Vâi krâ-nho\ng o ngăn pơchuât [ai ki má 1, pó po ngăn drăng kố hôu:
Tơbrêi tơbrêh po văng dêi mâu kơdrum deăng pro mâu hnoăng ku ku\n vâ mơdoh kho\m pêt klêi dêi kơchâi hơlât tung hâi ki mê, pôa Nguyễn Viết Bột, môi ngế hiăng krâ pêi chiâk deăng ối a bêng 7, pơlê kong kơdrâm Đà Lạt khéa kho hơ’muăn tối, hiăng 2 rơnó pêt kơchâi kố nah rơpo\ng pêi tro lu\p hên ‘nâng.
Rơnó hdrối nah tro pơreăng kâ ‘nhiê pro hlâ tâi tâng, rơnó kơ’nâi thế thâ re\ng tê dêi [ă yă rơpâ tơkéa môi tiah ăm vâi kơtê. Maluâ pêi cheăng hiăng lối 40 hơnăm kố pêt kơchâi a tơnêi ki kố, la pôa Bột, rêm rơnó kơchâi nôkố cho môi tơdroăng pêi cheăng ki pá puât khât:
‘’Ôh tá tơniăn, môi tiah xah [ai, ai drêng mơhúa drêng ôh, môi tiah rôh ki hdrối nah a rak ngăn rơvât phon, xo dêi hdrối, ‘na mâu rơpo\ng ki pá k^ng mê vâi rak ngăn rơvât phon la ôh tá rak ngăn khât la vâi tê dêi ai yă. Drêng á tê dêi dế tro pơla vâi rôe yă rơpâ, troh drêng vâi tê dêi cho drêng yă to kơnâ. A tơmiât thế pro ti lâi ăm ki le\m, tâng hơ’lêh yă, túa ki lâi pêt hên túa ki lâi pêt iâ mê á chiu xêh yoh’’.
Maluâ ‘nâi tơdroăng pêt kơchâi gá pá puât drêng châ drêng oh, la iâ tê kuăn pơlê a Đà Lạt hâk vâ [ă tơdroăng ki tơru\m cheăng [ă khu mơdró.
Tiô pôa Hoàng Khánh, Kăn hnê ngăn Khu kuăn pơlê pêi chiâk deăng bêng 8, pơlê kong kơdrâm Đà Lạt (Lâm Đồng), ti lâi khu mơdró [ă kuăn pơlê lơ trâm pá tung tơdroăng tăng rơkong tơpui tơchoâm, cho xua ngế ki lâi tung vâi xuân vâ troh tah ki ôh tá mơhúa mê ăm khu tơru\m cheăng, ôh tá vâ pêi cheăng tơdrăng ‘na ki tối ăm dêi rơpó ‘nâi ki pá puât [ă tá ki pơxúa. Laga, ki xiâm cho xua ing hmâ pêi xêh môi ngế ôh tá tơru\m, ‘na hía hmâ pêi hmâng vâ dêi kuăn pơlê pá vâ kâi châ mơnhên tối tơmeăm pêi krúa le\m tiô tơdroăng chêh vâ rôe.
‘’Tơdroăng tơru\m pơla kuăn pơlê [ă mâu khu mơdró tung kong pơlê trâm hên xahpá, môi pâ xua khu mơdró drêng rôe tơmeăm ôh tá vâ rôe tiô tơdroăng hiăng tơhrâ tung hlá mơ-éa, môi pâ xuân xua ing kuăn pơlê hlo drêng ai yă kơnâ ôh tá vâ tê tơmeăm ăm khu mơdró mê tê pá gong. Ki ê nếo, kuăn pơlê ôh tá ai tu\m liăn no vâ pêi pêt mâu kơchâi plâi pôm tro tiô tơdroăng pơkâ dêi Khu mơdró thế. Xua mê, vâi xuân ối pêi pêt môi tiah vâi hmâ pêi dêi sap ing nah, pêi tiô rơnó’’.
Pôa Trần Huy Đường, Kăn pơkuâ Ko\ng ti pêi cheăng tiô rơnó LangbiangFarm – Đà Lạt tối tiah kố, nôkố hiăng ai hên tơdroăng pơkâ to\ng kum ăm tơdroăng ki pêi pêt kế tơmeăm xúa kơmăi kơmok chal nếo, kơchô tê mơdró xuân hiăng po rơdâ [ă hiăng ai tơdroăng ki hiăng ai hlâu hên. Laga, ki xiâm vâ mâu tơdroăng ki tơru\m mơni kô po rơdâ [ă tơ-[rê cho kơxo# liăn ‘no cheăng nôkố xuân tá hâi tăng hlo troăng lo.
