VOV4.Sêdang - Ô vâi krâ nho\ng o [ă pú hmâ! Drêng mâu hnô hneăm hiăng pêng păm báu alâi, mơngế Mahnar hiăng pê klêi mâu tơdroăng cheăng a chêk deăng, xuân cho drêng kuăn pơlê pơxiâm mot tung rơnó leh mơd^ng, vâi droh rơtăm pơxiâm tí tăng pro hmâ dêi rơpó, troh rơnó pơko\ng óng mế. Mê cho tơdroăng ki tơru\m pơla mơhno mơjiâng túa le#m tro dêi rơnó leh mơd^ng [ă túa ôu kâ pơko\ng, t^ng kâ kơpôu tung hâi pơko\ng dêi mơngế Mahnar a tơring K[ang, kong pơlê Gia Lai hnối vâ mơhno tối ki pơtối rak vế khôi túa vêa vong le#m tro dêi hdrông kuăn ngo, hnối vâ mơhno ‘na vêa vong dêi kuăn mơngế a kơpong kố. Pó vâi krâ nho\ng o kôm rơtế [ă tơdroăng t^ng kâ kơpôu tung hâi ôu kâ pơko\ng dêi vâi krâ nho\ng o kuăn ngo Mơhnar ing [ai chêh dêi Nguyễn Thảo, ngế chêh hla tơbeăng dêi Rơ’jiu Việt Nam a kơpong Tây Nguyên.

Rơnó hơngui hiăng vêh, drêng mâu reăng pleăng hiăng tơpo tơ-eăng a hbêa ngo xuân cho rôh ki hnôu hneăm dêi mâu pơlê pơla hiăng pêng păm to báu, alâi. Jâ Đinh Thị Thất ối a pơlê Điện Biên, cheăm Sơn Lang, tơring K[ang, kong pơlê Gia Lai pơkâ tơku\m po t^ng kâ kơpôu drêng ôu kâ pơko\ng dêi kuăn kơdrâi Đinh Thị Nhan [ă dôh ga cho Đinh Văn Của. T^ng kâ kơpôu tung hâi pơko\ng dêi Nhan, xiâm rêi ing tơdroăng ki hiăng tơhrâ [ă Xeăng rôh hdrối nah. Jâ Đinh Thị Thất, cho nôu Nhan ‘mu\n tối tiah kố: Drêng Nhan xiâm châ 3 hơnăm, Nhan hmâ trâm châi tamo hrâi, lăm mơlât a hngêi pơkeăng la ôh tá kâi prêi. A tơhrâ [ă Xeăng, tâng kuăn a rêh, kơ’nâi la ngiâ ah, tâng kuăn a xông droh châ xo dôh, a kô pleăng ăm xeăng to kơpôu đâi. Klê kơ’nâi tâng tối pleăng ăm xeăng kơpôu, drêng mê, á hlo dêi hdroh hiâm nếo, rêh trôh a hâi kố. A tơkêa [ă xeăng kô pleăng kơpôu đâi, rôe tâi 15 rơtuh liăn.

