VOV4.Sêdang - Kơpong tíu tơkăng kong rơtế [ă tíu tơkăng kong lâp plâi tơnêi Bờ Y, kong pơlê Kon Tum châ mơjiâng kơtăn kố 16 hơnăm, tơngah tung la ngiâ ôh tá ton xếo, tíu ki kố chiâng kơpong cheăng kâ ki xiâm dêi pái kong têa Việt Nam, Lếo [ă Kul. Sap kơpong pái hơlâ troăng tơkăng kong ki to kong kế iâ mơngế troh, Bờ Y hâi kố dế hơ’lêh tơná, cho tíu ki trâm dêi pó [ă khu ‘no liăn cheăng. Khoa Điềm, ngế chêh hlá tơbeăng a kơpong Tây Nguyên ai [ai ‘’kơpong cheăng kâ tê mơdró lâp plâi tơnêi Bờ Y, tíu tơhrâ trâm dêi rơpó.

Châ mơnhên cho kơpong ki cheăng kâ tê mơdró, tíu xiâm tung pái kong têa ki mơnhông tơtêk, tung mê ai 13 kong pơlê dêi tơnêi têa Việt Nam, Lếo [ă Kul, Kơpong cheăng kâ tê mơdró bo cheăng lâp plâi tơnêi Bờ Y, kong pơlê Kon Tum ai tâi tâng tơnêi kong lối 70 rơpâu ha. Tối rơdêi ivá mơ-eăm pro kơpong tơnêi kố chiâng tíu ki troh dêi mâu khu mơdró kâ ‘no liăn cheăng tung pơla 5 hơnăm hiăng hluâ sap ing kơxo# liăn dêi tơnêi têa, kong pơlê Kon Tum pêi pro 52 tơdroăng tơkêa [ă tâi tâng kơxo# liăn ‘no lối 1 rơpâu 400 rơtal liăn ‘no ăm mâu tơdroăng ki mơjiâng pro kế tơmeăm ki kal, môi tiah troăng prôk, on tơhrik, kơpong séa ngăn bo cheăng.

Kế tơmeăm khoăng kơpong tíu tê mơdró [a\ ke\n kong têa ê {ơ Y dế pơtối châ mơ’no liăn mơjiâng pro

Tơdroăng ki kal dêi kơpong cheăng kâ kố châ riân sap ing rôh bo cheăng lâp plêi tơnêi Bờ Y, kong pơlê Kon Tum dêi Việt Nam, kong pơlê Attapeu dêi Lếo pêi klêi, tơdrêng amê ko tơdjêp [ă péa troăng ki xiâm dêi rêm tơnêi têa cho troăng kân Hồ Chí Minh [ă troăng kân 18B. Tơ’lêi hlâu ‘na troăng prôk, ối a tíu bo cheăng [ă péa tơnêi têa pú, Kơpong cheăng kâ bo cheăng lâp plâi tơnêi Bờ Y, kong pơlê Kon Tum châ hên khu mơdró kâ rah xo cho tíu ki pơtê chêng, ki xiâm dêi tung tơdroăng pơkâ ‘no liăn ngi 4 kong pơlê peăng hdroh Lếo [ă 4 kong pơlê peăng mâ hâi lo dêi kong têa Kul. Pôa Hồ Đắc Luận, kăn hnê ngăn khu tơru\m cheăng xuân cho kăn pơkuâ Ko\ng ti pêi cheăng tiô rơnó Đắc Hưng – Gia Lai ăm ‘nâi: Tiô mơnhên tối dêi khu mơdró kâ, kơpong cheăng kâ bo cheăng lâp plâi tơnêi kố cho tíu ki xiâm. Tiô á hlo, kố cho tíu ki vâ tơku\m kế tơmeăm, kuăn mơngê prôk vêh tơkâ hluâ bo cheăng vâ tối tơbleăng hnoăng cheăng pêi peăng pá Lếo. Tơná á ‘no liăn pro hlá mơéa phêp Lếo cho 7 rơtuh dollar sap ing hơnăm 2007 nah. {ă mâu khu mơdró kâ ki ê nôkố 4 kong pơlê: Champasak, Sekong, Salavan [ă Attapeu [ă kơxo# liăn ‘no nôkố hiăng troh 1 rơtal 700 rơtuh dollar. {ă kố cho troăng ki tro vâ vêh tro a kơno Liên Chiểu – Đà Nẵng, Dung Quất – Quảng Ngãi, Quy Nhơn vâ troh a têa kơx^. Tiah mê, ‘no liăn cheăng a Kơpong cheăng kâ bo cheăng lâp plêi tơnêi Bờ Y cho tơdroăng cheăng la ngiâ, cho tơdroăng ki rak vế krá tơniăn ăm tơdroăng mơnhông mơdêk tê mơdró.

