VOV4.Sêdang - Cheăm Ea Tul, tơring }ư\ Mgar, kong pơlê Dak Lak ai lối 2 rơpâu rơpo\ng kuăn pơlê rêh ối a 12 thôn, pơlê, tung mê, hdroâng kuăn ngo Rơđế châ lối 98%. Mâu hơnăm hiăng hluâ, tơdroăng tah hrâ mơnguâ kơdroh kơtiê xahpá akố hlo tơ-[rê khât [ă túa pơkâ pêi pêt hdrê loăng ton hơnăm hnối mơnhông mơdêk păn kế tơmeăm. A hơnăm 2014 nah, cheăm Ea Tul hiăng ai 80 rơpo\ng hluăn ing kơtiê, kơxo# rơpo\ng kơtiê dêi cheăm chu ối 9%. Khu ngăn ‘na kuăn pơlê pêi chiâk pêi deăng cheăm Ea Tul hiăng to\ng kum kơhnâ khât ăm vâi krâ nho\ng o kuăn pơlê xúa khoa hok kih thuât tung pêi cheăng kâ vâ pêi lo hên kế tơmeăm. Kơnôm ing mê, hên rơpo\ng kuăn pơlê hiăng hluăn ing kơtiê, mơ-eăm pro kro mơdro\ng. {ai chêh dêi H’Za Wut {uôn Yă, ngế rah chêh, cheăng tung Rơ’jiu Việt Nam a Tây Nguyên ai mơnhên tơdroăng mê.

Pôa Y Đhiăm Ayun, a pơlê Tu tối ăm ‘nâi, hdrối nah tơdroăng rêh ối rơpo\ng pôa trâm hên pá puât, pá ai kế ki klâi, la dế kố rêm hơnăm rơpo\ng pôa pêi lo châ 250 rơtuh liăn ing 3 ha kơphế [ă păn lối 30 to chu kriếo, tơdroăng rêh kâ ối rơpo\ng pôa hiăng châ hơ’lêh hên. Pôa Y Đhiăm Ayun tối tiah kố: Sap ing hdrối hơnăm 2006 rơpo\ng á trâm hên pá puât, hơnăm 2008 rơpo\ng hiăng châ hluăn ing kơtiê, pêi lo kế tơmeăm tâng vâ xêo ngăn rêm hơnăm tung pơla 4 troh 5 hơnăm achê kố châ 250 rơtuh liăn ing tơdroăng pêt hdrê loăng [ă păn mơnăn. Châ ai tiah mê, cho kơnôm ung khu pơkuâ ngăn ‘na chiâk deăng cheăng tơku\m po mâu lâm hnê pêi cheăng kâ, ai 2 troh 3 hdrôh rêm hơnăm, vâi hnê rơpo\ng á kơhnâ khât, mê ngin hiăng xúa khoa hok kih thuât tung păn mơnăn mơnôa, pêt hdrê loăng.

 Pôa Y Wư\n Ayun, ối a pơlê Sah A, cheăm Ea Tul, xuân cho môi ngế ki rơkê kơhnâ tung cheăng kâ kơdroh kơklêa xăm kơtiê. Hdrối nah, rơpo\ng bú ai 1 ha tơnêi pêt kơphế, plâ hơnăm pá ai ki klâi, xua rơpo\ng ai hên ngế. Kơxo# tơnêi pêt kơphế xua ôh tá hâi ‘nâi xúa khoa hok kih thuât rak ngăn mê plâi ôh tá kơtốu. Sap ing hâi veăng hriâm pêi [ă rak ngăn tơmeăm, xua khu pơkuâ ngăn ‘na chiâk deăng cheăm hnê pôa hiăng hlê ple\ng [ă ‘nâi xúa khoa hok kih thuât tung rak ngăn loăng kơphế. {ă tơdroăng pêi pêt tơmeăm iâ hâi vâ ai liăn vâ pơtối pêt mâu hdrê loăng ton hơnăm, ing 1 ha kơphế apoăng, troh nôkố, rơpo\ng pôa hiăn ai 7 ha kơphế [ă 20 ha loăng kơxu, đi đo châ pêi lo dâng 2 rơtal liăn môi hơnăm. Pôa Y Wư\n Ayun tối: Khu pơkuâ ngăn ‘na chiâk deăng cheăm hiăng kum á ‘na khoa hok kih thuât pêt kơphế, kơxu. Pêi cheăng tiô khoa hok dêi tơnêi têa, ai ngế păn ro, păn chu. Bú hnê ăm kuăn pơlê pêi pro tro khoa hok kih thuât hiăng châ hriâm, rơvot phon, pôe tơkâng tro tơdroăng kô ai plâi kơtốu. Á hiăng kum ăm mâu rơpo\ng ki ôh tá ai tơnêi vâ pêi pêt, ăm vâi hdrê kuăn chu păn, rơxế hon đa, kum kuăn muăn vâi châ hriâm, á mung vâi veăng kuá chhá kơxu, ai 10 ngế ki rak ngăn [ă veăng krí kơphế ăm á.

