Vâ tơdroăng pêt loăng kơxu tơku\m a tơnêi kong ki ôh tá dâi le\m châ kong pơlê Lâm Đông tơku\m pêt a [uôn Con Ó, cheăm Mỹ Đức, tơring Dà Teh. Tiah mê, 62 ha loăng kơxu châ pêt [a\ pơcháu mâu rơpo\ng tiô troăng hơlâ Tơnêi têa to\ng kum liăn hdrê, phon rơvât, pơkeăng rak vế loăng kơxu [a\ kih thuât, kuăn pơlê mơ’no dêi hâi pêi cheăng, rak ngăn, pơkuâ tro kih thuât. Troh nôkố, hluâ 7 hơnăm pêi pro, loăng kơxu hiăng pơxiâm kúa xo chhá, apoăng pêi lo liăn hên ăm vâi krâ hdroâng kuăn ngo akố.

Pôa K’Hùng, ối a [uôn Con Ó, cheăm Mỹ Đức, ngế ki châ pơxúa ing tơdroăng tơkêa bro kố ăm ‘nâi, hdrối nah pôa [a\ vâi krâ tung pơlê ôh tá tu\m tơnêi pêi chiâk deăng xua mê kơklêa rêm hơnăm, sap ing ai pêi lo tơ’nôm liăn ing kúa chhá kơxu, tơdroăng cheăng kâ hiăng chôa ‘lâng châ hơ’leh hên.

‘’Sap ing kơxu châ kúa xo chhá mê vâi krâ xuân tăng châ tơ’nôm liăn vâ rêh ối tung rơpo\ng [a\ ăm kuăn ‘ne\ng châ hriâm. Ing mê vâi krâ phiu ro ‘nâng’’.

Pêt loăng kơxu tơku\m a tơnêi kong ki ôh tá dâi le\m vâ to\ng kum kuăn pơlê a [uôn Con Ó hluăn kơtiê cho tơdroăng pêi apoăng a kong pơlê Lâm Đồng. Tiô pôa Nguyễn Ngọc Thư, kăn hnê ngăn Vi [an cheăm Mỹ Đức, mơnhên tơdroăng tơkêa bro cho troăng hơlâ ki tơtro [a\ ki vâ mơnhông kal khât kum pêi pro châ tơ-[rê tơdroăng kơdroh kơtiê krá tơniăn, tơdroăng pêi pro tơdroăng tơkêa bro, khu kăn pơkuâ tơru\m [a\ mâu tíu cheăng tơdjâk pêi pro tro troăng pêi [a\ mâu hneăng, kơnôm mê kuăn pơlê loi tơngah [a\ hbrâ tâ tung tơdroăng rak ngăn, pơkuâ rak vế loăng [a\ kúa xo chá. Pro môi kơpong kong ki ôh tá dâi le\m pêi lo liăn iâ, chiâng môi kơpong ngiât le\m, pêi lo liăn ăm kuăn pơlê, apoăng rêm khế lối 5 rơtuh liăn/ha.

‘’Tung pêi pro mê khu cheăng dêi cheăm đi đo tơru\m [a\ Tíu xiâm mơhnhôk pêi chiâk deăng, Tíu xiâm pêi chiâk deăng dêi tơring vâ đi đo séa ngăn tơdroăng pơrea\ng [a\ mâu tơdroăng xông kân dêi kơxu. Ing mê, mơhnhôk vâi krâ kuăn pơlê tơmâng tung tơdroăng rak ngăn. Nôkố hiăng ai 25 rơpâu xiâm loăng kơxu hiăng ăm kúa xo chá’’.

Tiô pôa Bùi Văn Hùng, Kăn hnê ngăn Vi [an tơring Dà Teh, pak^ng tơdroăng pêt loăng kơxu tơku\m a tơnêi kong ki ôh tá dâi le\m hiăng pêi châ tơ-[rê [a\ pơcháu ăm rêm rơpo\ng/1ha, tơring xuân dế pêi pro mâu troăng pêt kơlá tơku\m, pêt loăng yâu păn hdrong xo prế vâ to\ng kum vâi krâ hdroâng kuăn ngo tung pơlê cheăm hluăn ing kơtiê…drêng mâu tơmeăm kố châ po rơdâ, mơni tơdroăng kơdroh kơtiê krá tơniăn dêi tơring Dà Teh kô châ tơ-[rê hên. Laga, vâ châ pơkâ mê kal khât ai tơdroăng veăng kum kal kí [a\ thăm nếo mơ-eăm hluăn ing kơtiê dêi rêm ngế kuăn pơlê.

‘’Drêng pêi pro tơdroăng tơkêa bro kố [a\ pêi tơku\m mê kum kuăn pơlê rak tung pêi cheăng, ôh tá tê rôe, ăm ngế ki ê tơnêi. Péa nếo mơ’no liăn krá tơniăn, ton xo\n [a\ pơkâ cho kơdroh kơtiê krá tơniăn. Troh nôkố mê tơdroăng tơkêa bro hiăng châ tơ-[rê, châ hôm khât môi tiah pơkâ apoăng mơ’no. Pói tơngah klêi kơ’nâi mâu [a\ng kố hiăng ăm  kúa pêi lo liăn mê tơdroăng kơdroh kơtiê krá tơniăn cho tơring hiăng chiâng pêi pro’’.

Tơnêi, kơdrum loăng châ pơcháu nhên ăm rêm rơpo\ng, laga tâi tâng mâu rơpo\ng châ tơku\m po a môi tơdroăng tơkêa bro tơku\m, kân [a\ tơtro. Kố châ ngăn cho túa pêi ki rơkê tơtro châ tơ-[rê má môi a tơring Dà Tẻh, kong pơlê Lâm Đồng, tung tơdroăng pơhlêh xiâm kối xúa tơnêi, xing xoăng tơnêi ăm vâi krâ hdroâng kuăn ngo kơtiê, tơdroăng ki thế thâ a mâu kong pơlê kơpong Tây Nguyên. Túa pêi rơkê tơtro, krá tơniăn, kum vâi krâ ôh tá kho, vâ mơ-eăm, mơ-eăm hluăn kơtiê a mâu kơpong tơnêi châ ngăn cho kơtiê pá puât má môi./.

Quang Sáng chêh

A Sa Ly tơplôu [a\ tơbleăng