Mơngế [a\ rơxế tơkâ hluâ tíu tê mơdró [a\ ke\n kong têa ê {ờ Y rế hía rế tâk hên

Tơkâ hluâ tơdroăng ki pá puât, sap ing tơdroăng ki tá hâi tơniăn le#m, ngiâ méa kơpong cheăng kâ bo cheăng lâp plâi tơnêi Bờ Y dế ối hlo hơ’lêh rêm hâi. Tâi hơnăm 2015, hiăng ai 63 tơdroăng tơkêa chêh inâi ‘no liăn cheăng a kơpong cheăng kâ kố [ă tâi tâng kơxo# liăn chêh inâi ‘no vâ chê 2 rơpâu rơtal liăn. Ki rơhêng vâ tối ai khu 47 tơdroăng tơkêa ‘no liăn cheăng a kơvâ cheăng mơjiâng pro, tê mơdró lối 1 rơpâu 100 rơtal liăn, khu 8 tơdroăng tơkêa mơjiâng lối 500 rơtal liăn. Hlo rôh ki vâ ‘no cheăng hiăng troh, sap ing mơ’nui hơnăm 2015, hên h^n khu mơdró kâ pơxiâm pêi pro tơdroăng tơkêa a tíu kố. Jâ Đậu Thị Hoàn, kăn pơkuâ Ko\ng ti pêi cheăng tiô rơnó Nhân Thành 10 B ăm ‘nâi, Ko\ng ti dêi jâ dế ối ‘no liăn mơjiâng 3 tơdroăng tơkêa dêi bo cheăng [ă kơxo# liăn ‘no apoăng ai 80 rơtal liăn: Ngin nôkố hiăng ‘no liăn mơjiâng pro hnôu ‘măn kế tơmeăm [ă tíu ki séa ngăn kế tơmeăm vâ tê ke#n kong têa hiăng klêi [ă hiăng pơxiâm pêi cheăng. Nôkố, ngin dế mơjiâng kơpong tê mơdró bo cheăng, tung mê, ai tíu ki tê kế tơmeăm, kơchơ siêu th^ ôh tá êa nâp hnoăng liăn mơhá, mâu kơbong ki tơbleăng tê tơmeăm, kơpong ki kôm vâ chêh pro hlá mơéa, mâu ngế ki vâ mot lo ke#n kong têa ê [ă mot ke#n tơnêi têa pin.

Rơtế [ă mâu tơdroăng ki pêi pro mê ing peăng mâu khu ‘no liăn cheăng, [ă tíu cheăng cho bo cheăng tơ’lêi hlâu ‘’kơxo má kâ a Kon Tum, kơxê măng kâ a Siam’’, kơpong cheăng kâ bo cheăng lâp plâi tơnêi Bờ Y dế ối vâ tối rơdêi hnoăng cheăng ‘’tíu ki xiâm’’ [ă ‘’kơpong ki xiâm’’ tung tơru\m cheăng mơnhông mơdêk cheăng kâ tê mơdró, trâm mâ mơhno mơjiâng túa le#m tro ôm hyô [ă mâu kong têa pú Lếo, Kul, Siam [ă Myanmar. Pôa Huỳnh Đức Tiến, kăn hnê ngăn Khu tơru\m ‘na ôm hyô kong pơlê Kon Tum ăm ‘nâi: Kon Tum cho môi tung mâu tíu cheăng vâ tơ’mot tơmối ôm hyô dêi khu ASEAN tơkâ hluâ bo cheăng lâp plâi tơnêi Bờ Y. Ôm hyô cho môi tung 12 kơvâ cheăng ki châ kơjo ki apoăng, mâu kong têa ASEAN chiâng vâ prôk vêh tơniăn phá tung khu. Kố cho môi rôh mơhúa kân vâ ăm kong pơlê Kon Tum tơ’mot tơmối ôm hyô sap ing mâu kong têa ASEAN tơkâ hluâ bo cheăng lâp plâi tơnêi Bờ Y. Troăng prôk dêi Việt Nam sap ing bo cheăng lâp plâi tơnêi Bờ Y troh Kon Tum [ă sap Kon Tum prôk ngi mâu kong pơlê Tây Nguyên gá tơlêi hlâu. Mâu ki cho tơmối mơnhên tối tiah kố, troăng kố nôkố gá tơniăn khât, ăm tơmối troh Việt Nam tơkâ hluâ bo cheăng lâp plâi tơnêi Bờ Y.