Sap mâu hâi hdrối mê, tơdroăng cheăng ki hbrâ ăm hâi pơko\ng hiăng châ pro krâu khât, tu\m têk ‘na mâu tơmeăm khoăng. Pôa Đinh Văn Thân, krâ pơlê hiăng khe#n mâu vâi rơtăm ki ai ivá mo rơdêi tơku\m a kuât dêi pơlê. Krâ pơlê axoăng môi khu lăm tung kong, tăng loăng kâng ki tơdrăng le#m, cho loăng ki krâ pơlê hiăng hdró hơkêa tung kong. Khu ki ê lăm tăng hên mâu rái, ko mâu klo\ng phêa, tơkôm hâi ki mê ah, vâ mơdâng loăng kâng, po t^ng kâ kơpôu. Krâ pơlê tối tiah kố: T^ng kâ kơpôu kố châ po cho xua rak vế tiu dêi rơkong ki hiăng tơkêa [ă Xeăng, xua nôu Nhan hiăng tơkêa [ă Xeăng drêng Nhan dế châi tamo hrâi a hnăm ki ga ối tơx^n mê nah. Tâng Nhan prêi, rêh tơniăn troh hâi xo dôh, nôu Nhan kô pleăng xối ăm xeăng kơpôu đâi. Nôkố, Nhan hiăng xông drôh [ă xo dôh, nôu pâ Nhan athế pleăng kơpôu ăm xeăng yôh, vâ kôh mơnê xeăng hiăng kum rak ăm Nhan ối rêh, ai ivá rơdêi têi ‘răng, xông droh châ xo dôh há. {ă tơdroăng ki pleăng xối xeăng kố ôh tá păng lôi tơdroăng to\n chêng, tơgôu koăng, vâ tối pơtâng ăm xeăng ‘nâi, jâ hiăng rak vế dêi tơdroăng ki tơná hiăng tơkêa hdrối nah, púi vâ xeăng xo tơmeăm pleăng kố.

Klêi kơ’nâi kuăn pơlê hiăng kum pro tu\m tâi tâng mâu tơmeăm ki kal tung rơpo\ng hngêi, vâi pơxiâm po t^ng kâ kơpôu a hngêi dêi nôu Nhan. Krâ pơlê pơkâ xo tơnêi plông ki chía kân, rơdâ le#m, tơbăng há vâ pro kâng. Kâng ki vâ mơdâng mê ôh tá păng lôi, ki pin tối dêi loăng hdroăng ki tơdrăng, ôh ti chiâng xo\n hluâ tâ 5 met. A kối loăng mê, vâi krâ dêi krêk krêng bro [ă loăng, vâ mơhno tối ivá ki ó rơdêi [ă hiâm mơno púi châ hơniâp ro, sôk suâ plâ rơxông ăm prế óng mế ki nếo châi hngêi mê. Mâu mâ xâng ko\ng ki tơvó châ kât [ă prế, kât a 4 víu dêi pơtâk kâng, pê tung khía mơhot plong môi tiah mâu kơ’lêng. Tu\m tơdroăng hiăng hbrâ klêi, pôa Thân, krâ pơlê toi dêi kơpôu đâi hiăng châ 4 hnăm, ai xâk ki prăng le#m [ă kái hiăng xo\n, le#m kơ’vong, djâ kât a kâng ki mê.

Trôh a kơmăng, kăn rơpo\ng hngêi hiăng hbrâ dêi hên h^n mâu xiâm drôu [ă hơ’nêh mâm vâ kum khu to\n chêng tơgôu koăng tôu sap [ai chêng ki kố troh mâu [ai chêng ki ê. Achê plá on ki koh bâ eăng, môi ngế kơdrâi ki hiăng chía krâ ‘’Kơhôi kơpôu’’. Tung tơdrá krôu kơhôi kơpôu mê, vâi pơxá dêi tiah kố: ‘’Sap ing ton nah, kơpôu rêh ối rơtế [ă  kuăn mơngế, to\ng veăng kuăn mơngế mâu hnoăng cheăng ki tơbrêi tơbrêh a chêk a deăng. La nôkố, ai tơdroăng kal, vâ xối pleăng ăm xeăng, pâ kơpôu híu loi, lăm trôh ối a kong Xeăng, lăm ngăn ‘núa nhâ a kong Xeăng…’’.

Sap ing ton t^n nah, t^ng kâ kơpôu dêi hdrông mơngế Mahnar hiăng hmâ châ po tung mâu hâi ki [lê trâng dêi pơlê cheăm. Laga, sap hâi ai Đảng, mơngế Mahnar hiăng châ rêh ối tung hơniâp ro, bố kơhnâ khât to pêi cheăng kâ. Mâu khôi túa ki ôh pá tro hiăng choâ lâng xut tah lôi, rế hía rế hơ’lêh tung rêh kâ ối, mê t^ng kâ kơpôu châ tơku\m po tung mâu hâi ki hơniâp ro, mâu hâi mơd^ng kân dêi pơlê cheăm.

