VOV4.Sêdang - Troh apoăng rơnó mêi môi tiah nôkố, kuăn pơlê pêi chiâk deăng kong pơlê Daklak mot tung rơnó pêi chiâk deăng ki xiâm dêi hơnăm, kal hdrê pêt hên, mê chiâng ai hên tíu tê hdrê. Hơnăm 2016 kố, tíu tê hdrê loăng plâi hên h^n, hên kơdrum mơdâ hdrê [a\ tê hdrê, kuăn pơlê ki lăm roê hdrê ôh tá xê to a kơpong Tây Nguyên, mê tá kơpong peăng mâ hâi lo pá hdroh tơnêi têa. Laga, xua ôh tá kơtăng tung pơkuâ hdrê, pro chiâng tô tuăn, ôh tá tơniăn, hdrê ôh tá dâi le\m, tơdjâk troh tung pêi chiâk deăng. ‘’Ôh tá ‘nâi tíu ki lâi tê hdrê ki le\m’’, cho tơdroăng tơmiât tơchiâm dêi kuăn pơlê [a\ tá mơngế ki tê hdrê [a\ kơvâ ki kal kố dêi kong pơlê. {ai chêh dêi ngế chêh hlá tơbeăng kơpong Tây Nguyên ai chêh tối ‘na tơdroăng mê.

Mot tung rơnó mơdâ pêt hdrê loăng hơnăm kố, tíu tê mơdró hdrê dêi ngoh Hồ Thanh Đàm, ối cheăm Ea Kênh, tơring Krông Păch hiăng châ po rơdâ kân hluâ tâ 3 hdroh tâng vâ pơchông ngăn [ă hơnăm nah. A chê tíu ki tê hdrê kố, ai 3 kơdrum mơdâ ki ê xuân hiăng châ mơjiâng pro [ă pá k^ng mê, xuân ai nếo mâu kơdrum ki ê dế mơdâ hdrê. Pôa Đàm tối ăm ‘nâi, ma luâ kơdrum mơdâ, tê mâu hdrê loăng chía châ po rơdâ kân, la mâu hdrê loăng ki tê châ liăn hên, môi tiah plâi [ơr, sầu riêng, xuân ôh tá bê vâ tê ăm kuăn pơlê vâ rôe: Hơnăm kố, ai tơ’nôm mâu tíu ki châ mơjiâng pro achê, môi tiah Bình Phước, Gia Lai ai mâu hdrê loăng môi tiah tiêu, loăng kơxu hiăng tâi rơnó krí, kúa xo chhá, mê vâi hiăng hơ’lêh pêt mơjiâng [ơr, sầu riêng ki tê châ kơnâ liăn, xua mê, mâu hdrê ki vâ tê a Daklak khoh chiâng preăng ai. Ki má péa nếo, rêm hơnăm mê hdrê loăng hmâ rôe xo ing kơpong peăng mâ hâi lu tơnêi têa, la hơnăm kố, mâu kong pơlê kơpong peăng mâ hâi lu tro têa xăng po lân, ôh tá bê hdrê. Xua ti mê, ma luâ hiăng po mơjiâng hên kơdrum mơdâ hdrê, la mâu kơdrum ki nếo xuân ôh tá bê hdrê vâ mơ’no tê ăm mâu kuăn pơlê ki kal vâ rôe.

Hdrê loăng plâi ki mơdâ xêh ôh tá te\m inâi hdrê, xiâm kối hdrê.

