VOV4.Sêdang - Ô vâi krâ-nho\ng o [ă pú hmâ! Tung mâu hnăm hiăng hluâ a kong pơlê Dak Nông rế hía rế hlo ai hên mâu vâi krâ-nho\ng o kơdôu mơ-eăm tơkâ hluâ hên xahpá vâ ai tơdroăng rêh ối tơniăn, mê cho mâu ngế ki kơhnâ khât tung cheăng kâ-tê mơdró. Hên rơpo\ng xua trâm hên pá puât, pơxiâm tí tăng xêh túa cheăng kâ [ă kơpeăng ko\ng ti ai ki klâi, la xua [ă hiâm mơno kâi chên, khên tơnôu, kơdôu mơ-eăm păng ‘nâng, khó kho\m châ tơkâ hluâ pá puât, mê vâi hiăng chiâng mâu ngế ki kro mơdro\ng ing kơdrum deăng-chêk klâng dêi tơná. {ai chêh kơ’nâi kố, ai tối nhên ‘na tơdroăng rơkê tung pêi cheăng kâ a kong pơlê Dak Nông.

            Tung hngêi ối nếo kân rơdâ, ối tó sôk suâ, kơbố xun hlo tơdroăng ki hơniâp ro dêi rơpo\ng jâ Lê Thị Kim Liên ối a thôn 17, cheăm Nhân Cơ, tơring Dak Rlâp, kong pơlê Dak Nông. Tối dêi tơdroăng ki pá puât nah, jâ Liên tối ăm ‘nâi: Hnăm 1994 rơpo\ng lo ho\ng Đồng Nai trôh a kong pơlê Dak Nông vâ tăng cheăng pêi, mâu hâi apoăng ôh tá ai ki klâi mê trâm hên pá puât ‘na kế tơmeăm khoăng [a\ ‘na hiâm mơno xun tôu tuăn đi đo. Sap ho\ng môi sao tơnêi pêi chêk deăng troh nôkố jâ hiăng ai 15 ha tơnêi: tiu, kơphế, plâi sâu riêng, plâi [ơr [a\ păn châ chât to ro. Tiu xêo rêm hnăm, ôh tá tối kơxo# liăn mơ’no rôe hdrê, phân, têa hnoăng pêi cheăng, mê rơpo\ng jâ Liên châ tơkâ dâng 2 rơtal liăn, tăng cheăng pêi ăm mơngế pêi cheăng, mơhá dâng 4 rơtuh môi khế ăm mâu ngế pêi cheăng. Jâ Lê Thị Kim Liên tối: Nah a kố to nhâ, hlá xá, apoăng nah pêt prá alâi, klêi mê nếo pêt kơphế, pêt tiu, loăng kơxu. Trôh hâi kố, tơdroăng cheăng kâ rêm hnăm mơnhông tơtêk. Tơdroăng cheăng kâ xông tơtêk, păn ká xixo\ng rêm hnăm xun xông tơtêk tơ’nôm. Châ tơ-[rê tiah kố ôh tá xê to á mơ-eăm xêh, mê ối ai mâu khu râ kăn pơkuâ ăm mung liăn [a\ hnê mơhnhôk ‘na hiâm mơno, mê á nếu châ tơ-[rê mơtiah hâi kố.

            Tơdroăng xúa khoa hok kih thua#t tung pêi cheăng, tê mơdró a kong pơlê Dak Nông hiăng châ tơ-[rê ăm rơpâu rơpo\ng kuăn pơlê, ki rơhêng vâ tối ho\ng pơhlêh hdrê pêt, mơnăn păn [a\ xúa kơmăi kơmok rơxông nếu tung pêi pêt.

