VOV4.Sêdang - Ô vâi krâ-nho\ng o [ă pú hmâ! Hngêi trá dêi hdroâng mơngế Bơhnéa ki vâi ối tối cho hngêi xo\n cho mâu tơmeăm khoăng ki le\m mơnâ [ă xuân cho ki xiâm vâ bro hên ngế tơmối rơhêng lăm trôh ngăn, môi tiah: Tíu xiâm pơkuâ ngăn kơpong khôp Pâ Xiăng, Hngêi khôp mơjiâng [ă loăng. Sap ing hơnăm kố troh hơnăm ki ê, pơlê dêi hdroâng mơngế Bơhnéa hiăng ai hên túa ki hơ’lêh, la mâu túa hngêi ki pro trá dêi hdroâng kuăn ngo akố xuân ối rak vế dêi tơdroăng ki tơniăn le#m, ro rih dêi kơpho# kong ngo Kon Tum.

 Tung hên túa hngêi mơjiâng pro ki tơviah le\m dêi hdroâng mơngế Bơhnéa, hngêi trá cho túa mơjiâng pro vâ chê [ă tơdroăng rêh ối dêi vâi. Tiô pôa A Jar, ối a pơlê kong kơdrâm Kon Tum, ngế ki plâ rơxông tí tăng ‘nâi ple\ng khôi túa, vêa vong dêi hdroâng kuăn ngo Bơhnéa, a kong pơlê Kon Tum, hngêi trá Bơhnéa cho hngêi mơjiâng pro tiô túa mơngế rêh ối kơpong kroăng têa. Mơhé ngăn u lâi, hngêi ki lâi xuân mơhno ăm hlo vâ môi tiah plong. Pôa A Jar tối: Mơngế Bơhnéa ai krâm hdroâng hdrê rêh ối ing kơpong tơbăng, xua mê hngêi ki mơjiâng pro ai vâ môi tiah plong, péa pâ ko ai péa. Troh kơ’nâi mê nah drêng vâi troh a Kon Tum cho kơpong tonêi ki vâi hmâ tối dêi kong xeăng, ai hên mâu kuăn kiâ kong ki krâ, mê vâi thế pro hngêi trá xo\n a’ngêi kơtăn tơnêi sap 1 met troh 1 met tơdế vâ ví kơ kuăn kiâ ki ‘mêi lơ ‘nêk.

Môi ngế ki ê, xuân hlê ple\ng hên ‘na hngêi trá dêi mơngế Bơhnéa cho pôa A Brơnh, ối a pơlê Kon Tum Kpơng, bêng Thắng Lợi, pơlê kong kơdrâm Kon Tum. Lối 40 hơnăm achê [ă pơlê, pôa A Brơnh ôh tá kâi pâ tâi dêi tơná hiăng pro to lâi to hngêi trá ăm kuăn pơlê tung kơpong kố. Tiô pôa A Brơnh tối, tơdroăng mơjiâng pro hngêi trá dêi rêm rơpo\ng hngêi mơngế Bơhnéa cho tơdroăng cheăng pêi tơdjuôm dêi pơlê. Rêm hơnăm tung pơlê bú ai môi lơ 2 rơpo\ng tê pro hngêi trá [ă tơdroăng mơjiâng pro hngêi thế châ hbrâ tu\m ahdrối [ă hlối tơbleăng a ngiâ pơlê tung plâ hơnăm. Pôa A Brơnh ăm ‘nâi: Mâu ngế hiăng krâ hôp tơdjuôm a kuăn pơlê [ă pơxiâm tơpui tơno dêi pó, hôm châ veăng kum rơpo\ng ki mê, mâu tơdroăng ki hâi  teăm ai mê rơpo\ng hngêi tơbleăng hdrối: rơpo\ng hngêi ôh tá hâi ai ki kố lơ ki mê, vâ mâu ki veăng hôp mê ngăn ‘nôi, hngêi pó xo\n to lâi, ai to lâi to trăng, mâu ngế tung pơlê xuân ai mâu ki rơkê ‘na mơjiâng pro hngêi, vâi rơkê ‘na tơdroăng xêo ngăn hdrối vâ pro. Má péa nếo, cho hnoăng cheăng tơdjuôm dêi mâu vâi krâ pơlê, khu ki rơkê vâi tí tăng tơmiât ngăn ahdrối tíu ki lâi ai loăng vâi mot tung kong ki mê vâ ko loăng.