Xua tơru\m pêi pêt kế tơmeăm athế pêi pro troh tơdroăng ki klâ xoăng mâu kế tơmeăm ki dâi le\m, kal ‘no liăn cheăng rơkê, tơniăn [ă kơxo# liăn ‘no hên. Tơdroăng kố xuân cho tơdroăng ki xơpá khât dêi mâu kuăn pơlê [ă khu mơdró kâ ‘na pêi chiâk pêi deăng:
‘’Kơmăi kơmok mơni ngin kô châ roê, mâu ngế pêi cheăng ngin mơni kô chiâng hnê la thế ai kơxo# liăn ‘no liăn tro kơlo mê nếo chiâng pro ai kế tơmeăm ki pêi pêt dâi le\m. Xua, tâng ôh tá ‘no liăn cheăng tro tơdroăng pơkâ mê kô ai tơdroăng ki ôh tá tơniăn môi tiah nah, xuân đi đo cho mâu kế tơmeăm ki tê mơdró iâ tê’’.
Lâm Đồng nôkố ai 125 tíu pêi cheăng tơru\m ‘na pêi chiâk pê deăng, [ă tơdroăng ki veăng dêi 80 khu mơdró kâ, 80 khu pêi cheăng tơru\m [ă 13 rơpâu rơpo\ng kuăn pơlê, tung mê ai 68 túa tơru\m pêi pêt, châ mâu khu tơru\m tung tơnêi têa [ă kong têa ê mơnhên ki dâi le\m. Maluâ mâu kế tơmeăm pêi lo ing chiâk deăng tê mơdró ho\ng tơdroăng tơkêa tơru\m cheăng hiăng châ tê tung mâu kơchơ tê mơdró ki xiâm, mơdêk tơdroăng ki loi tơngah ‘na inâi, rak tơniăn, tơ-[rê ‘na cheăng kâ drêng mơdêk yă kơnâ tâk troh iâ hlái 20% tâng pơchông [ă pêi chiâk deăng hmâng vâ, la troh nôkố tơdroăng ki tơru\m pêi pêt mâu kế tơmeăm kế tơmeăm pêi lo ing chiâk deăng dêi Đà Lạt – Lâm Đồng xuân ối châ ki iâ khât.
Ki nhên, kế tơmeăm rơmôe chế ối drêh tê ho\ng tơdroăng ki tơru\m bu châ 17% tung tâi tâng kế tơmeăm, kơphế 10%, kơchâi plâi pôm lối 8%, reăng poê tơkâng 1,7% [ă plâi kâ tu\m túa tê ho\ng tơdroăng ki tơru\m xuân bu châ 2,7% tung tâi tâng kế tơmeăm.
Pôa Phạm S, Kăn pho\ hnê ngăn Vi [an hnê ngăn kong pơlê Lâm Đồng tối tiah kố, tơdroăng ki kơdroh tung tơru\m pêt mơjiâng [ă tê mơdró kế tơmeăm ôh ti xê pro kế tơmeăm ki pêi lo ing chiâk deăng tê ôh tá tơniăn, pêi lo liăn dêi kuăn pơlê ôh tá tơdâng mê ối pro ăm tơdroăng ki lu lêa tung mơdró, heâk inâi kế tơmeăm pêi lo ing chiâk deăng dêi Đà Lạt – Lâm Đồng.
Xua mê, kong pơlê dế mơdêk to\ng kum mâu túa pơkâ pêi cheăng tơru\m, po rơdâ kơchô tê mơdró tung tơnêi têa [ă châ tê ngi kong têa.
‘’Tăng châ 5 troh 10% ing tơdroăng ki pêi chiâk pêi deăng pá khât la bu kal tởu\m pêi mê pin kô châ. Xua mê, Khu ngăn pêi chiâk deăng [ă mơnhông thôn pơlê rơtế [ă mâu khu ai tơdjâk troh, mâu tơring, cheăm athế pơtối hnê mơhno vâ tơdroăng ki tơru\m tung la ngiâ tiah lâi ăm i tơxâng. Ivá mơ-eăm dêi kơchâi, plâi tơru\m châ lối 20%, kơphế pêi tơru\m athế tâk troh 30%, chế châ 30%, [ă reăng châ sap ing 1,7% pêi tơru\m tâk 10%’’.
Vâ mơdêk châ tơ-[rê pêi pêt [ă ki dâi le\m dêi kế tơmeăm pêi lo ing chiâk deăng, achê kố, Chin phuh hiăng pơkâ tơdroăng 98 ‘na troăng hơlâ hnê mơhnhôk mơdêk tơru\m cheăng, tơru\m pêi pêt mơjiâng [ă tê mơdró kế tơmeăm pêi lo ing chiâk deăng. Drêng troăng hơlâ kố châ tối tơbleăng trâu hơngế, tơ’nôm [ă tơdroăng ki veăng to\ng kum dêi mâu kơvâ cheăng, loi tơngah mâu tơdroăng ki xơpá tung mơdêk mâu tơdroăng pêi tơru\m [ă tê mơdró kế tơmeăm pêi lo ing chiâk deăng dêi Đà Lạt, Lâm Đồng kô châ ‘mâi mơnhông khât, mơdêk ăm ivá ki rơdêi tung pêt mơjiâng kế tơmeăm xúa kơmăi kơmok rơxông nếo dêi kong pơlê kố mơnhông mơdêk ó rơdêi tâ.
Quang Sáng chêh
Gương-Katarina Nga tơplôu [ă tơbleăng
Viết bình luận