VOV4.Sêdang - Rêm hdroh Koh tơbâ hâi mơjiâng tơnêi têa lơ 2 khế 9, tung tơdroăng ki phiu ro tơchuâm dêi hdroâng mơngế, kuăn pơlê Tây Nguyên xuân chôu vế troh Pôa Hồ. {ă mâu ngế ki mơhúa châ trâm Pôa, châ ối pêi cheăng ăm Pôa Hồ drêng Pôa ối rêh nah, mê drêng kố, mâu tơdroăng ki ối chôu vế tung tuăn hiâm mê thăm rế chiâng phoih [riê khíu pâ troh Pôa. Mâu tơdroăng ki tơbâ le\m lih mê tí xê bu cho tơdroăng ki hâk suâ, mơnâ krê, lơ hâk tơngăm, mê ối cho pro ăm tung hiâm mơno chôu vế đi đo, kum ăm vâi thăm rế kơdôu mơ-eăm tung tơplâ xâ, pêi chiâk pêi deăng, mơjiâng tơdroăng rêh ối thăm rế phâi tơtô, hơniâp ro.

          Luâ 90 hơnăm, mâ hiăng pá xáo hlo, chêang rơxá mơdrốu, tuăn hiăng klêk, la pôa Nông Quốc Tuấn (inâi păng ‘nâng cho Nông Văn Sỹ, ối a cheăm Nam Dong, tơring }ư Jut, kong pơlê Dak Nông xuân ối chôu vế, hơ’muăn tối tu\m têk rêm tơdroăng ki tơbâ ‘na mâu khế hơnăm châ ối pêi cheăng kum Pôa Hồ. Pơla sap hơnăm 1941-1945 nah, drêng Pôa Hồ prếo a tơnêi têa pêi cheăng a kong pơlê Cao Bằng, drêng mê nah, pôa Nông Văn Sỹ, hdroâng Tày, ối a cheăm Nà Sát, tơring Hà Quảng xiâm 16 hơnăm, cho môi ngế ki cheăng tung khu vâi ‘ne\ng to\ng kum tơnêi têa, [e\ng [eăn, ‘nâi kơno troăng prôk, xua mê châ rah xo pro ngế ki vâ pơtroh kơthô [ă pơchên hmê kơchâi ăm Pôa Hồ. Vâ chê 4 hơnăm rơtế rêh kâ ối [ă Pôa Hồ, mê Nông Văn Sỹ hiăng châ Pôa Hồ hnê chư, hnê tá tơdroăng rêh kâ ối i krúa le\m. {ă pôa xuân hiăng châ hriâm tâp ing túa rêh ối tiah Pôa Hồ. Pôa Nông Quốc Tuấn hơ’muăn tối: ‘’Pôa Hồ kâ hmê ôh tá eâ ai kơchâi mâm ki klâi, rêm roh kâ hmê bu kâ 1 troh 2 hơ’nêh mâm, 2 mo\ng hmê, hmê peâk xuân kâ, hmê khăng xuân kâ, ôh tá pơrah ki klâi. Hên hdroh á tối, Pôa kâ iâ tiah mê tiah lâi ah ai ivá, thâo á pơchên kơchâi ôh tá tơtro. Pôa Hồ tiâ, kơchâi tiah kố hiăng kơhiâm. Kế kâ ki lâi Pôa xuân ôh tá râu tối klâi. Drêng koi, Pôa bu kơnhiê mâ môi rơngó klêi mê hiăng riu. Pôa riu koi, pôa sêa hơne\ng klêi mê pêi cheăng hlối. Pêi cheăng tâi peăng kơxo. A tíu ki mê ôh tá chiâng pro tơdroăng pơ’lok pơ’lâ ki klâi tung pơla Pôa pêi cheăng. Pôa ối hnê chư, drêng mê nah á ôh tá ‘nâi chư, klêi mê, hnê chêh chính tả, hnê rơbot bảng cửu chương. Hriâm to lâi hdroh hiăng vế tâi tâng, re\ng rơbot ‘nâng. Pôa kơdeăn khe\n: Êh muăn hriâm re\ng chúa vế, re\ng rơbot’’.

Pôa Nông Quốc Tuấn hơ’muăn tối ‘na Pôa Hồ ăm mâu vâi muăn tơmâng.

          Pôa Nguyễn Xuân Tòan, dế kố dế rêh ối a tôh kơpho# 12, bêng Tân An, pơlê kong kơdrâm {uôn Ma Thuột, kong pơlê Dak Lak, mâu rơkong hnê tối [ă hiâm mơno loi tơngah [ă pôu râng dêi tơdroăng cheăng mê drêng Pôa Hồ lăm pôu Trung đoân lêng kơno\ng 367 a hơnăm 1954, pôa Tòan hiăng chôu vế ai 2 hơnăm tung roh tơplâ xâ mê nah. Drêng mê, pôa Tòan nếo hriâm klêi a kong têa Sinuâ, pro Kăn Đăi đo#i lêng kơno\ng 37 li. Apoăng hơnăm 1954, Pôa Hồ kơdrâ lăm pôu ngăn đông pôa, châ pơcháu kho\m châ pe\ng klêh tơ-[ai xâ a Điện Biên Phủ. Pôa Nguyễn Xuân Tòan ối chôu vế: ‘’Pôa Hồ bú trâm á tung pơla iâ chôu tê, Pôa Hồ tối, Pôa tơdah mâu pó ki klêi hriâm a Sinuâ vâ hbrâ ăm hnoăng cheăng kho\m châ pro tơleăng le\m Điện Biên. Pôa pói vâ mâu vâi muăn đi đo mo têi [ă tơplâ khên tơnôu, [ă tung roh tơplâ pro ti lâi kho\m châ pe\ng klêh tơ-[ai xâ; athế châ pe\ng hên tơ-[ai mê nếo châ pro tơleăng le\m Điện Biên Phủ. Châ trâm Pôa Hồ sôk ro, phiu niu ‘nâng. Drêng Pôa pơchân tối athế tơplâ i khên tơnôu, kho\m rơkê vâ khoh châ pe\ng hên tơ-[ai’’.