Tơdroăng cheăng pêi ki pá, ton má môi tung mơjiâng hngêi trá cho tơdroăng rah xo trăng. Vâ tăng rah xo trăng mơjiâng pro hngêi trá rêm rơpo\ng hngêi thế ton châ plâ hơnăm, vâi lăm tung kong ko loăng, xua tung kong ôh tá xê loăng ki lâi xuân chiâng vâ pro hngêi trá. Mơngế Bơhnéa a Kon Tum iâ rah loăng rơnâng, loăng kơdrâ vâi tối cho loăng ki tô, tâng pro hngêi kô pro rơpo\ng hngêi ôh tá hơniâp, to châi tamo. {ă vâi, túa loăng ki le\m má môi thế loăng kơchiâk, loăng ki ai plông kân tơdrăng ai ki xăng [ă ôh tá ai kơmú khên kâ. Rêm túa loăng châ rah tâp tung tơnêi sap 1 troh 1met tơdế, peăng a ngâ ki pro trăng ăm hngêi trá xo\n sap 1 met 35 troh 1 met 5. Klêi tâp xiâm trăng dêi hngêi trá [ă hngêi ki mơdâng pro kơ’nâi cho tơvât trâp [ă hrái vâ meăn pro mơnât. Mơ’nui cho lêm kuâ, veăng ai kuăn pơlê veăng pro hngêi. Pôa A Brơnh ối a pơlê Kon Tum Kpơng, pơlê kong kơdrâm Kon Tum, ‘mu\n tối: Rêm ngế ki lăm xo hrái tơku\m ‘măn môi tíu vâ bê pro kêi môi toăng hngêi, klêi mê nếo lăm tăng tíu lâi ai trâp ki rơpâ le#m cho tơnêi hneăn ki tơvât [ă tơnêi, mê gá nếo krêa [ă dêi pó drêng vâi meăn. Vâi chiâ nhên, klêi mê, ok têa hên amê, chuâ hblâk trâp ăm liê, klêi mê xo mâu hrái ok chôa i iâ klêi mê chuâ hblâk, rêm ngế droh rơtăm tung pơlê tơku\m dêi pó veăng hblâk, mâu hiăng krâ ối ‘nâi tơpui tơno [ă dêi pó.

Mơhé pơlê dêi mơngế Bơhnéa ối ulâi xuân vêh peăng hdroh. Tiô jâ pôa dêi hdroâng mơngế Bơhnéa hmâ loi dêi kố cho hơlâ ki mơhúa, tơ’lêi hlâu pon mơhúa tung pêi cheăng kâ. A Kon Tum nôkố xuân ối hên hngêi trá ton nah lối 100 hơnăm. Xêo ngăn mâu hngêi trá mê tung hngêi ai hên hơpiâp on. Ôh tá xê to tíu ki pế pơchên hmê kơchâi, tíu vâ djiâ on ăm tơtô, mơngế Bơhnéa ngăn dêi hơpiâp on cho tíu ki t^ng, cho tíu ối dêi xeăng, ngăn hngêi cho tíu ki hơniâp le\m dêi rơpo\ng hngêi. Pôa A Jar, ối a Plei Dôn, bêng Quang Trung, pơlê kong kơdrâm Kon Tum, ăm ‘nâi, mot tung môi hngêi trá dêi mơngế Bơhnéa, kô hlo ki pơtối, mơhno ăm mâu rơxông kơ’nâi tung rơpo\ng hngêi hlo ‘nâi. Hngêi trá dêi mơngế Bơhnéa pin bú ngăn a hngêi tê mê pin hiăng ‘nâi tơdroăng cheăng kâ dêi rơpo\ng hngêi ki mê gá tiah lâi. Ki hdrối, hngêi trăng dêi mơngế Bơhnéa mơhé kơtiê lơ kro gá xuân ai pơtăm hvêa, tâng hngêi kơtiê ai 12 to trăng to trăng, hngêi kro phá tâ drăng gá hên tâ vâi tối dêi má môi má péa. Trăng má môi gá xo\n tâ kân tâ, trăng má péa gá ‘nâi tâ [ă ku\n tâ. Má péa cho hngêi trá dêi mơngế Bơhnéa, drêng pin mot, peăng pá hơ-ếo thế ăm kăn rơpo\ng hngêi, kăn rơpo\ng hngêi cho nôu, cho pâ, kuăn ‘ne#ng ối a veăng ki adế, tơkéa vâ tối veăng ki má péa, má pái  ăm tơmối, troh veăng má 4 má pơtăm mê cho vâ ăm kuăn ‘ne#ng xo ah hmôi, mơhé ai kuăn ‘ne\ng lơ ôh xuân pro ối ti mê. Rêm veăng thế ai môi to hơpiâp on, hơpiâp on ki mê ôh tá xê thế ‘mâi on pế pơchên hmê kơchâi, pế pơchên kô ai hơpiâp on phá xêh, la hơpiâp on ki xúa pế pơchên drêng kong mêi khía ai tíu vâ ‘mâi djiâ on ăm tơtô.

