Pôa A Điêng ối a pơlê Đăk Glei, cheăm Đăk Choong, tơring Đăk Glei tơdrêng [ă 185 rơpo\ng ki ê tung thôn rak ngăn, 1.100 ha kong tung Kơpong kong Ngọc Linh sap ing mơ’nui hơnăm 2015. Pôa A Điêng ăm ‘nâi, rêm ha tơnêi mâu rơpo\ng châ xo sap ing 400-420 rơpâu liăn/hơnăm liăn mơhá ăm hnoăng rak ngăn kong. Ing kơxo# liăn châ xo mê tơdroăng rêh ối dêi kuăn pơlê châ hơ’leh. Drêng tơdroăng rêh ối châ tơniăn mê hnoăng rak ngăn kong xuân châ mơdêk tơ-[rê.

‘’Ngin ai 6 khu, rêm khu 10 ngế hơ’leh dêi rơpó lăm séa ngăn rak kong. Mâu kong ki achê tơkăng kong [ă kong ki pêt vâ xo loăng pro tơmeăm kuăn pơlê hmâ ko muih vâ hdi tơnêi pêt loăng ngin troh hnê tối, thăm nếo hnê mơhnâu, pơxâu mâu ngế ki xôi luât rak ngăn kong vâ kuăn pơlê pôi tá ko kong xếo. Ing mê tơnêi kong đi đo châ tơniăn’’.

Môi tiah mê, pôa A Thên ối a pơlê Đông Lốc, cheăm Đăk Man, tơring Đăk Glei rơtế [ă 129 rơpo\ng tung thôn xuân châ rak ngăn lối 400 ha kong ki chiâng xêh tung kong ki pơcháu rak ngăn kong Ngọc Linh. Pôa A Thên ăm ‘nâi, mâu hơnăm hdrối, kơpong kố hmâ tro mâu ki ‘mêi ko kong xo loăng hmâng vâ. Vâ mơdât, mâu ngế tung thôn thế rah x^ng xoăng mơngế rak ngăn, hlối lăm pôu tơrêm hngêi hnê tối kuăn pơlê pôi tá kong.

‘’Tíu lâi ai khu ‘mêi ko kong, kuăn pơlê muih kong, hlo ai ngế ki lâi ko kong kuăn pơlê klâ xoăng dêi rơpó lăm troh a tíu mê vâ rup. Drêng châ ‘nâi krếo phôn ăm khu rak ngăn kong, klêi mê khu kố tơru\m lăm rup, mơdât. Pak^ng mê nếo, ngin lăm troh a rêm rơpo\ng ki hmâ lăm lúa kuăn kiâ kong, hmâ lăm ko kong vâ hnê tối tiah kố, mê cho kơpong ki kuăn pơlê hiăng xo rak ngăn, tâng ối ko loăng, muih chiâk kô ôh tá ăm liăn, hlối pơxâu há. Kong châ pơcháu rak ngăn cho kong dêi kuăn pơlê, tâng ko kô tơdjâk troh tơdroăng cheăng kâ dêi kuăn pơlê’’.

Kơpong kong chiâng xêh dêi Ngọc Linh rơdâ lối 39 rơpâu ha; tung mê, x^ng xoăng kơpong kring gak kơtăng ai 31 rơpâu ha; kơpong loăng ki nếo xông kân vâ chê 7.800 ha, dâng 134 ha cho kong kơpong ki pêt vâ xo loăng mơjiâng pro tơmeăm khoăng. Tâi tâng tơnêi kong mê cho a 5 to cheăm dêi tơring Đăk Glei mê cho cheăm Xôp, Đăk Chông, Đăk Man, Mường Hoong [ă Ngọc Linh.

Sap ing hơnăm 2015 troh nôkố, Khu rak ngăn kong Ngọc Linh hiăng pơcháu rak ngăn vâ chê 23 rơpâu ha kong ki chiâng xêh ăm 50 rơpo\ng kuăn pơlê, [ă 5.500 rơpo\ng veăng xo rak ngăn kong. Rêm hơnăm, ing kơxo# liăn dêi Khu râng liăn mơhá hnoăng rak ngăn [ă mơnhông pêt kong dêi kong pơlê Kon Tum, cho tíu pêi cheăng ki mơhá liăn ăm mâu rơpo\ng ai hnoăng rak ngăn kong lối 8 rơtal liăn, cho liăn mơhá ăm hnoăng rak ngăn kong.

