VOV4.Sêdang - Hâi apoăng dêi khế 12 kố nah, a hneăng hôp Vi[an pơla Chin phuh tơpui ‘na tơdroăng pơtối rak vế khôi túa vêa vong tơmeăm khoăng ki kơnía git rôh má 10 dêi UNESCO po a Namibia, Po leh [ă xah hêi hrot kơxái a Việt Nam, Kul, Hàn Quốc, Philippines hiăng châ UNESCO pơ-ôu pơ-eăng cho khôi túa xah hêi ki le\m tro kơnía git dêi kuăn mơngế. Kố cho môi tơdroăng ki ro [ă kuăn pơlê ki dế pơtối rak vế [ă po leh tiô khôi hmâ. Ngọc Ngà, ngế chêh hla tơbeăng ai chêh tối: Hrot kơxái – khôi túa vêa vong ki kơnía git dêi lâp plâi tơnêi rôh má 10 dêi Việt Nam’’. 

Tiô pho\ giăo sư, tie#n sih Nguyễn Văn Huy, kăn cheăng tung ho#i đông tơmeăm khoăng tơnêi têa ngế ki veăng chêh hồ sơ po Leh [ă xah hêi hdot kơxái tiô khôi hmâ pơtroh ăm UNESCO, mê hdrot kơxái cho tơdroăng xah hêi châ pêi pro a lâp mâu kơpong kuăn pơlê pêt báu, tơku\m hên a kơpong peăng mâ hâi lo [ă peăng mâ hâi lo ‘na hdroh châu Á, [ă tơdroăng púi vâ kong mêi ‘lo tô tro, tơmeăm pêi lo châ xo hên, mơhé tơdroăng xah hêi kố ai hên túa  tơku\m p phá tơ  ê dêi rơpó, tối ‘na mâu tơdroăng ki phá xêh tung tơdroăng rêh ối, cheăng kâ, mơhno túa vêa vong dêi rêm hdroâng kuăn ngo  dêi rêm kong têa: {ă Hàn Quốc vâi hmâ ‘nâng, vâi hiăng pro tơdroăng xah hêi hrot kơxái vâi mê chiâng môi tơdroăng xah hêi ki tro tơ’mot hên ngế veăng xah, ‘na hrot kơxái dêi kong têa Kul xuân ối rak vế tiô khôi ton nah dêi pin, gá xuân xah a thôn pơlê môi tiah pin. Mơhé tơku\m xah hêi phá dêi rơpó, la ki xiâm dêi tơdroăng xah hêi kố xuân 2 khu ki tơhrot péa pâ, túa ki hrot  mê mơhno tơdroăng ki tơru\m pơla âm dương, mơhno môi tơdroăng ki loi t^ng. Mê cho tơdroăng ki ‘na hrot kơxái dêi mâu kong têa.

A kong têa Kul, tơdroăng xah hrot kơxái châ po đi đo xua pái khu hdroâng kuăn ngo teăng mâ rêh ối rơtâ tá Long ki kân ai inâi (Great Lake) Biển Hồ Tonle Sap-cho tíu ki achê [ă kơpong tí tăng chiâng ngăn mâu tơmeăm khoăng ton nah dêi Angkor. A philippines, hrot kơxái châ pêi pro a Hungduan cho môi pơlê kong kân dêi Ifugao châ ‘nâi [ă mâu [ăng klâng báu ki kân rơdâ. A kong têa Hàn Quốc, tơdroăng xah hêi hrot kơxái kố xuân châ pêi pro a hên kong pơlê. A Việt Nam, hrot kơxái châ pêi pro đi đo a mâu kong pơlê Lào Cai, Vĩnh phúc, Bắc ninh [ă pơlê kong kân Hà Nội. Kố cho môi tơdroăng xah hêi tiô khôi hmâ ton nah, môi tơdroăng xah pơtâp ivá ki pú hên [ă đi đo tơ’mot hên ngế veăng pêi pro.

