VO4.Sêdang - Kuăn pơlê hdroâng kuăn ngo Thái sap ing nah troh nôkố hmâ pêi to klâng. Hên h^n mâu kế tơmeăm khoăng pêi lo ing chiâk deăng, kơchâi nhâ, loăng reăng ing kơdrum chiâk deăng a ngo ngối hiăng châ kuăn pơlê kêi xo, djâ vêh a hngêi pế pơchên mâu kơchâi kâ ki kơhiâm dêi ngo ngối, kong kế peăng mâ hâi lâ pá kơnho\ng tơnêi têa. Lường Hạnh, Ngế chêh hlá tơbeăng cheăng tung Rơ’jíu Việt Nam kơpong Tây Bắc ai [ai tối tơbleăng ăm vâi krâ nho\ng o pú hmâ ‘na ‘’Kơchâi hrốu’’ – môi kơchâi kâ ki hơhiêm dêi kuăn pơlê hdroâng kuăn ngo Thái peăng mâ hâi lâ pá kơnho\ng tơnêi têa.

Maluâ kơchâi hrốu cho xua kơchâi ki pế ing hrốu ki chiâng xêh achê têa krông, têa long, lơ pêt tung kơdrum deăng, la ngế ki pế athế ai chôu vâ lăm lâk xo, ko xo kông, tăng rah kông, rêi ki le\m dêi hrốu. A mâu pơlê cheăm hdroâng kuăn ngo Thái, kong pơlê Sơn La, kơchâi hrốu cho kơchâi ki xiâm vâ pế pơchên, ai tíu ki ‘nâ ối tối hrốu têa. Hrốu ngeăm cho hrốu ki ai ‘ngré ‘ngró a hlá, vâ ‘riông, ‘nhu\ng i iâ, vâi krâ hmâ rah xo kông ki ối kơbâng djâ vêh a hngêi xếo krúa, xía kơtôu klêi mê, tâm tung têa ăm tâi chhá ga (xuân chiâng vâ pế kâ [ă rêi hrốu ki ối kơbâng). Pak^ng hrốu, vâi krâ hmâ râm tơvât têa măm, po, [ôt ngot, kơchâi xú ho\m ki pêt tung kơdrum, la ki kal má môi, ôh tá păng lôi kế ki nâl Thái tối dêi ‘’Mắc khén’’ (cho tiu kong ki xu\ ho\m le\m). Tung túa pế pơchên kơchâi hrốu ôh tá păng lôi kéa kơpôu, lơ kéa ro. Vâi krâ rêh ối kong a’ngêi hmâ drá dêi mâu kéa mâm, hơ’nêh chăm a drá peăng, drêng kal vâ pế, vâi xo dêi kéa, lơ hơ’nêh mâm mê pôh a on ăm ga i khoăng i iâ, kúa tah lôi tíu ki khoăng lối râ, ăm kéa ga i tr^ng, rơ-e\ng, tâm [ă têa, klêi mê, âp ăm i ton vâ ga i poh. Hdrối vâ chât hdro pế kơchâi hrốu, vâi krâ hmâ tăng ‘măn lôi hdréa ahdrối. Jâ Lường Thị Quân, ối a pơlê Tò Lọ, cheăm Chiềng Đen, pơlê kong kơdrâm Sơn La tối ăm ‘nâi: Ki má môi ôh tá chiâng lut on lơ prâu on koh lối kân, ki má péa, ôh tá chiâng tah hdréa ki khâng, tâng lut on lơ prâu on, lơ tah lôi khâng on, vâi krâ hmâ tối dêi, kâ kơchâi hrốu ki mê ah kô téa, tơhe#n rơkong, krôk.

