VOV4.Sêdang - Ô vâi krâ nho\ng o [ă pú hmâ! Kuăn pơlê kơpong Tây Nguyên dế mot tung rơnó lâk xo dêi pôm, xo dêi tơmeăm pêi lo ing chêk deăng. La kue#n pơlê hâi teăm xôk ro xua tung rơnó xo dêi tơmeăm mê trâm hên tơdroăng tôu tuăn, xua yă chu rơpâ ó [ă tơdroăng tơbriât tê rôe ôh tá tơdrăng [ă tơmeăm ki rôe ing kong têa Sinuâ. Mâu tơdroăng ki oh tá tro ‘na yă, tơ’nôm tơmeăm ki tê ôh tá tơdâng tơ’mô pơla tê ăm kong têa ê [ă tê mơdró tung tơnêi têa pro kue#n pơlê chiâng tro lu\p, tung pơla mê, mơngế ki rôe ôh tá châ xúa klâi. H’Xíu [ă Hoàng Quy khu chêh hla tơbeăng dêi Rơ’jíu Việt Nam ai chêh tối ‘na tơdroăng kố a 2 kong pơlê Dak Lak [ă Lâm Đồng.

Rơpo\ng jâ Lê Thị Bé Hai, ối a thôn 4 cheăm Ia Rvê, tơring Ea Súp, kong pơlê Dak Lak pêt 4 ha pôm loăng. Tung mâu hnăm hdrối, tâng riên rêm ha ta pôm loăng châ lâk xo xăp 10 troh 12 ta#n, tê [ă yă xăp 4 rơpâu troh 4 rơpâu 400 liăn 1 kilô pôm loăng. La hnăm kố, xua kong mêi tô ôh tá tro, pôm loăng ôh tá chiâng dâi, rêm ha pôm bố châ xo xăp 6 troh 7 ta#n pôm, kơdroh vâ châ tơdế tâng vâ pơchông [ă hnăm hdrối. Ôh tá xê to tơdroăng ôh tá mơhúa, yă pôm hnăm kố chu rơpâ há, bố dâng 3 rơpâu 500 liăn troh 3 rơpâu 800 liăn 1 kilố. Pôm loăng ôh tá châ hên, yă chu rơpâ, rơpo\ng jâ Hai tôu tue#n khât. Jâ Lê Thị Bé Hai tối: Hnăm kố kong prâi ôh tá tơnie#n, nếu klêi pêt, hyôh kong prâi ôh tá ai tiêu tơdroăng púi vâ. Ôh tá tơnie#n, [ă yă tê hlối ôh tá kơnâ. Kơ-êng ngăn mâu thôn pơlê tối xun pái rơpâu tơheăm hr^u, pái rơpâu tơpah hr^u. Mê yă xun ôh tá mơtiah tơdroăng púi vâ, tâng vâ pơchông [ă hnăm kố ôh tâ châ pôm, [ă yă hlối chu rơpâ .

Ôh tá xê to rơpo\ng jâ Hai, hnăm kố tơdroăng ôh tá ai pôm hên hlo hên a mâu cheăm tíu tơkăng kong Ia Rvê. Tiêu pôa Vũ Văn Ninh, ngế ki hmâ rôe pôm a kong pơlê tối, ai hên tơdroăng pro yă pôm chu rơpâ, tung mê, ai tá tơdroăng thế chơ pôm tro tơdroăng pơkâ. Mâu hnăm hdrối mê hía nah, tâng riên môi toăng rơxế chơ troh 30 ta#n pôm loăng ‘nâ hía hên tâ, la nôkố xua tơdroăng xéa ngăn rơxế chơ pôm dêi pôa bố ăm phêp chơ xăp 10 troh 12 ta#n. Kơxo# rơxế ki prôk vêh hên tâ, kơxo# lie# ‘no hrê hên, mê thế chu kơdroh yă pôm vâ thie#n amê: Tâng vâ tối, kue#n pơlê hnăm kố ôh tá ai pôm hên, yă tê ôh tá kơnâ mơtiah rêm hnăm, phân rơvât kơnâ, yă tê pôm chu rơpâ. Ngin cho mâu ki lăm rôe vâ rôe yă kơnâ, xua tơdroăng tiah kố, malối cho rơxế chơ. Nôkố tơnêi têa klêi mê mâu kăn mơdât, ôh tá ăm chơ hên luâ  râ, mê ngin thế chơ tro tơdroăng ăm phêp. Chơ tro tơdroăng ăm ăm phêp kố châ khât yă thế tâk tâ. Yă tâk ngin thế rôe rơpâ.

Rơnó lâk pôm hnăm kố nah, cheăm Ia Rvê, tơring Ea Sup pêt lối 1 rơpâu 830 ha pôm loăng. Kố cho kơxo# pôm ki châ xo hên [ă kue#n pơlê a cheăm tíu tơkăng kong kố. La xua kong prâi ôh tá tơtro, tơ’nôm [ă troăng prôk pá puêt, mâu ki rôe pôm tối thế chơ tro tơdroăng ăm phêp, hjip yă pôm chu rơpâ, pro kue#n pơlê akố hiăng xahpá rơthăm rế xah pá ó tâ.