Ki tơviah má môi tung túa pro hngêi trá dêi mơngế Bơhnéa cho kơchôk (rơkong Bơhnéa tối dêi Hang lơng), tíu ki kố a ngiâ péa xiâm, kố cho tíu hmâ má môi tung rêh ối rêm hâi dêi mơngế Bơhnéa. Tiô túa mơjiâng pro, rêm to hang lơ bú rơdâ dâng péa met, péa pro [ă loăng, ai kuâ lêm la ôh tá ai mơnât.

Kơchôk cho tíu ki apoăng mâu tơmối troh mot pôu rơpo\ng hngêi vâ pơtê chêng [ă hmâ tơpui tơno, ai êng tiah kố: ‘’Hngêi hôm t^ng há lơ ôh’’ rơkong kơ-êng mê môi tiah rơkong ki vâ koh apoăng, cho rơkong ki ai phêp vâ pâ mot tung hngêi, kố cho khôi túa tơlá dêi mơngế Bơhnéa, xua tung rêh ối rêm hâi vâi ai tơdroăng ki t^ng. Hang lơng cho tíu ki mâu kơdrâi vâ pêi báu, cho tíu tơpui tơno, tíu vâ ối ‘nâi ăm tâ xâp rơngiâp dêi rơpo\ng hngêi tung kơmăng rơnó tô pơ-oh, kơchôk kố xuân cho tíu vâ mâu droh rơtăm hmâ trâm dêi pó tí tăng ‘nâi ple\ng [ă xuân cho a kơchôk kố, cho tíu tâng rơkong hơdruê tâng idrâp hơngiâp ro dêi mâu droh rơtăm ki dế pro tơhmâ dêi pó. Pôa A Jar, ối a Plei Dôn, bêng Quang Trung, pơlê kong kơdrâm Kon Tum tối ăm ‘nâi: Hngêi trá dêi hdroâng mơngế Bơhnéa meluâ mê cho hngêi kro lơ hngêi kơtiê xahpá, mê pơrá athế ai kơchôk. Kơchôk hngêi cho tíu ki pro peăng pá ngiâ hngêi, pá ngiâ péa kân, kơchôk ki mê athế pro kân rơdâ, krá le#m drêng vâi pêi báu vâ ga tơniăn, meluâ kong tôu lơ kong mêi. Pak^ng mê, kơchôk athế ai mơnât môi tiah hngêi ối há, la xuân bâ phuâng, kơchôk ki mê xuân cho tíu ki hmâ ai vâi droh rơtăm tơhrâ, trâm, thông dêi pó, ga ai pơxúa ‘nâng.

Ing hên hơnăm tro kong mêi tô khía hngêi trá dêi mơngế Bơhnéa xuân u ối vâ mơhno ki rơdêi hiăng hluâ hên hơnăm mơjiâng pro. Vâi kô hlo túa hngêi trá tung mâu túa hngêi pro a Kon Tum môi tiah hngêi Khôp pro [ă loăng, tíu xiâm pơkuâ kơpong khôp dêi Kon Tum, tíu mơdró ôu kơphế Eva.

{ă mâu pơlê Bơhnéa pá kơdâm mâu loăng kân ki hiăng ton tí na nah, mâu kơdrâi rơnuâ ếo pơtâk kuăn ngo ối ‘nâi a kông hngêi trá hiăng chiâng môi túa vêa vong ki hmâ, hơniâp le\m rêm hdroh tơbâ troh kơpho# kong ngo Kon Tum./.

Gương tơplôu