Drêng kéa kơpôu, ro hiăng châ âp chên, vâi krâ râm dêi kông hrốu ki hiăng xía tah kơtôu tung hdro, pế dâng 15 phut, klêi mê, râm mâu kơchâi ki ê, môi tiah kơchâi xú ho\m, tro\ng xăng, lơ pró, tro\ng ‘nhăng, tro\ng Lếo, tiu kong [ă hía hé …râm tâi tâng tung hdro. Drêng kơchâi hiăng chên ah, ôh tá păng lôi râm iâ tơpoăng tơxông vâ kơchâi ki mê tơkâ nhe#n le\m. Kơchâi ki hiăng klêi pế, tâ xú le\m dêi kéa kơpôu, kéa ro, kơchâi xú ho\m [ă ki xú le\m dêi tiu kong. Jâ Lường Thị Quân tối ăm ‘nâi tơ’nôm: Vâ kơchâi hrốu kơhiâm, mê athế râm hên kơchâi xú ho\m, môi tiah hăng, tiu kong, toih [ă mâu kơchâi xú ho\m ki ê, môi tiah nhâ pơhlăng, hlá hluâ, kơchâi ngeăm [ă hía hé.

Hdrối nah, drêng nho\ng o lăm pôu a hngêi, vâi krâ-nho\ng o tung pơlê mơngế Thái ôh tá ăm kâ kơchâi hrốu, xua tâng pế ôh tá rơkê, kơchâi ki mê kô téa, pro tơhe#n krôk. Xuân ing tơná vâi krâ hmâ tối dêi, tâng pế ôh tá krâu kơchâi ôh tá kơhiâm, chiâng ai tơdroăng ki ôh tá ‘nhó tro, le\m tuăn pơla mâu tơmối [ă tơná kăn rơpo\ng hngêi. Mơni xuân ing tơdroăng tiah mê, tiô túa tơlá hmâ dêi hdroâng kuăn ngo Thái hâi ki pleăng hmê kơchâi ăm mơhúa jâ pôa hdroâng hdrê, kăn rơpo\ng ôh tá khoh pế kơchâi hrốu vâ kâ. La nôkố, kơchâi hrốu hiăng chiâng kơchâi ki kơhiâm má môi dêi hdroâng kuăn ngo akố. Kơchâi hrốu hiăng chiâng kơchâi ki hmâ kâ rêm hâi, lơ tơdah tơmối mot tung hngêi, pơtê pơto, drêng kâ hmê xuân hiăng pế ăm tơmối kâ kơchâi hrốu kố. Ing kơchâi ki pế tung rơpo\ng hngêi tiah hmâ mê, tung mâu hngêi tê mơdró kế kâ ki kah kân a Tây Bắc xuân hiăng pế pơchên há kơchâi hrốu kố, mê cho kơchâi ki kơhiâm, tơviah má môi vâ tối tơbleăng ăm tơmối hơngế, tơmối achê. Nâ Nguyễn Thị Hồng, môi ngế tơmối lo ing Hà Nội hiăng mơnúa kâ kơchâi hrốu dêi hdroâng kuăn ngo Thái a Sơn La tối tiah kố: Drêng mơnúa kâ kơchâi hrốu kố á tâ kơhiâm ‘nâng. Ga xuân vâ xăng i iâ dêi tro\ng xăng, [ă mâu kơchâi xú ho\m ki ê tơvât, chiâng kơchâi kơhiâm ki tơviah, cho vâ mơhno tối kơchâi ki kơhiâm má môi dêi hdroâng kuăn ngo Thái.

Troh a mâu pơlê cheăm dêi hdroâng kuăn ngo Thái - Tây Bắc, drêng dế ối kâ hmê dêi hdroâng kuăn ngo akố, tâ kơhiâm păng ‘nâng drêng klêi ôu môi kơ’lo drôu tơxông ki xú le\m, xăng ‘mr^t, klêi mê, châ hui kơchâi hrốu xua ing tơná mâu jâ, mâu nôu, mâu nâ pế pơchên ăm. Kế kâ ki hmâ pế a hngêi trăng kuăn pơlê hiăng chiâng tơmeăm dêi rơpo\ng hngêi ki mơhno hiâm mơno tơná rơkê hlế kơ tơmối achê, tơmối hơngế ki troh akố ôh tá xê bú môi hdrôh, la ngiâ ah vâi kô ối rơhêng vâ lăm pôu nếo, xua kô châ kâ kơchâi hrốu ki kơhiâm kố.

Nhat Lisa tơplôu [ă tơbleăng