{ă hên rơpo\ng kuăn pơlê kuăn ngo Rơteăng [ă Hre a tơring Kon Plong, kong pơlê Kon Tum, veăng rak ngăn kong cho hnoăng cheăng pêi đi đo, ing hên hơnăm kố. Tơdroăng rêm hơnăm ai tơ’nôm môi xiâm ki châ xo tơ’mot liăn tơniăn ing hnoăng rak ngăn kong kum tơdroăng rêh ối dêi kuăn pơlê rế châ mơnhông tơtêk.

Pôa A Klâm, Kăn pho\ hnê ngăn Vi [an pơlê kân Măng Deăng tối ki pơxúa dêi troăng hơlâ mơhá liăn ăm hnoăng rak ngăn kong [ă kuăn pơlê akố:

‘’Kuăn pơlê drêng châ xo liăn mơhá ăm hnoăng rak ngăn kong mê hlo kuăn pơlê hiăng kơhnâ khât tâ. Malối tơdroăng cheăng tơpâ mơdât on chếo, ‘nâ hía lăm séa ngăn xâu lơ ai ngế ko ‘nhê kong. Kuăn pơlê xuân hâk phiu tâ tâng vâ pơchông [ă hdrối nah hâi teăm mơhá liăn ăm hnoăng rak ngăn kong.

Kuăn pơlê xúa kơxo# liăn mê vâ rôe tơmeăm xúa tung rơpo\ng hngêi. Môi iâ kuăn pơlê xuân veăng tơlo vâ xúa tơchoâm ăm mâu khu pơkuâ cheăng ăm ngế pơkuâ rak ngăn kong’’.

Luât pơkâ mơhá liăn ăm hnoăng rak ngăn kong rế pơxúa tung rêh ối pro pơxúa khât ăm mâu ngế ki pêi hnoăng cheăng rak ngăn kong dêi kong pơlê Kon Tum.  Tơdroăng rak ngăn pêi pro tiô troăng hơlâ pơkâ rế tro khoa hok, ai hên kuăn pơlê, mâu ngế vâ xo pêi hnoăng cheăng rak ngăn kong. Tơdrêng amê tung pơla pêi pro tiô troăng hơlâ hiăng châ mơhnhôk mâu khu râ [ă hên kơvâ cheăng rơtế veăng pêi tơ-[rê tơdroăng cheăng. Môi tiah tơdroăng pêi pro tiô troăng hơlâ mơhá liăn ăm hnoăng rak ngăn kong ing tai khoan hngêi rak liăn.

Pôa Đỗ Phú Cường, Kăn pho\ hngêi rak liăn kum mâu kơtiê tơring Kon Plong ăm ‘nâi:

‘’Tíu pêi cheăng hiăng tơru\m [ă mâu ngế pơkuâ rak ngăn kong, Vi [an cheăm [ă mâu thôn hnê ăm kuăn pơlê po tai khoan liăn ki pơtroh a Hngêi rak liăn kum mâu kơtiê dêi tơring. Troh nôkố xuân hiăng po châ 464 tai khoa pơtroh liăn. Tíu pêi cheăng ai 9 tíu ki vâ xo liăn a Vi [an mâu cheăm.

Drêng hiăng ai inâi dêi péa pá ki ăm liăn mơhá hnoăng rak ngăn kong pơtroh ăm hngêi rak liăn kum mâu kơtiê, mê hngêi rak liăn kô ăm tơná mâu rơpo\ng ki hiăng po vâ xo liăn a cheăm mê hlối ai mâ dêi Vi [an hnê ngăn cheăm, ngế pơkuâ rak ngăn kong [ă kăn thôn hlo amê’’.

Kơ’nâi lối 8 hơnăm tơbleăng troăng hơlâ mơhá liăn ăm hnoăng rak ngăn kong, ki khât gá a Kon Tum ăm hlo kố cho troăng hơlâ tơtro khât vâ râk ngăn [ă mơnhông pêt kong krá tơniăn. Pôa Hồ Thanh Hoàng, Ngế pơkuâ Khu râng liăn mơhá hnoăng rak ngăn [ă mơnhông pêt kong dêi kong pơlê Kon Tum ăm ‘nâi, lối 8 hơnăm pêi pro tiô pơkâ mơhá liăn, Khu râng liăn hiăng châ xo hên liăn [ă tơniăn vâ mơhá ăm hnoăng rak ngăn kong, hlối tối púi vâ pêi pro tiô troăng hơlâ rế tơ-[rê tâ:

‘’Luâ 8 hơnăm pêi pro tiô pơkâ kố, ngin hiăng xo kơxo# liăn hên [ă tơniăn vâ mơhá ăm mâu ngế rak ngăn 360.000 ha kong, châ dâng 63,5% tơnêi kong tung kong pơlê. A púi vâ troăng hơlâ pơkâ mơhá ăm hnoăng rak ngăn kong châ pêi pro tro tâ tung la ngiâ.

