VOV4.Sêdang - Rơtế [ă tơdroăng to\ng kum [ă troăng hơlâ dêi tơnêi têa ‘na hngêi ối, tơnêi ối, tơnêi pê kâ, hnê cheăng pêi, hnhâng kơxái on tơhrik troh a hngêi, hnhâng ăm kuăn pơlê hdrông kuăn ngo Khmer, tung hơnăm hiăng hluâ kong pơlê Trà Vinh ối hnê pêi pro hên túa pêi cheăng kâ ki pơxúa, kơnôm ing mê, tơdroăng rêh ối dêi hdroâng kuăn ngo hiăng hơhlêh tơ-[rê. Ki hên mâu rơpo\ng kuăn pơlê cho hdroăng kuăn ngo nôkố ôh tá prôk hơngế lăm cheăng vâi, mê ối châ tăng xeh cheăng pêi, lơ pêi cheăng dêi ku tê châ xo tơ’mot liăn tơniăn tung cheăng kâ  pơlê tơná. Thạch Sa Oanh, ngế chêh hla tơbeăng dêi Rơ’jiu Việt Nam kơpong tơbăng kroăng Cửu Long ai chêh tối ‘na tơdroăng mê.

            Tâng môi tiah hdrối nah, lăm troh a kơtâu Đôn Chụm, cheăm Tân Sơn, tơring Trà Cú a mâu hâi ki tiah hmâ, mê troh a hên tíu bu hlo vâi hdrêng [a\ mơngế vâi krâ ối a hngêi, ối tung mâu hngêi mơjiâng pro [a\ hlá, pơtân. Laga nôkố um méa mê ôh tá ai xếo, a tíu ki lâi xuân hlo mơngiơk ngiêt prá alâi [a\ tâng to rơkong tơpui tối, rơkong tó dêi vâi hdrêng, mơngế krâ.

            Tơdah ngin tung toăng hngêi kơnâ lối hr^ng rơtuh liăn, pôa Thạch Chung tơpui tối, hdrối nah rơpo\ng xuân ai 4 [a\ng klâng, laga bu pêi 2 rơnó, ai hơnăm ki châ, hơnăm ki ôh, ôh tá ai kơbố tăng cheăng, xua mê tâi tâng mơngế tung rơpo\ng hngêi lăm troh a Dak Nông vâ krí kơphế, klêi mê lăm a Bình Phước lăm pêi cheăng lâk pôm vâi [a\ hía hé, a roh lêh, têt nếo châ vêh a hngêi. Troh hơnăm 2013, châ to\ng kum tâp trăng hnhâng kơxái on tơhrik [a\ châ to\ng kum môi to ro kơdrâi kơnâ 15 rơtuh liăn, rơpo\ng pơkâ ôh tá lăm pêi cheăng vâi xếo: hdrối nah a hơnăm ki lâi a lăm pêi cheăng a tíu ki ê. Laga nôkố kơtâu ngin châ tơnêi têa mơjiâng troăng prôk, tâp trăng hnhâng kơxái, xua mê on veăng á pơkâ ôh tá lăm pêi cheăng vâi xếo, ối a hngêi pêt kơchâi drêh, tơdroăng rêh ối xuân tơniăn tâ.

            Troh a kơtâu Đa Hoà, cheăm Phước Hảo, tơring Châu Thành, tíu ai môi rơxông kuăn pơlê kơtiê lăm pêi cheăng vâi vâ tăng liăn roê kế tơmeăm khoăng rêh ối, nôkố hiăng hơ’lêh; kuăn pơlê hiăng ai rơxế hon đa vâ to lăm a klâng chiâk, troăng thôn pơlê kân rơdâ, ôh tá ai rơpo\ng ki lâi rêh ối tung hngêi xhi kơchoh mêi, lơ hngêi pơtân. Tơnêi rêh ối nôkố ôh tá lôi chúa xếo, rêm [a\ng klâng hiăng pêt prá alâi, kuăn pơlê pêi lo châ sap 5 troh 10 rơtuh liăn môi rơnó. {a\ túa păn ro, păn í xua hngêi arak liăn kum rêh ối pơlê pơla [a\ Khu pơkuâ kuăn pơlê pêi chiâk deăng kong pơlê to\ng kum, hiăng kum kuăn pơlê hlu\n ing kơtiê, tơniăn tơdroăng rêh ối. Kim Sa Rây – môi tung mâu rơpo\ng châ mơnhên hlu\n ing kơtiê achê kố tối: Klêi kơ’nâi pơkoăng, on veăng a troh a Bình Dương lăm pêi cheăng vâi vâ tăng liăn. Troh hơnăm 2011 drêng vêh a hngêi, châ tơnêi têa rah ro to\ng kum mơjiâng pro hngêi tiô tơdroăng to\ng kum 167. Drêng ai hngêi, a hmiên tuăn ối a hngêi, roê ro păn vâ ro ai kuăn [a\ hlối ai eâk ro vâ pêt kế tơmeăm khoăng.