A Lâm Đồng, mơngế ki pêt pôm [ok a Đà Lạt hâi teăm xôk ro [ă rơnó lâk xo dêi pôm, ai yă kơnâ la trâm pá [ă tơdroăng ki rôe hên pôm [ok ing kong têa Sinuâ. Tơdroăng ki tơxâng vâ tối, pôm [ok Sinuâ châ mâu khu mơdró roê ‘mot hên ‘’tơvât bro’’ chiâng pôm [ok Đà Lạt, tê [ă yă rơpâ, pro tơdjâk troh inâi tê mơdró pôm [ok Đà Lạt [ă hle#ng pơloi mơngế ki rôe. Pôa Nguyễn Văn Sơn, môi ngế kue#n pơlê pêt pôm [ok ton hnăm a cheăm Xuân Thọ, pơlê kong kơdrâm Đà Lạt, kong pơlê Lâm Đồng, xôk ro ăm ‘nâi: Rơnó kố, rơpo\ng pôa pêt 3 sao pôm [ok, hiăng teăm lâk xo [ă tê tâi ăm mâu ki rôe [ă yă 15 rơpâu lie# 1 kilố, kố cho yă ki kơnâ má môi dêi pôm [ok ki lâk tro rơnó tung 3 hnăm achê kố. Pôm ki pêt mê châ 4 ta#n tung 1 sao, ôh tá riên kơxo# lie#n ki ‘no pêt po văng ngăn, rôh kố rơpo\ng pôa châ xo dêi tơkâ lối 120 rơtuh liăn. Pôa Sơn xun ăm ‘nâi, kơnôm rơpo\ng hngêi teăm lak tro rơnó re#ng châ tê, tâng hrá tê troh nôkố kôm tê yă ki rơpâ hên tâ, xua pôm [ok Sinuâ dế pơxiâm ‘mot tê a Đà Lạt:Hdrối nah dâng 1 khế pôm [ok kơnâ troh péa chât to lâi rơpâu liăn môi kilô, klêi mê, chu ối 17 rơpâu troh 15 rơpâu liăn. Pôm [ok Sinuâ hâi teăm troh, pôm [ok akố yă tê ối kơnâ tâ, pôm [ok Sinuâ hiăng troh yă chu rơpâ hlối. Vâi rôe pôm [ok ing kong têa Sinuâ, xo tơnêi khêi, klêi mê bliu ăm gá mơtiah pôm [ok Đà Lạt, klêi mê tê [ă yă ki rơpâ. Pơtih pôm [ok yă 12 rơpâu lơ 14 rơpâu mê vâi xun tê mơtiah mê. Tung pơla mê pôm [ok Sinuâ ki rôe ‘mot yă ôh tá kơnâ to lâi.

Nôkố, pôm [ok Đà Lạt châ mâu khu mơdró rôe a chêk [ă yă 12 rơpâu liăn môi kilô, rơpâ tâ lối 3 rơpâu liăn tâng vâ pơchông [ă măng tie#u hdrối. Pôa Nguyễn Đức Trung-kăn hnê ngăn khu kue#n pơlê pêi chêk deăng cheăm Xuân Thọ, pơlê kong kơdrâm Đà Lạt ăm ‘nâi: {ă Yă mơtiah dế kố, kue#n pơlê xun ai tơkâ, la tâng pôm [ok Sinuâ pơtối châ rôe ‘mot hên troh a Đà Lạt, klêi mê bliu tơnêi khêi, tối cho pôm [ok Đà Lạt [ă tê, mê yă pôm [ok Đà Lạt kôm chu rơpâ ó nếu. Pôa Nguyễn Đức Trung tối: Nôkố mâu kue#n pơlê tơpui rơbok hên ‘na pôm [ok dêi Sinuâ, vâi bliu tơvât tơnêi hnối xo inâi pôm [ok Đà Lạt. Púi vâ mâu kơ koan khu râ pơkuâ cheăng xun mơtiah mâu ki rak ngăn thế xéa ngăn nhên tơdroăng kố vâ tơnie#n ăm inâi ki pơxúa, xun mơtiah hnoăng ki pơxúa dêi kue#n pơlê tung kơpong pêi cheăng kâ a Đà Lạt kố’’.

Tơdroăng rôe hên pôm [ok Sinuâ ‘mot troh akố, klêi mê ‘’bliu tơnêi khêi’’ pro chiâng mơtiah pôm [ok Đà Lạt [ă tê yă rơpâ, ôh tá xê to tơdroăng ki ôh tá tơnie#n ‘na tê mơdró, mê ối cho tơdroăng hêak pơloi kơ mâu ki rôe, tơdjâk ‘mêi troh inâi pôm [ok Đà Lạt. Tơdroăng kố hlo hiăng ton la mâu khu râ, kơvâ cheăng xun hâi pơxâu phak kơtăng [ă mâu ngế ki pro tơdroăng mê.

Gương tơplôu