Chin phuh kô pơkâ hên tơdroăng ki xo, hên túa pêi pro. Mê cho xo mâu kế hvât lôi dêi mâu tíu pêi cheăng ‘na kơmăi ki ai kơlo hvât tah hên. Tâng châ xo kô tơniăn ăm mâu tơring cheăm la ôh tá ai hngêi kơmăi on tơhrik kô ai kơxo# liăn châ xo tơniăn vâ rak ngăn [ă mơdêk pêt kong.

Pak^ng mê, mâu xiâm liăn xo ki ê ing mơhá hnoăng rak ngăn kong mê kô mơ-eăm tăng liăn xo hên má môi vâ mơhnhôk tăng hên dêi pơlê pơla ăm mâu tơdroăng rak ngăn [ă mơnhông pêt kong’’.

Nôkố, Khu rak ngăn kong Thạch Nham, tơring Kon Plong, kong pơlê Kon Tum dế rak ngăn lối 29.600 ha kong, tung mê ai lối 10.600 ha kong châ xúa liăn mơhá ăm hnoăng rak ngăn kong. Tơdroăng tơpui tơno [ă ngế chêh hlá tơbeăng ‘na tơdroăng kố [ă pôa Phan Quốc Vũ, Ngế pơkuâ rak ngăn kong Thạch Nham kô tối ăm ‘nâi  nhên ‘na ki pơxúa tơ-[rê dêi troăng hơlâ mơhá liăn ăm hnoăng rak ngăn kong dêi tíu pêi cheăng.

Êng: -Ahdrối koh mơnê pôa Phan Quốc Vũ, Kăn pơkuâ rak ngăn kong tât khía Thạch Nham hiăng mơdoh chôu ăm roh tơpui tơno kố. Ô pôa, pôa ai tối môi tiah lâi ‘na pêi pro troăng hơlâ mơhá hnoăng liăn rak ngăn [a\ pêt mơjiâng kong dêi kơ koan pôa?

Tiâ: Sap ing ai troăng hơlâ mơhá hnoăng liăn rak ngăn kong mê ngăn tơdjuôm tơdroăng pơkuâ rak ngăn kong ai hên tơdroăng ki ôh tá tơniăn. Ahdrối cho ‘na liăn drêng ai troăng hơlâ mơhá hnoăng liăn rak ngăn [a\ mơnhông pêt kong ai hên tơdroăng ki ôh tá tơniăn. Tơdroăng mê, châ to\ng kum hên tung tơdroăng mơhá ăm kuăn pơlê vâ kơdroh a kơxo# liăn Tơnêi têa. Rêm hơnăm mâu khu cheăng xúa tơdroăng rak ngăn [a\ mơnhông pêt kong vâi ai liăn mơhá hnoăng rak ngăn kong a Khu pơkuâ râng kơxo# liăn ing kơxo# liăn rak ngăn [a\ mơnhông pêt kong dêi kong pơlê mơhá ăm kơ koan cheăng vâ kơ koan ai kơxo# liăn mơhá ăm kuăn pơlê.

Êng: {a\ Khu pơkuâ cheăng mê ai troăng pêi pơcháu kong môi tiah lâi ăm pơlê pơla, ăm khu rơpo\ng lơ khu rơpo\ng khu krê?

Tiâ: Nôkố mê khu pơkuâ rak ngăn kong tât khía Thạch Nham pêi pro troăng hơlâ pơcháu ăm rơpo\ng pơkuâ rak ngăn kong nôkố ai 529 rơpo\ng pơkuâ rak ngăn kong [a\ ai 8.928 ha, châ vâ chê 90% [a\ng kong hiăng ăm kuăn pơlê pơkuâ rak ngăn.

Êng: Pôa hôm ai tối môi tiah lâi ‘na tơdroăng ki châ tơ-[rê pơcháu kong ăm rơpo\ng pơkuâ rak ngăn kong?

Tiâ: Ai hên troăng ăm rak ngăn pơkuâ kong. Ăm rêm rơpo\ng, pơlê pơla. Rêm rơpo\ng cho phá tơ-ê dêi pó. Laga ‘na pơcháu ăm rơpo\ng kuăn pơlê pêi tơ’lêi hlâu tâ tung tơdroăng tơdah hnoăng liăn xuân môi tiah rak ngăn kong. Xua pơcháu ăm rơpo\ng mê rêm ngế ai môi [a\ng, tơniăn, vâi pôu râng hnoăng cheăng rak ngăn [a\ng deăng ki tơná châ pơkuâ ngăn [a\ châ kâ liăn drêng vâi tơdah rak tiô tơdroăng kal dêi vâi mê tơ’lêi hlâu’’.