            {a\ mơngế Khmer a kơtâu Sơn Lang, cheăm Kim Hòa, tơring Cầu Ngang, mê tơdroăng tơmiât vâ mơ-eăm kro mơdro\ng [a\ hên túa pêi cheăng ki châ tơ-[rê, krá tơniăn, ôh tá tơkôm mâu tơdroăng to\ng kum, troăng hơlâ to\ng kum dêi Tơnêi têa, hiăng kum hơ’lêh um méa ăm pơlê pơla, kơpong hơhngế hơhngo kố. Mâu rơpo\ng pêt po hăng, pêt tro\ng prâp, pía tâng, prá alâi tê ke\n kong têa ê, păn xi xo\ng, păn ro [a\ hía hé, pêi lo liăn châ hr^ng rơtuh môi hơnăm cho hiăng hên khât. {a\ mâu rơpo\ng ôh tá ai tơnêi lơ tơnêi pêi chiâk deăng iâ, mê rah xo túa pêi ki tơtro [a\ ivá rơpo\ng vâ pêi lo liăn. Ki má lối môi tiah pôa Thạch Phone, hngêi bu ai môi [a\ng tơnêi, [a\ tơdroăng to\ng kum kih thua#t dêi Tíu xiâm mơhnhôk pêi chiâk deăng – mơhnhôk păn ká xi xo\ng kong pơlê, pôa hiăng rah xo túa păn peâp; túa kố hiăng kum pôa rêm hơnăm tăng châ chât rơtuh liăn, ôh tá êa lăm pêi cheăng hơhngế. ‘’Hdrối nah xuân lăm pêi cheăng a kong pơlê Đồng Nai, pêi cheăng alâi koi amê, pá puât khât: Laga plâ hơnăm ôh tá ai kế tơmeăm ‘măn kơd^ng. A tơmiât tâng ôh tá mơ-eăm pêi, tơniăn môi tíu, ôh tá ‘nâi la lâi nếo chía hôm, xua mê pơkâ ối a hngêi, roê peâp păn [a\ hlối lăm pêi cheăng vâi, pêi cheăng tơ’nôm mâu tơdroăng ki ai ivá [a\ hía hé, môi hơnăm xuân tăng châ lối 60 rơtuh liăn.

            Trà Vinh mơnhên tơdroăng kơdroh kơtiê cho môi tung mâu hnoăng cheăng ki kal tung troăng vâ mơnhông mơdêk cheăng kâ – rêh ối pơlê pơla dêi kong pơlê. Vâ chê chât hơnăm hiăng hluâ, rêm hơnăm kong pơlê hiăng mơhnhôk mơ’no liăn châ sap 600 troh 800 rơtal liăn vâ pêi pro mâu tơdroăng, tơdroăng tơkêa pro tung tơdroăng xăm kơklêa kơdroh kơtiê. Bu sap apoăng hơnăm troh nôkố, ing tơdroăng pơkâ kơxo# 135, Tơnêi têa hiăng mơ’no 47 rơtal liăn vâ pêi pro [a\ rơnêu 71 kế tơmeăm khoăng ki xiâm, to\ng kum 1 rơpâu 300 rơpo\ng mơnhông pêi cheăng kâ; pêi pro tơdroăng pơkâ 29 ‘na troăng hơlâ to\ng kum tơnêi ối, tơnêi pêi chiâk deăng, ai lối 2 rơpâu 500 rơpo\ng châ pơxúa, [a\ kơxo# liăn 65 rơtal liăn, tơdrêng amê pơkâ kơxo# 102 dêi Ngế pro xiâm hnê ngăn Chin phuh, kong pơlê hiăng to\ng kum 8 rơtal 500 rơtuh liăn ăm kuăn pơlê kơtiê, kơpong ki pá puât [a\ hía hé. Ing mê, tơdroăng cheăng kâ – rêh ối pơlê pơla kơpong hdroâng kuăn ngo Khmer pơtối mơnhông mơdêk, tơdroăng rêh ối dêi kuăn pơlê rế hía rế hơ’lêh. Kơxo# rơpo\ng kơtiê cho hdroâng kuăn ngo 5 hơnăm hiăng hluâ kơdroh 5,3% môi hơnăm, hên tâ vâ chê 3% tâng pơchông [a\ tơchuôm dêi kong pơlê. Pôa Nguyễn Thanh Hùng, kăn pho\ pơkuâ hdroâng kuăn ngo kong pơlê Trà Vình ăm ‘nâi: Tung mâu hơnăm hiăng hluâ, Đảng [a\ Tơnêi têa tơbleăng hên tơdroăng, troăng hơlâ to\ng kum [a\ troăng hơlâ kum rêh ối pơlê pơla [a\ kơpong hdroâng kuăn ngo. Nôkố a mâu cheăm ki troăng kân ‘mêi ‘mâk, nôkố hiăng châ rơnêu. Ki rơhêng vâ tối khu râ kăn pơkuâ cheăng Đảng kong pơlê Trà Vinh hiăng tơbleăng tơdroăng pơkâ mơnhông mơdêk cheăng kâ – rêh ối pơlê pơla kơpong hdroâng kuăn ngo. Ing mâu troăng hơlâ mê hiăng kum mơdêk tơdroăng rêh ối ‘na hiêm mơno dêi hdroâng kuăn ngo Khmer tung pơla kố nah.

            {a\ tơdroăng tơmâng to\ng kum dêi Đảng [a\ Tơnêi têa, [a\ tơdroăng kho\m mơ-eăm dêi khu râ kăn pơkuâ cheăng Đảng, khu râ kăn pơkuâ [a\ hiêm mơno mơ-eăm dêi kuăn pơlê hdroâng kuăn ngo, loi tơngah khât tơdroăng cheăng kâ – rêh ối pơlê pơla, tơdroăng rêh ối dêi kuăn pơlê hdroâng kuăn ngo Khmer kong pơlê Trà Vinh tối phá xêh, dêu kuăn pơlê hdroâng kuăn ngo Khmer tối tơchuôm kô pơtối châ mơnhông mơdêk krá tơniăn; kum mơjiâng ăm rơpo\ng, pơlê pơla rế hía rế kro mơdro\ng, le\m tơniâ păng ‘nâng.

A Sa Ly tơplôu [a\ tơbleăng