Hơnăm hiăng hluâ, tâi tâng kế tơmeăm ki kơnía git ‘na tê mơdró ngi kong têa tơkâ hluâ bo cheăng lâp plâi tơnêi Bờ Y châ lối 234 rơtuh dollar. Hiăng vâ chê tơdế rơtuh hdroh ngế [ă lối 58 rơpâu toăng mâu rơxế ki prôk tơkâ hluâ bo cheăng. Mâu kơxo# liăn nâp hnoăng mơhá dêi kong pơlê Kon Tum xuân môi tiah tung tơru\m ‘no liăn cheăng pơla Kơpong cheăng kâ bo cheăng lâp plêi tơnêi Bờ Y [ă mâu kong pơlê peăng hdroh kong têa Lếo [ă peăng mâ hâi lo kong têa Kul dế mơjiâng môi rơxông pêi cheăng ki hên kong têa. Pôa Võ Cường, hngêi ối a bêng Vĩnh Thọ, pơlê kong kơdrâm Nha Trang, kong pơlê Khánh Hòa ăm ‘nâi: Á prôk ngi Lếo, á pơxiâm pêi sap ing hâi lơ 14 khế 2 hơnăm 2010 nah troh nôkố hiăng châ 5 hơnăm. Tơdroăng ki prôk vêh tơkâ hluâ bo cheăng, ngin hlo gá tơ’lêi hlâu khât. Apoăng, bo cheăng pá Lếo vâi dế ối mơjiâng pro, nôkố klêi kơ’nâi Việt Nam ‘no liăn mơjiâng pro klêi hlo le#m khât tá péa pâ.

{ă tơdroăng tơkêa troh hơnăm 2020 ah, kơxo# liăn ki pêi lo ing tê tơmeăm khoăng ngi kong têa ê tơkâ hluâ bo cheăng lâp plâi tơnêi Bờ Y châ 1 rơtal dollar, tơmối prôk vêh dâng 1 rơtuh hdroh ngế [ă kơxo# liăn nâp a bo cheăng châ dâng 1 rơpâu rơtal tung rêm hơnăm. Vâ trâm hên tơdroăng mơhúa, ngăn tơdrăng tung mâu tơdroăng ki u ối, tá hâi pêi klêi Khu pơkuâ rak ngăn Kơpong cheăng kâ kong pơlê Kon Tum dế ối pâ thế hơ’lêh túa pơkâ kơpong cheăng kâ bo cheăng lâp plâi tơnêi Bờ Y ăm tơtro tâ [ă tơdroăng cheăng kâ rêh ối dêi kong pơlê, ‘mâi rơnêu tơdroăng ki ‘no liăn cheăng, hơ’lêh nếo túa pơkâ rak ngăn, ‘no liăn cheăng [ă pro tơ’lêi hlâu má môi ăm khu mơdró kâ. ‘Na ‘no liăn cheăng mơjiâng pro hngêi trăng troăng klông, pôa Vũ Mạnh Hải, kăn pho\ pơkuâ ngăn kơpong cheăng kâ kong pơlê kong pơlê Kon Tum ăm ‘nâi: Vâ pêi pro tơdroăng ki ‘no liăn mơjiâng pro hngêi trăng, troăng klông châ tơ-[rê, Khu rak ngăn kơpong cheăng kâ tơku\m a mâu tíu ki xiâm, mâu kơpong ki xiâm mơni kô tơ’mot ‘no liăn cheăng re#ng má môi. Tơku\m rah xo tíu ki hiăng pơkâ hdrối mâu tơdroăng tơkêa ki kal, mâu tơdroăng tơkêa ki ối ‘ro, mâu tơdroăng tơkêa ối tung mâu kơpong ki xiâm. {ă tơdroăng ki rơhêng vâ ‘no liăn cheăng hên la kơxo# liăn dế iâ, Khu pơkuâ rak ngăn ai pơkâ mơ’no tăng mâu kơxo# liăn ‘no cheăng ki ê, môi tiah tơlo liăn pro tơ’nôm kơxo# liăn, hơ’lêh tơdroăng ki ‘no liăn. Krếo thế mâu khu mơdró kâ veăng ‘no liăn cheăng mơjiâng pro hngêi trăng cheăng kâ tê mơdró.

Sap ing kơpong tơnêi 3 hơlâ troăng tíu tơkăng kong, iâ kuăn mơngế troh, Kơpong cheăng kâ lâp plâi tơnêi Bờ Y hâi kố hiăng hlo hên h^n kuăn mơngế, rơxế to kơtâu prôk vêh. Rơtế [ă rơnó Hơngui tơnêi têa, loi tơngah la ngiâ ah, tíu ‘’1 rôh í ro\ng 3 tơnei têa pơrá tâng’’ kô chiâng kơpong cheăng kâ ki xiâm tung pái to kong têa mơnhông mơdêk Việt Nam, Lếo [ă Kul tro môi tiah ivá kho\m mơeăm [ă loi tơngah.

Katarina Nga tơplôu [ă tơbleăng