Êng: {a\ng kong ki pó hiăng pơcháu ăm mâu rơpo\ng cho mơngế hdroâng kuăn ngo a pơlê mê, ki châ pơxúa ing tơdroăng pơkuâ, rak ngăn kong mê pôa hlo pêi lo liăn ing kong hôm kum klâi ăm kuăn pơlê tung tơdroăng hơ;leh tơdroăng rêh ối dêi vâi lơ ôh?

Tiâ: Pêi lo liăn dêi kuăn pơlê klêi tơdah pơkuâ rak ngăn kong troh kơ koan mê dâng 1 ha môi hơnăm ki vâ iâ cho 400 rơpâu liăn tiô kơpong. Kơxo# liăn pêi lo kố kum hên kuăn pơlê mơhé tá hâi tơniăn tơdroăng rêh ối, kơnôm ing kong ga hơ’leh hên tung tơdroăng rêh ối rêm hâi.

Êng: Pôa hlo hnoăng dêi cheăng kuăn pơlê [a\ kong ki vâi châ pơcháu pơkuâ rak ngăn ga môi tiah lâi?

Tiâ: Drêng châ pơcháu ăm kuăn pơlê pơkuâ rak ngăn mơni hnoăng dêi vâi kô hên tâ. Má môi, xua vâi châ tơdah kâ liăn rêm hơnăm. Má péa, drêng pin pơcháu ăm kuăn pơlê ai pơkâ tung tơkêa rak ngăn hnoăng tung mê. Má pái nếo, rêm khế kơ koan ai khu rak ngăn kong a mâu tíu rak ngăn đi đo pơtâng tối ăm kuăn pơlê châ pơkâ ‘na pêi pro hnoăng cheăng tung rak ngăn kong xuân môi tiah mâu mơ-éa ki tơdjâk. Ing mê tơdroăng hlê ple\ng vâi châ mơdêk.

Êng: Ki nhên, tung mâu hơnăm achê kố [a\ng kong ki pơcháu ăm rơpo\ng pơkuâ rak ngăn hôm ai pro xôi há?

Tiâ: Tung kơpong kong kơ koan pơkuâ [a\ rak ngăn kong tung mâu hơnăm achê kố ôh tá ai tơdroăng kuăn pơlê tong kếo loăng tá tro luât ôh.

Êng: Vâ pơtối mơdêk tơdroăng rêh ối dêi kuăn pơlê, kum tung tơdroăng rêh ối kuăn pơlê ing tơdroăng rak ngăn kong, tiô pôa, kơ koan pơkuâ [a\ rêm rơpo\ng kuăn pơlê kal pêi pro ki klâi?

Tiâ: Vâ kum kuăn pơlê tăng cheăng pêi tiô á má môi ‘na yă pơcháu ăm kuăn pơlê thế mơdêk. {a\ yă nôkố tâng pơchông [a\ mâu hơnăm hdrối mê hía nah hiăng tâk hên laga kum tơdroăng rêh ối kuăn pơlê xuân tá hâi tơxâng. Má péa nếo, pak^ng tơdah hnoăng liăn pơcháu mâu kơ koan cheăng tá pơlê cheăm, tá khu pơkuâ rak ngăn kong [a\ kuăn pơlê thế tăng môi troăng vâ vâi rêh ối kơnôm ing kong. Mơni cho môi túa mơnhông pêt loăng pơkeăng lơ mâu tơdroăng ki ê ‘lo vâ mơnhông pêt kong.

Pak^ng tơdroăng rak kring [a\ xúa [a\ mơnhông pêt kong tơdroăng veăng mâu tơdroăng ki ê kum pêi lo liăn mê kum tung tơdroăng pêi lo liăn.

Êng: Cho môi kơ koan pơkuâ rak ngăn kong môi [a\ng kong châ xo hnoăng liăn rak ngăn kong môi tiah kố mê pó hôm ai pơkâ klâi ăm tơdroăng hnê mơhno kuăn pơlê xúa châ tơ-[rê tơdroăng rak ngăn kong ăm tơdroăng tăng cheăng pêi ăm vâi?