Tung mâu hơnăm hiăng hluâ, tơdrêng [ă tơdroăng to\ng kum dêi tơnêi têa, hnoăng to\ng veăng dêi Khu pơkuâ ngăn ‘na mơngế pêi chiâk deăng hiăng kum ăm hdroâng mơngế Rơđế a cheăm Ea Tul châ pơtối pêi cheăng kâ ki hiăng ai tơ’lêi hlâu akố, tâi tâng ai lối 4 rơpâu 500 ha deăng kơphế, lối 4 rơpâu ha loăng kơxu, 60 ha loăng hôt, lối 30 ha báu klâng. Ki rơhêng vâ tối, hên rơpo\ng hdroâng kuăn ngo Rơđế hiăng châ hluăn kơtiê, châ mơnhông mơdêk pro kro mơdro\ng. Hơnăm 2011 rơpo\ng kơtiê tung lâp cheăm ai lối 30%, troh hơnăm 2014 hiăng chu kơdroh ối 9%. To a hơnăm 2014 lâp cheăm ai lối 80 rơpo\ng châ hluăn kơtiê. Cheăm hiăng ai vâ chê 1 rơpâu 500 rơpo\ng veăng mot tung khu ngăn ‘na kuăn pơlê pêi chiâk deăng rơkê, cho tơdroăng ki sap nah tá hâi chói ai.

Tâng hdrối nah, xiâm kối khoh chiâng kơtiê a hên rơpo\ng hdroâng mơngế Rơđế a cheăm Ea Tul cho xua pêi pro tiô khôi túa ki tá hâi tro, ôh tá bê tu\m mâu tơmeăm khoăng vâ pêi cheăng kâ, malối ôh tá bê liăn ngân. La nôkố, Khu pơkuâ ngăn kuăn pơlê pêi chiâk deăng cheăm Ea Tul hiăng mơ’no hên troăng hơlâ to\ng kum, mơhnhôk mâu ngế ối tung khu châ mung liăn, hdrê, châ hriâm ‘na khoa hok kih thuât, pêi pro tro túa ki hơ’lêh hdrê loăng pêt, mơnăn păn mê khoh châ pêi lo hên kế tơmeăm kơnâ liăn. Pôa Y Krua Ktla, Kăn pho\ hnê ngăn kuăn pơlê pêi chiâk deăng tối ăm ‘nâi: Khoh chiâng châ hluăn ing kơtiê, môi pâ cho xua Khu pơkuâ ngăn ‘na kuăn pơlê pêi chiâk deăng hiăng lăm hnê kuăn pơlê hlê ple\ng hên ‘na khoa hok kih thuât mê hên kuăn pơlê hiăng châ hluăn kơtiê. Cheăm hiăng tơru\m [ă hên khu râ, kơvâ cheăng vâ hnê tối ăm kuăn pơlê pêi pro [ối. La ngiâ kố ah, Khu pơkuâ ngăn ‘na kuăn pơlê pêi chiâk deăng kô po lâm hnê tối ăm kuăn pơlê vâ hlê ple\ng ‘na khoa hok kih thuât, hnê kuăn pơlê păn mơnăn mơnôa, hơ’lêh tuá pêi pêt hdrê loăng, hnê tung rêm rơpo\ng hngêi.

Seá mơnhên tối ‘na tơdroăng ki khoh châ hluăn ing kơtiê dêi hdroâng mơngế Rơđế a cheăm Ea Tul, pôa Y Đức Ayun, Kăn pho\ hnê ngăn Vi [[an cheăm Ea Tul tối ăm ‘nâi, mâu rơpo\ng kơtiê tung cheăm kơnôm châ tơdroăng to\ng veăng dêi Khu pơkuâ ngăn ‘na pêi chiâk deăng cheăm hnê tối ‘na khoa hok kih thuât, mơjiang mâu tuá pêi chiâk deăng vâ khoh pêi lo hên kế tơmeăm tâ. Pôa Y Đức Ayun tối ăm ‘nâi: Apoăng pơla hơnăm 2011-2015 cheăm Ea Tul ai 620 rơpo\ng kơtiê, dế nôkố ối 180 rơpo\ng kơtiê. Cheăm hiăng pêi pro mâu tuá cheăng păn mơnăn mơnôa [ă hên mâu tuá cheăng ki ê nếo, châ pêi pro hên a cheăm Ea Tul. Pơtối mê, xuân hiăng po hên lâm hnê tối, hnê mơhno ‘na khoa hok kih thuât ăm vâi krâ-nho\ng o vâ ‘nâi túa pêi pêt hdrê loăng [ă hên túa cheăng kâ ki ê. Ki má pái nếo, to\ng kum ăm kuăn pơlê châ mung liăn ing hngêi rak liăn vâ kuăn pơlê ai liăn rôe hdrê pêt tơmeăm păn mơnăn châ hluăn ing kơtiê.

Cheăm Ea Tul hiăng ai hên khu ngế ki rơkê tung pêi chiâk deăng rơkê, tơdroăng rêh kâ ối dêi hdroâng kuăn ngo Rơđế a mâu thôn, pơlê rế hiá rế hơ’lêh nếo. Cheăm dế kơdôu mơ-eăm troh tâi hơnăm 2015 tâi tâng rơpo\ng kơtiê dêi lâp cheăm bú ối 7% vâ khoh châ troh a kơlo mơjiâng thôn pơlê rêh ối, cheăng kâ tiô tuá nếo.  

Nhat Lisa tơplôu [ă tơbleăng