Mâu kơdrum mơdâ hdrê ki nếo po a kong pơlê Daklak ki hên hlo vâi mơjiâng pro bu pơtân tê, vâi mơdâng to lâi trăng kơlá, rơchiâ, lơ meăm ki hiăng ton, ôh pá dâi, klêi mê, hnhâng kơxái meăm, hding [ă hlâm ki prăng vâ pôi tá tro tô. Tơmeăm ki mơdâ hdrê cho mâu mơnoh báu [ă kơdrêa plâi tuâk, môi iâ phon rơvât, tơvât [ă tơnêi khêi (ki hên xo ing mâu kơdrum kơphế ki hiăng krâ, nếo pôe). Kơdrum ki kuăn vâi mơdâ to lâi rơpâu hdrê loăng, mâu kơdrum ki kân vâi mơdâ troh hr^ng rơpâu xiâm hdrê. La ma luâ tíu ki mê kân lơ kuăn, hdrê ki mơdâ xêh la ôh tá hlo ai inâi ki chêh te\m a tơdrong, kơtôu, pro kuăn pơlê ôh tá loi, ôh tá vâ rôe. A mâu tíu ki mơdâ hdrê a cheăm Ea Knuếch, tơring Krông Păch, ngoh Bùi Văn Thế, ối a cheăm Hòa Đông lăm rôe hdrê plâi sầu riêng, tối ăm ‘nâi: Ngoh hiăng pêi pro tro tiô tơdroăng ki hnê dêi tíu ki tê ăm ngoh, la ai lối tơdế kơxo# hdrê loăng ki mê hiăng răng hlâ klêi kơ’nâi pêt 1 hơnăm.

Tung pơla ai tơdroăng tô tuăn tiah tơdroăng ngoh Thế tối mê, tá hâi ‘nâi nhên xiâm kối ing lâi loăng khoh răng hlâ, mê ai môi ngế lăm rôe hdrê plâi [ơr, xuân a tíu ki kố hiăng mơhno tối dêi tơná ôh tá loi xiâm kối dêi hdrê ki vâi tê kố, xua mâu hơnăm hdrối mê hía nah, ngoh hiăng tro rôe hdrê loăng plâi [ơr ki ôh tá dâi: Á hiăng rôe hdrê plâi [ơr peăng pá tá kông. Á pêt xuân hlo hiăng ai plâi, la ai plâi ku kuăn, mê cho [ơr têa, nôkố á hiăng ko tah vâ ‘mâi pêt hdrê ki ê.

Tâng môi tiah mâu hơnăm hdrối mê hía nah, mâu tíu ki mơdâ hdrê pêt, tơku\m pêt hên a cheăm Hòa Thắng, pơlê kong kơdrâm Buôn Ma Thuột, tâ tá tíu mơdró ki hmâ châ kuăn pơlê ô eăng cho Vie#n hriăn ‘na loăng kơphế Ea Kmat hdrối nah, nôkố cho Vie#n hriăn ple\ng khoa hok pêi chiâk deăng pêt kong Tây Nguyên vâ vâi xúa xo inâi tê kơtê dêi khu kố, mê troh hơnăm kố, mâu kơdrum mơdâ hdrê hiăng châ po kân rơdâ lâp mâu tơring, pơlê kong krâm tung kong pơlê. Laga tâng vâ tối ôh tá ai tíu ki lâi pêi cheăng tơtro [ă tơdroăng pơkâ tiô tơdroăng hiăng chêh tối kơxo# 18 hơnăm 2012 dêi Khu xiâm pơkuâ ngăn ‘na chiâk deăng [ă mơnhông mơdêk thôn pơlê, [ă tơdroăng pêi chiâk deăng, tê mơdró hdrê loăng ton hơnăm tiah kố.

Mâu kơdrum mơdâ hdrê a mâu cheăm xuân tâp kơbâng inâi hdrê loăng plâi Ea Kmat.

