VOV4.Sêdang - Ô vâi krâ nho\ng o [ă pú hmâ! Sap nah troh nốkố, a cheăm Hà Tây, tơring }ư Pah, kong pơlê Gia Lai, mâu pơlê dêi hdroâng mơngế Bơhnéa hiăng mơdâng hên Kuât tiô túa tơlá vâi krâ roh ton nah, cho tíu ki tơku\m vâ tơpui tơno, pêi pro hên mâu tơdroăng cheăng ki kố ki mê dêi pơlê pơla. Sap hơnăm kố troh hơnăm ki ê, ‘nâi to lâi chât hơnăm, Kuât pơlê hiăng chiâng tơmeăm khoăng ki kơnía git păng ‘nâng, châ tâi pơlê tơrak ngăn, vế pơkuâ. La nếo achê pơla kố, tơro hiăng têi tro a môi to pơlê ki le#m má môi dêi cheăm Hà Tây-pơlê Kon Sơ Lăl, on chếo kâ môi to kuât [ă 11 toăng hngêi châ mơjiâng tiô túa vâi krâ nah. Tây Nguyên hiăng hía lôi môi to Kuât ki kơnía git mê. Mâu Kuât pơlê ki ê, ki u ối a cheăm Hà Tây tối phá [ă kơpong peăng kơnho\ng Tây Nguyên tối tơchuôm, dế trâm pá tung pơtối rak vế ngăn. Kơ’nâi kố, vâi krâ-nho\ng o kô tơmâng [ai chêh tối dêi Công Bắc-Ngế chêh hlá tơbeăng cheăng tung Rơ’jíu Việt Nam a kơpong Tây Nguyên ai mơnhên ‘na tơdroăng ki mơjo pâ pơlê Kon Sơ Lăl ki tiô túa vâi krâ roh nah hiăng tro on chếo.

Vâ châ tơdế khế kố, sap ing hâi ki on chếo kâ 12 toăng hngêi a pơlê Kon Sơ Lăl hdrối nah, jâ Ien xuân ối khéa kho [ă mơjo pâ dêi hngêi trăng ki jâ hiăng ối vâ chê môi rơxông mơngế kố. Jâ Ien ôh tá loi dêi mâ drêng châ hlo, mơhé pá ngiâ jâ hiăng nôkố to pló, kơchâ prăng rơmon [ă mâu trăng hngêi ki hiăng tro on chếo kâ, pá ai ki klâi, ối to loăng ngo. Jâ tối ăm ‘nâi, hngêi ki mê hiăng ai sap 50 hơnăm hdrối nah, drêng jâ pơxiâm mơjiâng on veăng nah, châ nôu pâ [ă hdroâng hdrê mơjiâng pro ăm. Hngêi trá ki mê lêm [ă hlá xá, mơnât me#n pro [ă tơnêi hneăn, mơhé pá ai ki klâi hên la mê cho tơmeăm khoăng ki rơpo\ng hngêi [ă hdroâng hdrê jâ hiăng lo hên h^n têa kơxô, ivá cheăng tơbrêih tơbrêih, xua mê, hngêi trăng ki mê [ă jâ cho kơnâ git má môi. Hdrối nah, drêng ‘nâi to lâi to trăng hngêi dêi jâ pro [ă loăng kơdrâ, ai khu ki lăm troh amê vâ tăng rôe [ă yă kơnâ to lâi chât rơtuh liăn la jâ ôh tá la lâi vâ tê dêi. Xuân cho vâ veăng môi tuăn [ă kuăn pơlê, tơrak vế dêi pơlê Kon Sơ Lăl ki le#m tro mê. La, ai môi kơxê ki mê, tung môi roh ai khía jâ kơdo, tơro hiăng têi troh a pơlê, pro hngêi jâ chiâng tro on chếo. Jâ Ien mơjo dêi hngêi tối: Á hiăng ai hngêi trăng a pơlê nếo, la xuân tơmiêt vâ rak dêi hngêi ton ăm kuăn ‘ne#ng-cháu chái la ngiâ kố ah ‘nâi túa hngêi vâi krâ roh nah ga cho kơnía. Laga, nôkố pá ai xếo, hngêi hiăng tro on chếo kâ, pá ai ki klâi. S^ng [ă [ă mơjo dêi hngêi ‘nâng.

Kơtăn tíu ki jâ Ien ối to lâi chât hvêa chêng, pôa Chưng-Mơngế ki hnăm hiăng krâ má môi dêi pơlê Kon Sơ Lăl, hơ’nân ối a péa hngêi (xua hngêi dêi pôa Chưng mơhúa ôh tá tro on chếo), rêi têng nêng [ă rơngêi mâu [ai ki khéa mơjo pâ mâu hngêi trăng hiăng hía. Pôa Chưng ôh tá kâi pâ dêi tơná hiăng châ 80 lơ 90 hơnăm. Pôa tối, pôa kô mơ-eăm rêh ối pơla mâu hơnăm ki má mơ’nui dêi rơxông tơná vâ châ ngăn, châ hlo pơlê ki tiô túa vâi krâ roh nah, ối a kuât, khéa hơ’nêng ai-hơniâp ro ai, xuân ôh ti păng lôi dêi têng nêng. La nôkố Kuât hiăng pá ai, kuăn pơlê dế ‘nhiê tah mâu trăng ki hiăng tro on chếo kâ, mơdâng pro hngêi ối a pơlê nếo, pôa xuân hbrâ vâ têa tah dêi hngêi ton, lo lăm ối a pơlê nếo [ă dêi kuăn cháu. Pôa Chưng tối: Á pôa hiăng kot mâ akố, xông kân hdrah akố [ă kô hlâ prôk tiô dêi jâ pôa akố há. La nôkố, kuât dêi pơlê hiăng tro on chếo kâ, mâu hngêi ki u ối, ôh tá tro chếo xuân dế têa tah, ‘nhiê lôi, á pôa xuân athế châ kơtâo ton vâ lăm ối a pơlê nếo. Mơjo ‘nâng kuât dêi pơlê, mơjo pâ pơlê dêi vâi krâ roh nah, hiăng châ rak vế to lâi chât hơnăm kố, la nôkố hiăng tro on chếo kâ tâi.