Pôa Phan Ngọc Tiến, Kăn pho\ pơkuâ rak ngăn Kơpong kong Ngọc Linh tối ăm ‘nâi, tơdroăng pơcháu x^ng xoăng ăm rak ngăn [ă mơhá liăn rak ngăn kong ăm kuăn pơlê hiăng pro hnoăng cheăng dêi kuăn pơlê rak ngăn rế tơ-[rê, tơdroăng rak ngăn rế kơhnâ khât tâ:

‘’Tung tơdroăng rak ngăn kong ki châ pơcháu ăm mâu rơpo\ng, mâu kuăn pơlê rak ngăn mê ngin chêh pro tơdroăng pơkâ vâ x^ng xoăng ăm tơrêm rơpo\ng rak ngăn nhên tơrêm khế, rak ngăn tiô rơnó veăng lăm séa ngăn kong a mâu kơpong kong ki hiăng x^ng xoăng. Sap ing kuăn pơlê veăng rak ngăn kong, kong châ rak ngăn krâu, mâu tơdroăng ki kuăn pơlê ko kong hiăng kơdroh tiô  kơhơnăm. Tơnêi kong rế châ rak ngăn khât tâ’’.

Vâ tối, tơdroăng pơcháu hnoăng rak ngăn kong a kơpong kong Ngọc Linh ăm kuăn pơlê rak ngăn cho troăng hơlâ pêi pro ki tro dêi kuăn pơlê kong pơlê Kon Tum xuân môi tiah Đảng Tơnêi têa. Tơdroăng châ xo liăn mơhá ăm hnoăng rak ngăn kong, kuăn pơlê  kuăn pơlê kuăn ngo a tíu kố hiăng pêi tro hnoăng cheăng tơná [ă tơdroăng rak ngăn kong kơtăng khât. Mâu kong drêh ngiât a ngo Ngọc Linh rế châ tơniăn, [ă rế xông ngiât le\m.

Môi tiah hiăng tơbleăng, pơtối mê, pôa Hồ Thanh Hoàng, Kăn pơkuâ râng liăn mơhá rak ngăn [a\ mơnhông pêt kong dêi kong pơlê Kon Tum kô tối ‘na tơdroăng mơ’no hrê, tơdroăng séa ngăn, mơhnhôk mâu khu ki tơdah rak ngăn [a\ mơnhông pêt kong a kong pơlê Kon Tum, vâ tơdroăng rak châ pêi pro tơ-[rê tâ tung mâu khế pơtối mê dêi hơnăm 2019.

Ô pôa, pôa tối mơnhên ngăn, môi tiah lâi ‘na tơdroăng ki châ tơ-[rê pêi pro tơdroăng xo hnoăng liăn mơhá rak ngăn kong a Kon Tum troh nôkố?

Pôa Hồ Thanh Hoàng: Troh nôkố cho hiăng lối 9 khế dêi hơnăm 2019, ngin hiăng xo hnoăng liăn mơhá hnoăng rak ngăn kong châ 70% pơkâ, tâng pơchông [a\ hơnăm 2018 mê iâ tâ pơkâ dêi ngin. ‘Na xo iâ mê ai hên xiâm kối, tung mê cho xua kong prâi ôh tá tơ’lêi hlâu. Xua kong mêi iâ xua kơxo# on tơhrik dêi hngêi kơmăi tung kong pơlê ôh tá châ tiô pơkâ chiâng pro tơdroăng mơhá hnoăng liăn rak ngăn kong ôh tá châ tiô pơkâ.

Tơdroăng kố tơdjâk troh pơkâ xo hnoăng liăn mơhá ngin. Laga ngin kô mơ-eăm hên tâ mê nếo pơkâ xo hnoăng mơhá vâ châ tiô pơkâ mơ’no.

Ô pôa drêng kố, Khu râng liăn mơhá hnoăng rak ngăn [a\ pêt mơjiâng kong dêi kong pơlê Kon Tum dế pêi pro mâu tơdroăng nhên môi tiah lâi?

Pôa Hồ Thanh Hoàng: Nôkố ngin dế pêi pro tơdroăng xiâm. Má môi, ngin séa ngăn tơdroăng pơkuâ xúa kơxo# liăn mơhá hnoăng rak ngăn [a\ pêt mơjiâng kong dêi kuăn pơlê, mâu khu râng liăn rak ngăn [a\ mơnhông pêt kong a mâu pơlê kong kân ngăn hôm châ tơ-[rê há; Má péa, ngin thăm séa ngăn tơdroăng mơnhên mâu [a\ng tơdah rak ngăn kong dêi pơlê pơla a mâu thôn, khu rơpo\ng…Pak^ng mê, ngin xuân pơkâ thế mâu tíu cheăng pơcháu kong rak ngăn kong a mâu thôn pơlê tiô pơkâ ăm hơnăm 2020.