Mot tung hâi t^ng kâ kơpôu, mơngế Mahnar ing mâu vâi rơtăm troh mâu vâi droh, troh mâu vâi jâ nôa, mâu vâi o ku\n pơrá rơnuâ dêi ếo pơtâk ki le#m má môi. Khu to\n chêng tơgôu koăng xuân ối pơtối xông prôk tâ tá, mâu vâi drôh xâp rơnuâ dêi ếi pơtâk hdrông kuăn ngo, mâu vâi rơtăm dâi kơpe#n kơteh rup ko\ng dêi rơpó kơ’nhon xuâng tâ tá kâng. Mâu vâi rơtăm ki rơdêi râng rơpêa vâ pêt kơpôu. Klêi kơ’nâi kơpôu hiăng tro pêt, ko kơpôu vâi pôe kơtúa a kâng. Drêng mê, pôa Thân, krâ pơlê rơkâu xối xeăng krếo khu xeăng veăng chu kâ kơpôu. Krâ pơlê rơkâu xối tiah kố: ‘’Ô xeăng, ô xeăng ngo, xeăng kroăng, kơpôu ngin hiăng pêt, drôu ngin hiăng dêa. Pâ khu xeăng châ re#ng chu akố kâ kơpôu, ôu drôu xiâm. Vâ ăm ngế mé, ngế dôh châ rêh ối hơniâp ro, sôk suâ [ă dêi pó, ai ivá mo rơdêi-têi ‘răng [ă phâi rơtô tá ah’’.

Idrâp chêng koăng xuân ối chuât rơdêng tiah mê plâ kơmăng. Achê plá on ki dế ối kôh kân, mâu vâi krâ xôi kiâ ăm vâi rơxông nếo ‘nâi ple#ng xiâm kối khoh chiâng ai khôi tơlá t^ng kâ kơpôu dêi hdrông kuăn ngo tơná. Troh kơxo hâi kơ’nâi mê, klêi kơ’nâi mâu kơto têa ngêa ki krêa a loăng kâng tá hâi teăm x^ng, kuăn pơlê hiăng djâ dêi rơpó lăm trôh ngăn tơdroăng ki kal má môi dêi t^ng kâ kơpôu. Xuân rơtế [ă kơdrâm hên ngế, nâ Đinh Thị Loan hlik khât ‘nâng ‘na tơdroăng kố, nâ tối: Trôh a hâi t^ng kâ kơpôu, mâu vâi rơtăm hâk vâ châ kơdê kơpôu, vâi hlik dêi túa tơlá ki mê. T^ng kâ kơpôu kố ga hiăng ai sap ing ton t^n nah, to ton nếo po môi hdrôh, mê tâi pơlê khoh hêng vâ lăm ngăn. Rơxông nếo nốkố nếo châ ngăn, châ hlo. Hdrối nah, khôi tơlá kố vâi krâ hmâ pro, ga hiăng ai sap ton nah, nôkố, a mơnúa ngăn ga ti lâi?.

Mơ’nui hâi t^ng kâ kơpôu mê, hơ’nêh kơpôu châ xing xoăng tơ’mô ăm mâu rơpo\ng tung pơlê. Drêng mê, mâu tơmối, nho\ng o hiăng tơku\m tu\m vâ ngăn tơdroăng pơko\ng óng mé. Bố bố tá púi tơngah klêi kơ’nâi pơko\ng mê kô ai hên tơdroăng ki hơniâp ro, sôk suâ [ă prế óng mế ki nếo châi hngêi mê. {ă púi châ rơnó pêi chêk deăng, tơdroăng cheăng kâ kô trâm pon mơhúa, môi rơnó hơngui châ phâi rơtôu tung pơlê pơla dêi mơngế khên tơnôu Nup.

Nhat Lisa tơplôu