Xúa xơkối vâ klêp tơkâng ing kơdrum loăng ki pêt tơvât hên hdrê, tá hâi tơniăn ‘na tơdroăng ki plâi ga lơ dâi lơ ôh, kơhiâm ngeăm lơ ôh; mê tơdroăng chêh tối tơbleăng xuân tá hâi teăm nhên [ă hên mâu tơdroăng ki ê, mê cho mâu tơdroăng ki kân tung pêi chiâk deăng, tê mơdró hdrê loăng a Daklak tiah dế nôkố. Pôa Chu Văn Mùi, cho Kăn xiâm ki tê mơdró hdrê loăng a pơlê kân Ea Kar, tơring Ea Kar ngế ki hmâ đi đo rôe xo hdrê ing Vie#n hriăn ngăn khoa hok pêi chiak deăng pêt kong Tây Nguyên, cheăm Hòa Thắng, pơlê kong kơdrâm Buôn Ma Thuột) hơ’muăn tối ‘na tơdroăng ki ôh tá tơniăn na kơchôu tê hdrê loăng tiah kố: Sap ing km5 troh a cheăm Hòa Thắng, tíu ki lâi xuân hlo vâi tơbleăng chư chêh cho hdrê Ea Kamat. Êh ngoh lăm prôk kô hlo vâi chêh Vie#n Ea Kamat mê êh mot ngăn, lơ rôe, la ôh tá ‘nâi hdrê ki mê dâi khât lơ ôh. Mot tung mê, ai hdrê plâi sầu riêng vâi tê klăng 100 rơpâu liăn. Klêi chêh hlá ph^u, ăm vâi liăn, kô ai môi ngế ki veăng cheăng djâ pin mot tung kơdrum, hâk vâ ngăn tung kơdrum ki lâi ga kô djâ mơhno tung kơdrum ki mê. La ơ hơih, tung mê, ai tá tơdroăng ki ro, la xuân ai tá tơdroăng khéa, ti ‘nâi hdrê ki lâi ki khât ki lâi ôh.

Tiô pôa Lê Văn Thành, Kăn pho\ pơkuâ ngăn ‘na tơdroăng pêi pêt rak ngăn tơmeăm pêt a Daklak ăm ‘nâi, tơdroăng ki tê mơdró hdrê loăng ôh tá dâi khât hiăng hlo to lâi chât hơnăm kố, [ă athế hía ton to lâi chât hơnăm ah ‘nôi nếo châ ‘mâi rơnêu. Ki xiâm, xua nếo mơjiâng khu pơkuâ ngăn ’na hdrê pêt [ă rak ngăn nếo châ mơjiâng to lâi khế kố, tu\m tơdroăng athế séa mơnhên ngăn ing apoăng nếo: Troh a chôu phut kố, ngin nếo châ pêi pro môi hvêa chêang, mê cho lăm séa ngăn i nhên mâu tíu ki mơda pêt hdrê, tê mơdró hdrê tung kong pơlê. A poăng khế 4 ngin hiăng krếo ai 148 rơpo\ng ki mơdró hdrê pêt vâ hnê ăm vâi pêi pro tro tiô luât hiăng hnê. Ki xiâm dêi tơdroăng ki ngin pro tiah mê cho vâ kum ăm mâu rơpo\ng ki mơdâ pêt, tê mơdró mâu hdrê loăng ‘nâi nhên tơdroăng pơkâ dêi luât, mâu tuía cheăng kih thuât, mâu tơdroăng ki vâ tê mơdró kâ, pơtối mê, ngin nếo séa mơnhên ngăn, rơnêu pât [ă rup tơleăng khu ngế ai pro xôi.

Mơjiâng tơdroăng pêi chiâk deăng tiô túa nếo, krá tơniăn, ai hên túa vâ châ tơbriât tê dêi tơmeăm, mê cho ki xiâm ki kong pơlê Daklak [ă mâu kong pơlê a kơpong Tây Nguyên tung la ngiâ kố ah, ma lối [ă mâu khu ki kro mơdro\ng ki mơdâ pêt hdrê loăng plâi kâ, loăng plâi ton hơnăm. Laga, xuân u ối mâu tơdroăng ki ối ‘ro hiăng hlo ai pơla hdrối kố nah tung kơvâ mơdâ pêt hdrê loăng, mâu kong pơlê, tơring, cheăm ma luâ hiăng tơkêa kô tah lôi tơdroăng ki ôh tá tơdrăng tung mơdró hdrê loăng, la păng ‘nâng xuân ôh pá kâi châ mơdât. Túa pêi chiâk dăng tiô túa nếo, krá tơniăn ton ki Daklak pói rơhêng vâ kô pơxiâm pêi pro ki apoăng tung tơdroăng rah xo, tê mơdró hdrê loăng ăm i tơdrêng, tơtro [ă châ pơkuâ ngăn krá tơniăn.

Nhat Lisa tơplôu [ă tơbleăng