Túa hdrot kơxái dêi rêm kơpong ai môi túa phá. To Hà Nội, ai tơdroăng xah hrot kơxái ki ối ‘nâi po drêng rôh tơbâ Trấn Vũ hâi lơ 3 khế 3 âm lịch rêm hơnăm, a thôn Ngọc Trì, bêng Thạch Bàn, pơlê krâm Long Biên. Pôa Lê Văn Cự, lo ing Trấn Vũ, pơlê Ngọc Trì, ăm ‘nâi: Sap ing nah, tơdroăng xah hrot kơxái ki ối ‘nâi kố cho môi tơdroăng xah hêi mơhno khôi túa vêa vong ki ôh tá la laia lôi dêi pơlê rêm hdrôh troh Tết, rơnó hơngui. Hdrot kơxái ôh tá xê to tơdroăg xah hêi rơnó hơngui mê ối mơhno tơdroăng ki hâk vâ khât dêi kuăn pơlê, púi vâ Xeăng kum dêi rơpo\ng hngêi, pơlê pơla. Tâng tối hrot kơxái châ pơ-ôu pơ eăng cho tơmeăm khoăng ki kơnía git dêi lâp plâi tơnêi, pôa Cự [ă hên ngế kuăn pơlê akố hâk ro lo a ngiâ tối: Nghin a kố nếo ‘nâi kơxo kố sôk ro khât, rêm ngế tâ ro tung hiâm mơno, ngin hâk tơngăm khât ‘na tơdroăng ton nah dêi tơdroăng xah hrot kơxái ki ối ‘nâi sap ing nah troh nôkố mâu pôa krâ jâ krâ hiăng ‘măn ăm. Sap ing nah troh nôkố, kuăn pơlê hrot kơxái a kơpong pêi cheăng Đàng Đông ai klâ pro mạn Đường, mạn Chợ, mạn Đìa, hdrối vâ po xah hrot kơxái ngin ai po leh [ă drêng hrot kêi ngin ai pro leh rơkâu xeăng.

‘Na pôa Nguyễn Như Luận, môi ngế kuăn pơlê ối a pơlê Ngọc trì, bêng Thạch Bàn xuân hâk ro tối: Hâk ro ‘nâng, sap nôkố ta troh Tết  hơnăm kố kô po leh mơd^ng ki kân troh kuăn pơlê tung kong pơlê tơdah xo [âng mơnhên tối dêi UNESCO diâp ăm.

Túa po leh mơd^ng hrot kơxái vâ tơbâ môi tơdroăng ton nah. Mê cho drêng pơlê Ngọc trì tô mơdrăng khăng khoăng, 12 to têa klôh xiâ tâi 11 to klôh, bú ối môi to têa khôh tê ối ai têa. Xâu kuăn pơlê ki ê lơ troh veăng hnêng têa, mê mâu kuăn pơlê ki ai têa kloh ai têa mê mơ-eăm rak ngăn dêi. Péa pâ tơbriêt dêi rơpó hrot dêi rơpó tơbriêt têa, xâu têa lưo tơ ok mê rêm ngế hiăng ối ‘nâi kuâ dêi tá kơthung têa.Kơ’nâi mê ối chôu pâ tơdroăng ton nah, mâu jâ pôa tơmiêt troh tơdroăng xah hêi hrot kơxá ki ối ‘nâi vâ mơđah. Tung pơla ối a Vĩnh phúc, mơngê ski hrot kơxái thê sối ‘nâi a kloh ki hiăng chiâ lôi, xo kơxái vâ hrot. A Sóc Sơn ai xúa pơlái, tơdroăng xah hrot kơxái ối ‘nâi a Long Biên, mâu ki ối pá ro\ng luâ a xơtếo ngế ki ối pá hdrối, pro chiâng môi tiah 2 to kơxái mơngế péa pâ vâ toi. Tiô mâu khu tí tăng ‘nâi ple\ng tối pá tâ iâ dêi tơdroăng po leh mơd^ng kố cho tơdroăng púi vâ kong mêi tro tô ‘ló, pêi cheăng kâ pon mơhúa châ xo hên kế tơmeăm pê lo. Pho\ giăo sư tie#n sih Nguyễn Văn Huy tối: Pá ro\ng khôi túa vêa vong ‘a hrot kơxái mê cho tơdroăng ki rêm ngế pui vâ, tơngah tung la ngiâ dêi tơná [ă mâu ngế tung pơlê, mâu nho\ng o ki ối achê. Mê mâu ngế ki veăng hrot kơxái kố xuân môi tiah kuăn pơlê vâi há xôk ro. Tơdroăng hơ’muăn ki kâi [lêi lơ ôh mê vâ môi tiah ôh tá ai tơdroăng ki kal tâ tơdroăng ki vâi châ veăng xah hrot kơxái [ă tơdroăng hơ’muăn mê.tâi tâng mâu tơdroăng mê pro chiâng môi khôi túa vêa vong dêi kuăn pơlê akố. A tơmiêt xua tiah mê, tơdroăng ki kơnía git ‘na xah hdrot kơxái kô châ pơ-ôu pơ-eăng.

{ă mâu tơdroăng ki tơviah mê, leh mơd^ng xah hrot kơxái hiăng châ UNESCO tơbleăng tung hneăng hôp kơxêi hnah a Namibia pơ-ôu pơ-eăng cho tơmeăm khoăng ki kơnía git dêi kuăn mơngế hơnăm 2015, [ă cho tơmeăm khoăng ki kơnía git dêi lâp plâi tơnêi rôh má 10 dêi Việt Nam.

Gương tơplôu [ă tơbleăng