Mâu hâi apoăng khế 3, ai kơdrâm vâi o hok tro, mâu kuăn pơlê [ă tơmối lăm pôu ngăn tíu tơbâ tơdroăng roh ton nah 1015 - Sạc Ly [ă 1049-Delta ối tung kơpong tơbâ tơdroăng roh ton nah a peăng mâ hâi lu kroăng Pô Kô, ối tung cheăm Hmoong, tơring Sa Thầy, kong pơlê Kon Tum. Pôa Nguyễn Đức Thành, môi ngế mô đo#i hơnăm hiăng krâ a cheăm Hơ Moong tối ăm ‘nâi, sap ing mơ’nui hơnăm 2017, drêng 2 tíu ki tơbâ inâi mâu mô đo#i hlâ tơplâ nah a 2 tíu ki kố, hiăng châ mơjiâng tíu ki tơbâ, hên ngế lăm pôu ngăn rế hía rế kơdrâm [ă tơdroăng kố hiăng pro pôa chiâng [riê tung hiâm mơno:

‘’Á hlo tiah kố, Đảng [ă Tơnêi têa to\ng kum ngăn khât, tơmâng troh rơxông pâ pôa roh nah ki prôk hdrối. Mê xuân cho môi [ai hriâm ki ăm khu rơxông nếo la ngiâ ah châ ‘nâi, châ tơmiât hlê tâi tâng mâu tơdroăng ki klâi ki pâ pôa pin roh nah hiăng ai hnoăng pêi pro, ing mê,  vâ tơnêi têa pin khoh châ tơniăn, hlâu niân môi tiah hâi kố’’.

Mâu vâi o hok tro cheăm Hmoong tơmâng lêng hơnăm hiăng krâ hơ’muăn tối ‘na tíu a’ngêi 1015 [ă 1049

 Tíu ki a’ngêi 1015 - Sạc Ly 1049 Delta ối a kơdung ngo Ngok Ring Ruôl [ă Ngok Bơ Biêng, achê [ă tíu tơkăng kong Lếo [ă Kul, ối tung tơring Sa Thầy, kong pơlê Kon Tum. Akố, khu kăn ngu\i nah, cho Việt Nam Cộng hòa hiăng ăm mơjiâng pơkôt vâ mơdât troăng ki pơtroh kế tơmeăm dêi mô đo#i pin ing peăng Kơnho\ng tơnêi têa mot troh kơpong peăng Hdroh tơnêi têa, [ă hnối pơkuâ ngăn pak^ng peăng mâ hâi lu pá kơnho\ng pơlê kong krâm Kon Tum. 2 tíu ki a’ngêi kố cho tíu ki tơdjâk kal khât tung tơdroăng kring vế, gak ngăn dêi Mih-Ngu\i. Hneăng tơplâ rơnó Hơngui-Tô mơdrăng hơnăm 1972 khu mô đo#i pin kho\m mơ-eăm châ pơkuâ a 2 tíu ki a’ngêi, mơjiâng đông ki krá kâk vâ mâu khu mô đo#i châ mot plâ pro tơleăng le\m Đăk Tô-Tân Cảnh. Sap ing hâi lơ 30/3 troh lơ 21/4/1972 a 2 tíu ki a’ngêi kố hiăng po mâu hneăng ki tơplâ ó khât. Trung tươ\ng Khuất Duy Tiến, cho kăn pơkuâ Kuân đoân 3 ối chôu vế:

‘’Ngin lăm plâ a tíu 1015 kố, nho\ng o, pú hmâ ngin hiăng ai 223 ngế hlâ [ă 107 ngế tro rong. Ngin hiăng châ plâ hnâp Tiêuh đoân 11 lêng paraxut, tá khu lêng ki pơtroh pháu hơnêa khu xâ ai 500 ngế. Klêi kơ’nâi blong plâ châ rup lối 200 ngế lêng ngu\i nếo. Châ rup tá Tiêuh đoân pho\ [ă mâu kăn lêng ngu\i. Châ kơdê, plâ hnâp tâi tâng Tiêu đoân 11 paraxxut’’.

Vâ tíu tơbâ a’ngêi 1015-Sạc Ly [ă 1049 Delta chiâng môi tung mâu tíu ki hnê hriâm hiâm tuăn mơjo pâ tơnêi têa [ă hnoăng cheăng kăch măng, kong pơlê Kon Tum hiăng tơku\m hên hneăng hôp, lăm pôu ngăn a mâu tíu ki mê, tí tăng séa mơnhên ngăn, tăng trâm mâu mô đo#i hơnăm hiăng krâ, tí tăng rah xo mâu tơmeăm khoăng ki ai a roh tơplâ [lêi trâng mê nah. Ki xiâm dêi tơdroăng kố cho kum ăm tơdroăng tơplâ roh ton nah thăm rế ai hên tơdroăng ki pin kal athế châ ‘nâi, pro hên ngế rơhêng vâ tí tăng hlê ple\ng, malối [ă khu rơxông nếo. Kơnôm ing tơdroăng ki môi tiah mê, kong pơlê hiăng krếo trâm mâ mâu ngế ki châ ‘nâi, ki hiăng veăng plâ xâ roh ki mê nah, vâ châ chêh tối, thâo xo rơkong tơpui, chêh tối tung kơxop hlá mơ-éa. Tơdroăng kố hiăng kum mâu khu rơxông ki nếo kot mâ, drêng hiăng kân tung tơdrơng ki hơniâp ro, rêm hdroh lăm troh a tíu tơbâ kố châ hlo tơdroăng ki pơxúa [ă thăm rế ‘ló koh nhuo#m ki kơnía git dêi tơdroăng rêh ối hơniâp ro, krá tơniăn tiah hâi kố. O Quách Thị Lê Vi, hok tro hngêi trung râ má 2 Phan Đình Phùng, cheăm Hmoong, tơring Sa Thầy [riê lo têa mâ tối:

‘’Hâi kố, á rơtế [ă mâu vâi pú lăm troh a tíu ki tơbâ kố vâ chôu nhang ăm mâu ngoh nâ, pâ pôa ki ai hnoăng [ă châ lăm pôu ngăn amê. Á phiu ro ‘nâng’’.

{ă o Mai Thị Ái Quyên, ai tối tiah kố:

‘’Á hlo tơdroăng rơxông hdrối nah tơplâ ó khât. Ngin mâu vâi o kal athế hriâm hên tâ mê nếo [ă kơdo mơ-eăm vâ prôk tiô troăng ki pâ pôa hiăng hnê djâ’’.

44 hơnăm hâi tơnêi têa châ tơleăng le\m, mâu tơdroăng ki hlâ rong xua răng [om chal tơplâ nah a kơpong tơnêi tíu ki khên tơnôu kố hiăng chía xêt hbáu ki rong. Tơdrêng [ă tơdroăng tơku\m mơnhông pêi cheăng kâ, thăm mơdêk tơdroăng rêh ối dêi kuăn pơlê, khu kăn pơkuâ [ă kơvâ ngăn ‘na mâu tơdroăng cheăng dêi kong pơlê Kon Tum xuân hiăng pơtroh hên mâu tơdroăng ki tí tăng ‘nâi nhên vâ hlê ple\ng tơdroăng roh ton nah dêi kăch măng. Pôa Phan Văn Hoàng, Kăn pho\ hnê ngăn Mơhno túa le\m tro, ivá [ă ôm hyô kong pơlê Kon Tum tối ăm ‘nâi:

‘’{ă tơdroăng ki tơbâ tíu a’ngêi 1015 [ă 1049, Khu ngăn ‘na mơhno túa le\m tro, ivá, ôm hyô xuân hiăng lăm séa mơnhên ngăn vâ pơkâ mơ’no mâu tour ki ôm hyô, vâ ing mê ah, tối tơbleăng, mơhno mơđah ăm tơmối lăm pôu ngăn. Khu ngăn ‘na mơhno túa le\m tro xuân hiăng tơru\m [ă Khu ngăn ‘na hnê hriâm, Khu ngăn ‘na Đoân droh rơtăm kong pơlê pơkâ pêi pro mâu tơdroăng cheăng ki xiâm dêi roh ton nah vâ hnê tối tung mâu chôu phut pá k^ng chôu hriâm ăm mâu vâi o hok tro, sinh viên, đoân viên droh rơtăm ‘na tơdroăng lăm pôu ngăn, chôu nhang, tơbâ vế, koh mơnê mâu hnoăng kân k^n dêi pâ pôa chal ki mê nah’’.

Tung mâu hơnăm plâ xâ Mih, a kơpong Tây Nguyên ai 10 tíu ki tơplâ kân, krê a kong pơlê Kon Tum cho tíu ki ai 7 tíu tơplâ kân, mê cho: Hneăng tơplâ Sa Thầy rơnó tô mơdrăng 1966, Hneăng tơplâ Đăk Tô rơnó hngiú 1967, Mậu Thân 1968, Đăk Tô péa rơnó tô mơdrăng 1969, Đăk Seang 1970, hneăng blong plâ Ngok Tơbá-Ngok Ring Ruôl rơnó Hơngui-Tô mơdrăng 1971 [ă Hneăng tơplâ peăng Kơnho\ng Tây Nguyên rơnó Hơngui-Tô mơdrăng 1972. Mâu hneăng ki châ [lêi trâng mê, mâu tíu ki châ pơ-ô pơ-eăng mê hiăng mot tung tơdroăng ki kal, đi đo châ Đảng bộ, khu kăn pơkuâ, kuăn pơlê Kon Tum mơnê nhuo#m, rak vế, chôu ‘măn dế kum ăm khu rơxông nếo thăm châ hlê ple\ng, pơtô ăm hiâm tuăn mơjo pâ tơnêi têa, pơlê pơla, hâk tơngăm [ă pơ-ô pơ-eăng dêi hdroâng mơngế ki khên tơnôu.

Khoa Điềm chêh

Nhat Lisa tơplôu [ă tơbleăng