          Pêi pro tiô rơkong hnê tối dêi Pôa Hồ, tung roh lăm plâ xâ a Điện Biên Phủ, Trung đoân lêng kơno\ng 367, cho đông lêng kơno\ng ki xiâm, hiăng pe\ng klêh 52 toăng tơ-[ai xâ, veăng kum pro tơleăng le\m ki ó roh mê nah ‘’pro lâp plâi tơnêi khoh chiâng ô eăng’’.

Pôa Nguyễn Xuân Tòan ối chôu vế rơkong Pôa pơchân: Tơplâ i tơnôu

          Pôa Phạm Hùng Anh, 85 hơnăm, ối a thôn Tân Quý, cheăm Vụ Bổn, tơring Krông Pa], kong pơlê Dak Lak, mơhúa châ trâm pôa Hồ ai 3 hdroh. Roh apoăng a hơnăm 1958, pôa ối tung khu hok tro lăm tơdah xo Pôa Hồ lăm pôu ngăn a Nông trường Đông Hiếu, Nghĩa Đàn, kong pơlê Nghệ An. Roh má péa, pôa rơtế [ă ko\ng nhân Nông trường Thành Tô (Hải Phòng) tơdah Pôa Hồ a tơ-raih tơ-[ai Cát Bi lăm pôu Hngêi pơkeăng Việt-Tiệp hơnăm 1962. {ă roh mơ’nui cho a hơnăm 1963, drêng pôa rơtế [ă khu lêng mot a peăng hdroh tơnêi têa plâ xâ a Hòa Bình, kơdrâ hlo Pôa Hồ lăm pôu, tơpui mơhnhôk. Tung 3 hdroh trâm Pôa Hồ mê, ki ối chôu vế má môi mê hlo a Pôa Hồ cho môi tiah mơngế pâ, ngế pôa tung rơpo\ng hngêi. Xua ti mê, hiăng 40 hơnăm hiăng hluâ, hơnăm ki lâi pôa xuân kôh tơbâ Pôa Hồ a lơ 3 khế 9, [ă achê pơla kố nah pro a hâi lơ 2 khế 9. Pôa Phạm Hùng Anh [riê lo têa mâ tối: ‘’Pái hdroh trâm Pôa Hồ cho tơdroăng ki hâk phiu [ă mơnê kân. Á hlo Pôa Hồ, ma luâ cho kăn xiâm hnê ngăn tơnêi têa la Pôa rêh ối, tơpui tơno xuân môi tiah kuăn pơlê ki ê, hơ-ui pâ kơ rêm ngế, póa ai kơbố tơ’mô. Pôa ối tâng tơpui [ă ko\ng nhân nông trường Đông Hiếu, klêi mê Pôa hơdruê [ai Kết Đòan, xuân cho môi tiah vâi krâ-nho\ng o ki ê. Kong tô, pá dế Pôa xâp ếo ma-yơ, pá kong Pôa xâp ếo mơho\ng. Môi ngế kăn xiâm hnê ngăn la môi tiah kuăn pơlê ki hmâ hlo. Um ki mê hiăng ối chôu vế tung i hiâm á. Kuăn pơlê pêi chiâk truâ yêp kơxu ai 4 to kơxái, la Pôa Hồ truâ yêp ki bu ai 2 kơxái tê. Chiâng pro á [riê lo têa mâ’’.

Pôa Phạm Hùng Anh rak vế vâ chê 1 rơpâu kơtâ um ‘na Pôa Hồ

          Rêm ngế klêi kơ’nâi châ trâm Pôa Hồ xuân hlo tơdroăng rêh ối dêi Pôa ôh tá la lâi pro krip, Pôa xuân tơpui tơno, rêh ối môi tiah kuăn pơlê ki ê, achê [ă nho\ng o, [ă kuăn pơlê pêi chiâk, ko\ng nhân, mâu lêng [ă hía hế. Tơdroăng ki hmâ achê [ă kuăn pơlê mê hiăng thăm pro chiâng ai ivá ki rơdêi vâ vâi kâi châ tơkâ hluâ tơdroăng pá puât, kơdôu mơ-eăm tung tơplâ, pêi chiâk pêi deăng, mơjiâng tơdroăng rêh ối rế hía rế phâi tơtô [ă hơniâp ro sôk suâ.

Nhat Lisa tơplôu [ă tơbleăng