Pơlê Kon Sơ Lăl hdrối nah cho môi tung 9 to pơlê ki hiăng châ rak vế ton hơnăm dêi mơngế Bơhnéa a cheăm Hà Tây. Hdrối vâ tro on chếo kâ, pơlê xuân ối rak vế dêi kuât tiô khôi hmâ vâi krâ nah [ă 50 toăng hngêi trá, kuâ lêm [ă hlá xá, mơnât me#n pro [ă tơnêi hneăn lơ ching [ă phêa, pơ-óu. Ôh ti xê to rak vế ki le#m kơnía dêi tơmeăm khoăng tiô vâi krâ nah xo, mê tơdroăng ki tơbâ vế tơmeăm khoăng roh nah [ă hiâm mơno loi t^ng, mâu hngêi trá a pơlê Kon Sơ Lăl hdrối nah cho kơnía păng ‘nâng, xua mâu trăng hngêi châ pro [ă loăng kơdrâ, cho hdrê loăng ki kơnâ [ă preăng ai. Xua mê, hơnăm 2002 nah, drêng lăm ối a pơlê nếo, kuăn pơlê ôh tá têa tah dêi mâu hngêi trăng ki kơnía, mê vâi krâ ối rak vế dêi tơmeăm ki mê tiah ton roh vâi krâ hiăng ‘măn ăm. Laga, ing tơdroăng ki xía vâ xua ai tơro têi hiăng pro on chếo kâ hên mâu hngêi trăng dêi kuăn pơlê. Ai hên mâu ngế ki hâk git kơ tơmeăm khoăng tiô túa vâi krâ roh ton nah chiâng tơviah, mơjo pâ drêng ‘nâi pơlê Kon Sơ Lăl-pơlê ki le#m môi tiah um ki mơngế kơchuâ, ối a chêng ngo Chư Pah hiăng tro tơro têi. Nge# sih xup um, cho ngoh Nguyễn Linh Vinh Quốc, khe#n: Pơlê ki kố ối rak vế tiô tơlá vâi krâ roh nah, ki ối hơtro um méa pơlê vâi krâ nah bu ai to pơlê Kon Sơ Lăl kố. Mâu vâi nho\ng o ngin, mâu ngế ki mơnâ git xup um xuân hmâ lăm troh a pơlê ki kố. Tâng tối tơro têi chếo kuât ngin kơdrâ rơ-rêk tung hiâm mơno, ai mâu ki ‘nâ hiăng lo têa mâ drêng tâng tối kuât hiăng tro tơro têi chếo. Ti lâi vâ ối châ tơrak tơmeăm ki mê! Nôkố pá ai tíu ki lâi le#m tơdro\m môi tiah pơlê Kon Sơ Lăl mê xếo!

            Mâu hngêi trá ki u ối a pơlê Kon Sơ Lăl hdrối nah, mơhúa ôh tá tro on chếo kâ, vâi krâ-nho\ng o dế têa tah dêi hngêi ton vâ lăm bro hngêi a pơlê nếo. Xua ga, ôh pá u ối kuât, pơlê ôh tá ai mơngế lăm rak ngăn kuât xêo. Mâu loăng kơdrâ ki u ối tung pơlê xuân đi đo xâu lơ tro khu vâi ê tong. Pôa Dưy, Kăn pho\ pơkuâ pơlê Kon Sơ Lăl, tối ăm ‘nâi: Kuât tro on chếo xua tro tơro têi. Tơdrêng amê, pơla hdrối kố nah, akố xuân hiăng hía to lâi to trăng hngêi, hngêi ki kố xuân tro vâi tong, hngêi ki tá xuân tro hía trăng. Xua mê, hngêi rơpo\ng ki lâi xuân athế têa tah dêi hngêi vâ xo dêi trăng loăng kơdrâ vâ ‘măn lơ tê dêi, xâu lơ tro khu ki ê tong xo, lơ tro on chếo, xâu lơ tro tơro têi môi tiah hâi ki mê nah nếo. Xua mê, ôh pá châ rak xếo pơlê ki tiô túa vâi krâ roh nah kố’.

Tiah mê, mơhé hiăng châ mơjiâng to lâi chât hơnăm kố, tơkâ hluâ hên h^n mâu tơdroăng s^ng khéa, hơniâp ro, mê vâ troh a hâi vâi krâ-nho\ng o châ kơtâu ton vâ lăm ối a pơlê nếo, chôu phut kố, mâu hngêi ối a pơlê Kon Sơ Lăl hiăng tro têa tah, ‘nhiê lôi tâi tâng xua xâu tơro têi [ă kuăn mơngế tong xo mâu loăng trăng ki kơnâ kố.

Nhat Lisa tơplôu