tơtro pơla pêi cheăng a kơ koan ƀă lăm a pơlê pơla:

‘’Á xing xoăng chôu ăm tơdâng, tơtro. Má 3 ƀă má 5 rêm măng tĭng, á lăm a mâu thôn. Ki tơ’lêi hlâu dêi á cho ‘nâi nâl tơpui dêi kuăn pơlê a pơlê xua mê tơ’lêi tơpui tơno. Rah xo lế lĕm tro mơngế pêi cheăng laga khu kăn ƀô̆ ối iâ xua pơlê kân rơdâ. Kăn ƀô̆ cheăm thăm hriâm tơdroăng ki rơkê, tiô achê pơlê pơla vâ teăm tơdrêng ‘nâi tơdroăng cheăng vâ teăm tơdrêng tơbleăng ăm khu râ kăn pơkuâ ƀă ai troăng prôk la ngiâ hnê mơhno’’.

Ki nhên khât ăm hlo, ki phá tơ-ê kơpong kuăn pơlê hdroâng kuăn ngo pơkâ hên ƀă kăn ƀô̆ râ xiâm. Tơdroăng hlê plĕng khôi túa lĕm tro, nâl tơpui gum tơdroăng cheăng pơtâng tối, mơhnhôk châ tơƀrê tâ. Hâi khế pơla kố nah, Vi ƀan cheăm Kon Plông mơdêk xúa kŏng ngê̆ thông tin, pơhlêh xúa kŏng ngê̆ tung pơkuâ, hnê mơhno. Kơxô̆ hô tơpui pêi pro tơdrêng tung um tiô troăng hyôh măng châ lối 96%, tâi tâng hô sơ châ pêi ing kŏng ngê̆ sap ing apoăng.

Tíu xiâm pêi cheăng rêh ối cheăng kâ ƀă tơnêi têa râ cheăm châ tơkŭm po ƀeăn ƀĕng, tơdrêng amê mơnhông hnoăng cheăng dêi 25 tôh kŏng ngê̆ tiô troăng măng pơlê pơla a mâu thôn, gum tơpui pêi pro hên tơdroăng cheăng ing xiâm rêi.

Rơtế ƀă mê, cheăm tơtrŏng rak vế khôi túa lĕm tro ƀă mơnhông ôm hyô. Tíu mơhno khôi túa lĕm tro Rơteăng dế chê vêh pro, tơmiât troh la ngiâ rế rak vế khôi túa lĕm tro, rế mơjiâng tơmeăm ôm hyô ki phá tơ-ê, mơjiâng tơdroăng ki môi tuăn pơlê pơla ƀă tŏng gum khu râ kăn pơkuâ tung tơdroăng pêi pro troăng hơlâ.

Pôa Đặng Đình Toán, Phŏ Kăn hnê ngăn Vi ƀan cheăm Kon Plông, kong pơlê Quảng Ngãi tối ăm ‘nâi, kơxô̆ tơdroăng cheăng nôkố tâk châ péa xôh, thăm nếo châ pái xôh tâng pơchông ƀă hdrối, pơkâ thế kăn ƀô̆ cheăm thế hbrâ kêi trâng vâ kêi đeăng hnoăng cheăng.

‘’Nhŏng o tung kơ koan ai tơdroăng ki gum dêi pó, ai tiah mê nếo kêi đeăng hnoăng cheăng. Râ cheăm achê kuăn pơlê tiô kuăn pơlê xua mê ing kăn ƀô̆, kŏng chưk, viên chưk troh mơngế pêi cheăng mê ngin thế achê kuăn pơlê, tiô kuăn pơlê tâ ƀă tơmâng kuăn pơlê hên tâ ƀă mâu hnoăng cheăng ki nhên. Ki rơhêng vâ tối thế chu a pơlê hên tâ mê ngin nếo ‘nâi tơdroăng xiâm tơdroăng cheăng a pơlê pơla’’.

Lâp kong pơlê Quảng Ngãi nôkố ai 96 tíu cheăng pro mơ-éa rêh ối cheăng kâ ƀă tơnêi têa râ cheăm. Tung tơdroăng ki rah xo bro lế lĕm tro, iâ mơngế pêi cheăng, khu kăn ƀô̆ a cheăm hiăng hbrâ kâi trâng, chôa ‘lâng ‘’pôu râng tơdroăng cheăng’’ vâ tơniăn pêi cheăng tơ’lêi hlâu. Mơhé trâm pá kân, hên kăn ƀô̆ kơpong kong ngo xuân ƀeăn ƀĕng rah xo tơdroăng cheăng, kơjo tơpui pêi pro mâu tơdroăng ki thâ dêi kuăn pơlê.

Pôa Hồ Văn Niên, Kăn pơkuâ hnê ngăn cheăng Đảng kong pơlê Quảng Ngãi pơkâ thế, kal thăm xing xoăng râ, xing xoăng hnoăng bă xing xoăng  mơngế pêi cheăng, liăn ngân; kơdroh mơ-éa cheăng kâ rêh ối ƀă tơnêi têa ki ôh tá kal; mơdêk châ tơƀrê pêi cheăng dêi khu râ kăn pơkuâ péa râ; pơhlêh tơniăn tíu mơ’no liăn cheăng tê mơdró.

“Mâu khu râ kăn pơkuâ hnê ngăn cheăng Đảng, cheăm, tíu cheăng, khu cheăng, kơvâ kong pơlê tơkŭm inhên ƀă pơkuâ pêi pro châ tơƀrê Tơdroăng pơkâ dêi Khu râ kăn pơkuâ hnê ngăn cheăng Đảng kong pơlê ‘na mơdêk ki dâi lĕm tơdroăng cheăng kăn ƀô̆ tơxâng pơkâ hnoăng cheăng tung rơxông nếo. Khu râ kăn pơkuâ po pêi cheăng khu râ kăn pơkuâ pơlê pơla 2 râ tơniăn hlâu lĕm, tơdâng tơ’mô, xêt khât, châ tơƀrê, tơxâng pơkâ hnoăng cheăng tung rơxông nếo’’.