Klêi kơ’nâi séa ngăn nhên a mâu pơlê cheăm, mê pôa ai mơnhên môi tiah lâi ‘na tơdroăng pêi pro dêi mâu tíu tơdah rak ngăn kong?

Pôa Hồ Thanh Hoàng: Klêi kơ’nâi séa ngăn a mâu cheăm mê ngin hlo, tơdroăng pơkuâ xúa kơxo# liăn mơhá hnoăng rak ngăn [a\ pêt mơjiâng kong dêi mâu khu pơkuâ kong cho Vi [an mâu cheăm, pơlê kân cho pêi pro mâu pơkâ dêi luât. Laga xuân ối ai tơdroăng ki tơvâ tơvân môi tiah: mâu khu pơkuâ kong k^ tơkêa ăm rơpo\ng tơdah rak ngăn ối hrá. Drêng châ hlo mê ngin hiăng pơkâ mâu tíu cheăng kố thế pêi pro tơdrêng tơdroăng mơhá hnoăng liăn rak ngăn [a\ pêt mơjiâng kong tơniăn tro.

Mâu Vi [an mâu cheăm, pơlê kân pro pơkâ cheăng, xêo kơxo# liăn mơ’no hrê xuân ối hrá vâ tơbleăng [ơrô pơkuâ liăn ngân mâu tơring, pơlê krâm, pơlê kong kơdrâm chiâng pro tơdjâk troh tơdroăng rak ngăn pơkuâ kong xuân môi tiah tơdroăng mơhá hnoăng liăn ăm kuăn pơlê.

Tung pơla kố vâ chê 3 khế mơ’nui hơnăm 2019, cheăm, khu pơkuâ rak ngăn kong mê kal tơku\m hnoăng cheăng ki lâi ô pôa?

Pôa Hồ Thanh Hoàng: Tung pái khế mơ’nui hơnăm mê khu cheăng a cheăm kal tơku\m mâu hnoăng kơ’nâi kố: Má môi tơku\m tung pơkuâ rak ngăn kong [a\ troăng thăm séa ngăn rak ngăn kong; má péa, pêi pro mâu hô sơ ki tơdjâk vâ mơnhên tơdah kơxo# liăn mơhá rak ngăn kong tiô [a\ng tơdah rak ngăn; má pái, mâu khu cheăng tung cheăm, pơlê kân kal pơtâng tối mơhnhôk kuăn pơlê tơdah rak ngăn kong roh mơ’nui hơnăm.

Ô pôa, [a\ tơdroăng mơhá hnoăng liăn rak ngăn [a\ pêt mơjiâng ing tai khoăn hngêi arak liăn mê pôa mơnhên krê ‘na tơdroăng kố môi tiah lâi?

Pôa Hồ Thanh Hoàng: Tơdroăng mơhá hnoăng liăn rak ngăn kong [a\ mơnhông pêt kong ing tai khoăn hngêi arak liăn mê ngin hiăng po ăm kuăn pơlê châ dâng 60%, [a\ troh tơdế khế 11/2019 kố, ngin kô kêi đeăng tâi tâng 40% nếo vâ to\ng kum mâu pơlê pơla, thôn pơlê vâ hơnăm 2019 cho pêi pro tơdroăng mơhá tâi tâi kơxo# liăn ăm vâi krâ ing tai khoăn hngêi arak liăn 100%.

‘Na tơdroăng cheăng dêi kơxo# liăn mơhá hnoăng rak ngăn [a\ mơnhông pêt kong râ cheăm mê klêi kơ’nâi 3 hơnăm, kơxo# liăn pêi cheăng ai pơxúa ‘nâng, tơniăn [a\ châ tơ-[rê hên. Laga nôkố tiô pơkâ 156, khu pơkuâ râng kơxo# liăn kố kô mơgêi pêi cheăng tung hơnăm 2019, [a\ pơtroh ăm mâu cheăm pơkuâ [a\ pêi pro tơdroăng mơhá ăm kuăn pơlê tiô tro pơkâ 156 dêi Chin phuh.

Hôm mơnê kơ pôa ‘na roh tơpui tơno kố!

            Tuấn Long rah chêh

Gương prế A Sa Ly tơplôu [a\ tơbleăng