Tiâ: Tơdroăng hnê mơhno kuăn pơlê, hnê túa xúa kơxo# liăn dêi kuăn pơlê mê tíu cheăng xuân ai hên roh pơtâng tối, hnê mơhno kuăn pơlê xúa tơtro tiô pơkâ. Laga liăn kố drêng mê ối tung hnoăng dêi kuăn pơlê. Xiâm kối tung pơlê kuăn pơlê tơdroăng rêh ối pá puât ki hên kơnôm kum tung tơdroăng rêh ối rêm hâi, [a\ kơxo# liăn mê cho kum vâ mơnhông pêt kong mê kuăn pơlê tá hâi chiâng pêi pro.

Êng: Pêi pro tiô troăng hơlâ po tai khoan ăm mâu rơpo\ng tơdah pơkuâ rak ngăn kong mê troh nôkố hiăng pêi pro troh alâi [a\ tơdroăng ki ai khât mê tơdroăng pêi pro tơ-[rê tơdroăng ki tơmiât kal ai môi tơdroăng hơ’leh lơ kal ai mâu troăng pêi klâi nếo ăm tơtro [a\ tơdroăng nôkố tung pơlê há?

Tiâ: Tơdroăng po tai khoan hngêi arak liăn [a\ liăn mơhá ing hngêi arak liăn [a\ đie#n tưh troăng hơlâ ing râ kơpêng. Kố cho môi troăng hơlâ kân [a\ hên tơdroăng ki kơjo tung tơdroăng ki tơdâng liăn mơhá hnoăng rak ngăn kong. Kơ koan môi tuăn [a\ hiăng pêi pro ing sap apoăng hơnăm 2019 cho po tai khoan hngêi arak liăn ăm kuăn pơlê.

Nôkố [a\ 529 rơpo\ng hiăng po tai khoan châ 475 rơpo\ng a hngêi arak liăn kum rêh ối pơlê pơla tơring Kon Plong. Kơxo# ki ê 54 rơpo\ng tá hâi po xua kuăn pơlê tá hâi mơ-éa kiêm tra. Kơ koan hiăng pêi cheăng, tơru\m [a\ khu kăn pơkuâ, khu cheăng ko\ng an xuân hên xôh mơhnhôk kuăn pơlê vâ pro mơ-éa kiêm tra laga troh hâi kố xuân tá kêi tơdroăng kố.

‘Na ki pá puât tung po tai khoan hngêi arak liăn [a\ mơhá ing hngêi arak liăn. Tung tơring ki hên cho a  mâu thôn pơlê, pơkong hơngế hơngo prôk lăm pá puât. Mâu thôn kuăn pơlê sap ing thôn chu a cheăm kơto rơxế hon đa prôk rơnó tôu mê tơ’lêi prôk lăm, rơnó mêi prôk pá puât, xua mê, kuăn pơlê sap ing thôn prôk a tơring vâ xo liăn ing kơmăi ATM mê cho pá puât ‘nâng.

Túa ahdrối, mê kơ koan hiăng pêi cheăng [a\ hngêi arak liăn kum rêh ối pơlê pơla tơring Kon Plong xuân ối mơhá hnoăng liăn ing tai khoan hngêi arak liăn tiô hnê mơhno. Laga tíu xo liăn mot a Vi [an cheăm ing séa ngăn dêi Ho#i đong cheăm [a\ peăng Thạch Nham. Hngêi arak liăn mê ai hnoăng mơhá tiô mơnhên ing peăng ngế pơkuâ kong tơbleăng. Ngế pơkuâ kong tơru\m [a\ Vi [an cheăm séa ngăn kơxo# liăn mê vâ pro tơ’lêi hlâu ăm kuăn pơlê.

Êng: {a\ Khu pơkuâ rak ngăn kong tât khía Thạch Nham, kơxo# liăn châ ing tơdroăng pêi pro tiô troăng hơlâ mơhá hnoăng liăn rak ngăn kong to\ng kum ăm mâu kơ koan môi tiah lâi pơtối rak tơdroăng pơkuâ rêm hơnăm, ô pôa?

Tiâ: Tâi tâng [a\ng kong dêi kơ koan hiăng pơcháu ăm kuăn pơlê dâng 90%. {a\ kơ koan pơkuâ rak ngăn dâng 10% tê, dâng lối 1.700 ha. {a\ kơxo# liăn pơkuâ mê tíu cheăng hiăng k^ tơkêa tơ’nôm mâu ngế pêi cheăng tung rak ngăn kong. Tơkêa k^ tơ’nôm 5 ngế. Pak^ng môi iâ kơxo# liăn nếo kum ăm tơdroăng séa ngăn lơ mâu kơxo# liăn kum tung tơdroăng rêh ối a mâu tíu cheăm ăm nho\ng o mê xuân tơ’lêi.

            Êng: Mơnê kơ pôa hên ‘na roh tơpui tơno kố!

Gương - A Sa Ly tơplôu [a\ tơbleăng