            Hdrối nah jâ Chung Thị Lân hiăng ai cheăng pêi tơniăn a kong pơlê Lâm Đồng, laga drêng hlo hyôh kong prâi, tơnêi tơníu a kong pơlê Dak Nông le#m tro, hnăm 2009, rơpo\ng nâ Lân lăm ối pêi cheăng a cheăm Quãng Khê, tơring Dak Glong pro pơlê má péa dêi tơná. Hnăm 2011 rơpo\ng nâ Lân pơxiâm mơ’no liăn pêt loăng yâu păn hdrong ki vâ xo prế. Kơnôm xúa mâu khoa hok kih thua#t [a\ pêi chêk deăng, ‘nâi xúa kơmăi kơmok rơxông nếo, mê rơpo\ng nâ Lân rế châ kơd^u liăn mơhá  mơngế pêi cheăng rế pêi lo hên liăn ngân rêm khế châ 30 rơtuh liăn. Jâ Chung Thị Lân, ối  a cheăm Quảng Khê, tơring Dak Glong tối: Apoăng troh akố tá hâi ‘nâi hdrê yâu ki nếo, apoăng hnăm kố nah a ti tăng ple#ng môi hdrê yâu ki nếo. Hnăm la ngiâ kố ah, on veăng a kôm mơdâ hên hdrê yâu nếo [a\ pơhlêh hdrê ki nếo, hdrê yâu nếo kố châ kơd^u liăn mung mơngế pêi cheăng, hlá yâu hbo, hdrong kâ kôm re#ng kân le#m tâ.

            Hlo châ tơ-[rê tung tơru\m pêi chêk pêi deăng tung mâu hnăm hiăng hluâ, mâu kơvâ [a\ khu râ kăn pơkuâ mâu tơring cheăm hiăng pro tơ’lêi hlâo ăm hên rơpo\ng kuăn pơlê pêt reăng a tôh kơpho# 4, bêng Nghĩa Phú, pơlê kong krâm Gia Nghĩa, mơjiâng khu tơru\m cheăng. Rơtế amê, kơnôm xúa kơmăi kơmok rơxông nếo tung pêi chêk pêi deăng, mê rêm hnăm mâu ngế tung khu pêi lo liăn tơniăn sap 100 rơtuh tơngi klêng. Poâ Huỳnh Ngon-Ngế pơkuâ khu tơru\m cheăng pêt reăng bêng Nghĩa Phú, pơlê kong krâm Gia Nghĩa ăm ‘nâi: Sap ai troăng rơhlâ dêi Đảng [a\ Tơnêi têa mơnhông túa pêt reăng hiăng to\ng kum ăm ngin, ăm ngin pro hngêi hding hlâm. Niikố tôh tơru\m cheăng hiăng mơjiâng pro hngêi hlâm dâng 1 ha, tung mê ôh tá xêo kơxo# liăn mơ’no pêi cheăng tung môi hnăm ngin mơdâ pêt 4 rôh reăng, kơxo# liăn châ tokâ châ 500 rơtuh liăn.

            Xêo troh khế 11 hnăm 2014, lâp kong pơlê Dak Nông ai lối 56 rơpâu ngế tơru\m cheăng tung pêi chêk pêi deăng, tung mê ai dâng 21 rơpâu 200 rơpo\ng châ pôk inâi kuăn pơlê rơkê pêi chêk pêi deăng. Vâ kuăn pơlê thăm rơkê pêi cheăng, tê mơdró pơtối tơtêk [a\ po rơdâ kân, kum kuăn pơlê pêi lo tơ’nôm liăn ngân, tung la ngiâ kố ah, khu pơkuâ kuăn pơlê pêi chêk deăng kô tơku\m pêi pro hên túa cheăng, tung mê, ki xiâm thế tơru\m krá tơniăn tung pêi chêk pêi deăng. Poâ Nguyễn Văn Xá-kăn pho\ hnê ngăn kuăn pơlê kong pơlê Dak Nông tối: Pro ti lâi mơhnhôk kuăn pơlê mơjiâng túa tơru\m cheăng, tối cho túa pêi cheăng kâ tơru\m cheăng, tung mê kal má môi cho tơru\m pơla troăng rơhlâ dêi Đảng [a\ Tơnêi têa, tơru\m pu\n pâ: Kuăn pơlê pêi chêk deăng, Tơnêi têa, khu tê mơdró [a\ khu cheăng ‘na khoa hok, tiah mê kế tơmeăm khoăng nếo tơniăn.

            {a\ tơdroăng kuăn pơlê rơkê tung pêi cheăng kâ, rơpo\ng mơnhông tơtêk, hiăng kum kal khât tung pơhlêh um méa dêi hên kơpong thôn pơlê./.

A Sa Ly tơplôu