Pôa tơmiât ti lâi ‘na ki pơxúa dêi loăng mak-ka a Tây Nguyên, a mâu kơpong ki ko\ng ti hiăng tơbleăng pêt? Troh nôkố hôm hiăng  xêo ki rơkâ [ă pơxúa há?

Nôkố cho nếo pơxiâm, hâi khên vâ tối gá a kơlo ki lâi. La mơni gá rơkâ châ hluâ 3 troh 5 hdroh kơxo# liăn ‘no pêt kơpê. Xua ki pơxúa gá hiăng mơhno ăm ‘nâi tâk tiu kô hơnăm.

Peăng ko\ng ti hơnăm kố nah hiăng mơnúa môi túa phân rơvât pro ăm lo reăng, kơ’mu\n plâi dâi le#m, mơnúa a lối 16 xiâm. Mơ’nui ăm hlo a mâu loăng ki mê ai 9 kilô plâi, loăng ki iâ má môi 4 kilô. Xêo tơchuôm dâng 6 kilô 5 môi xiâm. Mơtiah a kong têa Úc, tâng xêo ki châ gá a hơnăm má pái bố dâng tơdế kilô 1 xiâm. A Dak Lak nôkố, tâng xêo dâng 2 kilô 1 xiâm, tá mâu kơdrum ki châ rak ngăn [ă mâu kơdrum ki pêt lôi ôh tá châ rak ngăn. Tâi tâng mâu rơpo\ng ki pêt, vâi hmếu pêt lôi tiah mê tê.

{ă vâi krâ nho\ng o ki pêt iâ, hơnăm má pu\n hiăng châ krí tê xo dêi liăn ki ‘no pêt apoăng. Malối, [ă mâu rơpo\ng pêt tơvât tung kơdrum kơphế hdrối nah hiăng châ pái, pu\n hnăm nôkố châ xo dêi rơkâ, xua nôkố yă tê kloăng plâi mak-ka tung kong pơlê dế to kơnâ hên tâng vâ pơchông [ă yă lâp plâi tơnêi.

Hiăng ai kơdrum loăng ki lâi hiăng ai plâi khât, ing tơdroăng ki pơxúa khât dêi loăng mak-ka há lơ ôh? Ôh tá tối troh tơdroăng ‘na yă xua kal vâ hdrê?

Tâng vâ tối ‘na ki pơxúa khât mê kơdrum loăng plâi dêi ngoh Thu ối a Phú Lộc, tơring Krông Năng, kong pơlê Dak Lak. Kơdrum loăng kố bố lối 100 xiâm loăng mak-ka ki klêp tơkâng tê, ki u-ối cho loăng ki kuăn pơlê roăng mâu xiâm loăng ki chiâng xêh. Nôkố ngoh thu hiăng ko tâi dêi loăng plâi ki chiâng xêh mê xua gá ôh tá pơxúa. Kơdrum loăng hiăng ai plâi hên, dâng 18 kilô kloă 1 xiâm. Ki pơxúa ăm hlo nhên khât. Bu xêo to yă tê mơtiah a kong têa Úc châ 4 dollar tơdế, tơ’nôm 90 rơpâu liăn, mê ki pơxúa gá hên ‘nâng. Tung [ăng deăng 5 sao, nôkố ngoh châ xo dêi 300 rơpâu liăn. Tâng bu xêi tiu yă Úc, ôh tá xêo yă tung tơnêi têa ki dế to kơnâ, mê xuân châ 800 rơtuh liăn, hên tâ tâng vâ pơchông [ă yă kơphế’’.

Nôkố ai hên mâu khu mơdró dế tơmiât troh tơdroăng tung la ngiâ hên khât ăm loăng mak-ka a Tây nguyên, tơkéa vâ tối pêt troh dâng chât rơpâu, rơthăm nếo hr^u rơpâu ha. Mê hôm ai tơdroăng ôh tá mơhúa klâi ăm kuăn pơlê drêng pơtối pêt hdrê loăng kố? Pơtih yă nôkố  bu châ 1 tung 3 ngế ki vâ rôe. Mê tâng tơmeăm pêt hiăng ôh tá ai kơbố vâ rôe ah ga ti lâi? Mê gá hôm mơtiah kloăng plâi hôt há lơ ôh?

Má môi, tôi ăm môi kơpêng pái lơ môi kơpêng pu\n mơngế vâ rôe, á tâng tơdroăng ki tối mê ôh tá tro. Ki pơxúa ‘na trếo kơhiâm dêi loăng plâo mak-ka châ tối cho le#m ‘nâng tung tâi tâng mâu túa plâi dêi lâp plâi tơnêi. Tung kơxo# 10 hdrê kloăng plâi ki le#m nôkố, tung mê ai kloăng plâi mak-ka bu 1,5% tê. Kăn pơkuâ khu pêt loăng plâi mak-ka dêi Úc tối, mơhé deăng pêt loăng mak-ka tâk hluâ 30 hdroh mơtiah nôkô, mê ki pơxúa dêi kloăng plâi mak-ka ga hơ’lêh, ôh tá iâ tâ mâu kloăng plâi ki ê. Xua mê, ngin loi tơngah khât, pêt loăng mak-ka kô ôh tá trâm tơdroăng ki ti mơhúa tung 100 hơnăm la ngiâ.

Hôm mơnê kơ pôa!

Gương tơplôu